Πολύ πριν η πολιτική ζωή της χώρας αλλά και η καθημερινότητα μας συνταραχθεί από την δολοφονία του Παύλου Φύσσα, ένας άλλος Παύλος, έπεφτε νεκρός από τις σφαίρες της τρομοκρατικής οργάνωσης 17 Νοέμβρη, έξω από το πολιτικό του γραφείο στο κέντρο της Αθήνας. Ήταν ο Παύλος Μπακογιάννης, βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας και γαμπρός του τότε προέδρου του κόμματος, Κωνσταντίνου Μητσοτάκη.

Από τον Μάρκο Τσάκα

Τα ρολόγια τότε έδειχναν 07:58 το πρωί της Τρίτης, 26 Σεπτεμβρίου 1989. Στο σχολείο γράφαμε 2ωρο έκθεση, είχα τελειώσει νωρίτερα και είχα πεταχτεί ως το σπίτι να πάρω κάτι να φάω. Άνοιξα το ραδιόφωνο στον Αντέννα, κι άκουσα τον Τέρενς Κουίκ στην "Πρωινή Γραμμή" να ουρλιάζει σχεδόν: Είχαν δολοφονήσει τον Παύλο Μπακογιάννη. Ένας βουλευτής, ο πρώτος μετά τον Λαμπράκη-ή μετά τον Παναγούλη αν θέλετε, ο θάνατος του οποίου αν και ατύχημα, πολλοί υπονόησαν ότι ήταν δολοφονία- που έχανε τη ζωή του. Σε καιρούς Δημοκρατίας. Σε περίοδο συγκυβέρνησης Δεξιάς-Αριστεράς. Επέστρεψα τρέχοντας στην τάξη και το ανακοίνωσα. Όλοι έμειναν εμβρόντητοι, μαθητές και καθηγητής. Άλλες εποχές, τον κόσμο τον συγκινούσε ακόμη η πολιτικοί αλλά και μερικοί πολιτικοί.

Ποιός ήταν ο Παύλος Μπακογιάννης

Γεννήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 1935 στο χωριό Βελωτά της Ευρυτανίας και σπούδασε Πολιτικές και Κοινωνικές Επιστήμες στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συνέχισε τις σπουδές του στη Γερμανία. Πήρε πτυχίο Πολιτικής Οικονομίας και Πολιτικών Επιστημών των Πανεπιστημίων Μονάχου, Τύμπιγκεν και Κωστάντσας (Konstanz), στην οποία ανακηρύχθηκε Διδάκτωρ των Κοινωνικών Επιστημών.

Στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, δίδαξε Πολιτικές Επιστήμες και Δημοσιογραφία, ενώ από τα μέσα της δεκαετίας του ΄60 και για 10 περίπου χρόνια διηύθυνε το ελληνόφωνο πρόγραμμα της ραδιοφωνίας της Βαυαρίας. Την περίοδο του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967, είχε έντονη αντιδικτατορική δράση με εκπομπές, σχόλια και ειδήσεις που αναμεταδίδονταν μέχρι και από την «Ντόυτσε Βέλλε».

Λίγα χρόνια μετά, στο Μόναχο, γνώρισε τη Ντόρα Μητσοτάκη την οποία και παντρεύτηκε το 1974 κάνοντας μαζί της δύο παιδιά, την Αλεξία και τον Κώστα.

Το όραμά του για την Ελλάδα

Το όραμα του Παύλου Μπακογιάννη ήταν μια Ελλάδα Εθνικής Συμφιλίωσης. Υπήρξε πρωτεργάτης του νομοσχεδίου για την απάλειψη των συνεπειών του Εμφυλίου, πρωταγωνιστής στη συγκρότηση μιάς κυβέρνησης συνεργασίας για να αλλάξει σελίδα η χώρα και βρέθηκε στο αιματηρό στόχαστρο.

Ως πολιτικός θεωρείτο ήπιος και συναινετικός. Σύμβολο της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της εθνικής συμφιλίωσης, της πολιτικής συνεργασίας και συνεννόησης.Θεωρούσε επιβεβλημένη την υπέρβαση των διαχωριστικών γραμμών, την επούλωση των πληγών του Εμφυλίου και του Διχασμού και την Εθνική Συμφιλίωση.

Στο πλαίσιο αυτής του της πεποίθησης εργάστηκε για την επιτυχία του πρωτοποριακού, για την εποχή, εγχειρήματος συγκυβέρνησης Αριστεράς και Δεξιάς. Για τους ίδιους λόγους ήταν εισηγητής, εκ μέρους της ΝΔ, του νομοσχεδίου για την απάλειψη των συνεπειών του εμφυλίου πολέμου που υπερψηφίστηκε και έγινε Νόμος το καλοκαίρι του 1989.

Ο... επαναπατρισμός, η αριστερά και συγκυβέρνηση

Το 1974 με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας επιστρέφει στην Ελλάδα και ξεκινά την καριέρα του στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ. Το 1982 ανέλαβε εκδότης-διευθυντής του εβδομαδιαίου περιοδικού ΕΝΑ ως το Φεβρουάριο του 1985 και από το Νοέμβριο του 1985 μέχρι το Σεπτέμβριο του 1989 διετέλεσε πολιτικός σύμβουλος του Προέδρου της ΝΔ Κώστα Μητσοτάκη.

Τα βήματά του μεγάλα, γρήγορα και σταθερά. Ήταν ένας ένας άνθρωπος που ανήκε παντού και πουθενά, σε κανένα πολιτικό χώρο και την ίδια στιγμή σε όλους.

Στις εκλογές του Ιουνίου του 1989 εκλέχθηκε βουλευτής της μονοεδρικής περιφέρειας Ευρυτανίας, με ενεργό ρόλο στην κυβέρνηση Τζαννετάκη, στο σχηματισμό της οποίας έλαβε ενεργό ρόλο, ως διαπραγματευτής μεταξύ της Νέας Δημοκρατίας και του Συνασπισμού. Ο ίδιος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την ανάπτυξη της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Ευρυτανίας.
26 Σεπτεμβρίου: Μια μέρα που δεν θα ξεχαστεί

Λίγο πριν τις οκτώ το πρωί, ο Παύλος Μπακογιάννης βγαίνει από το γραφείο του, στην είσοδο της πολυκατοικίας της οδού Ομήρου στο κέντρο της Αθήνας. Εκεί δέχθηκε την επίθεση τριών ενόπλων που τον πυροβόλησαν με δύο 45άρια πιστόλια, τραυματίζοντάς τον πολύ σοβαρά. Ο βουλευτής μεταφέρθηκε άμεσα στον Ευαγγελισμό όμως εξέπνευσε μία ώρα αργότερα. Οι ένοπλοι που στάθηκαν απέναντί του και τράβηξαν την σκανδάλη ανήκαν στην τρομοκρατική οργάνωση της 17 Νοέμβρη και στο πρόσωπό του έβλεπαν έναν μισητό εχθρό.

Η δολοφονία του συγκλόνισε την πολιτική επικαιρότητα εκείνων των ημερών, η οποία μονοπωλείτο από έναρξη της διαδικασίας για την παραπομπή των πολιτικών του σκανδάλου Κοσκωτά. Λίγες ώρες μετά τον θάνατο του Παύλου Μπακογιάννη η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκρίνει την χρηματοδότηση του προγράμματος για την Ευρυτανία, κάτι που ο ίδιος είχε καταρτίσει. Κάτι σαν μια τελευταία προσφορά του στον τόπο...
Απόσπασμα από τη 12σέλιδη προκήρυξη της 17 Νοέμβρη με ημερομηνία 18/9/1989 που εστάλη στην «Ελευθεροτυπία»

Μια προκήρυξη με τίτλο «Αρχισε η κάθαρση», φθάνει στα γραφεία της Ελευθεροτυπίας. «Η ΝΔ και ο Συνασπισμός εξαπάτησαν και εξαπατούν χυδαία τον λαό», αναφέρει, «αφού οδηγούν με τη στάση τους στην παραγραφή των εγκλημάτων, χωρίς να κρατάνε τα προσχήματα». Στην προκήρυξη αναφέρονται ως συνυπεύθυνοι (μαζί με τον Παύλο Μπακογιάννη) του σκανδάλου Κοσκωτά οι Παπανδρέου, Κουτσόγιωργας, Πέτσος, Ρουμελιώτης και Χαλικιάς. Μάλιστα γίνεται και αναφορά για την κρίση στην ΚΝΕ.

«Αποφασίσαμε λοιπόν να εκτελέσουμε τον απατεώνα και ληστή του λαού Μπακογιάννη. Ο κύριος αυτός είναι υπεύθυνος όχι μόνο γιατί έκλεψε τα πρώτα 60 εκατομμύρια του ιδρυτικού κεφαλαίου της Γραμμής αλλά και για τις εκατοντάδες εκατομμύρια που είτε έκλεψε μαζί με τον συνεργάτη του Κοσκωτά για την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου Γραμμής, αλλά και για την αγορά μέσω της Γραμμής της Τράπεζας Κρήτης», αναφέρεται στην προκήρυξη.

Πίσω από την δολοφονία του Παύλου, ποιοι...

Η Αστυνομία διαθέτει την ομολογία του Βασίλη Τζωρτζάτου, ο οποίος είπε στην προανακριτική του κατάθεση ότι πήρε μέρος στη λήψη απόφασης της δολοφονίας.

Βάσει της κατάθεσής του, με τη δολοφονία εμπλέκονται ακόμη οι Αλέκος Γιωτόπουλος, Δημήτρης Κουφοντίνας, Σάββας Ξηρός και Ηρακλής Κωστάρης: «… Σε συνάντηση που είχαμε στα μέσα Αυγούστου 1989 εγώ, ο «Λάμπρος» (σ.σ.: Γιωτόπουλος), ο «Λουκάς» (σ.σ.: Κουφοντίνας) και ο «Μιχάλης» (σ.σ.: Σ. Ξηρός) με πρόταση του «Λουκά» και του «Λάμπρου» αποφασίσαμε την εκτέλεση του βουλευτή Μπακογιάννη. [...] Την εκτέλεση έκαναν ο «Λουκάς», ο «Μιχάλης» και ο «Χάρης» (σ.σ.: Κωστάρης), χωρίς να ξέρω ποιος πυροβόλησε. Μετά την εκτέλεση και οι τρεις ήρθαν πεζή στο αυτοκίνητο όπου ήμουν εγώ».

Στη δική του κατάθεση ο Χριστόδουλος Ξηρός τονίζει: «Στη δολοφονία του Μπακογιάννη εγώ δεν συμμετείχα, πλην όμως, απ’ όσα άκουσα στην οργάνωση, την ομάδα αποτελούσαν ο «Σταμάτης», ο αδελφός μου ο Σάββας, ο «Λουκάς», ο «Χάρης» και ο «Λάμπρος»».

Τι έλεγαν οι εφημερίδες

Ωστόσο, στο οξυμένο κλίμα της εποχής, οι εφημερίδες που υποστηρίζουν την Νέα Δημοκρατία αλλά και εκείνες που υποστηρίζουν τον Συνασπισμό της Αριστεράς, δεν διστάζουν να κατηγορήσουν εμμέσως αλλά και αμέσως το ΠΑΣΟΚ ως ηθικό αυτουργό της δολοφονίας.

Η εφημερίδα «Πρώτη» στην έκτακτη έκδοσή της την Τρίτη 26 Σεπτεμβρίου 1989 γράφει ότι η «Αυριανή» με δημοσίευμά της στις 11.9.1989 προτρέπει σε δράση τη 17Ν, αφού αναφέρεται σε προβοκάτσια την οποία, σύμφωνα με την εφημερίδα του Κουρή, σχεδιάζει η ΝΔ κατά του ΠαΣοΚ, καλεί ουσιαστικά τη 17Ν να εμφανιστεί πριν από τις εκλογές για να κριτικάρει τις πολιτικές εξελίξεις και να αναλάβει δράση εναντίον της κυβέρνησης Τζαννετάκη. Η «Πρώτη» συνεχίζει: «Η σατανική όσο και αφελής αυτή υπόδειξη, μετά τη σημερινή δολοφονική ενέργεια, αποκτά ουσιαστικά διάσταση και είναι σκόπιμο να εξεταστεί από τις δικαστικές αρχές».

Ο Χαρίλαος Φλωράκης, σύμφωνα με τον «Ελεύθερο Τύπο», την Τετάρτη 27 Σεπτεμβρίου του 1989, δήλωσε για τον φόνο του Μπακογιάννη, ότι «η "Αυριανή" προετοίμασε το έγκλημα της 17Ν».

Η «Αυγή» έγραψε την Τετάρτη 27.9.1989: «Η 17Ν ήξερε τι επιδίωκε: Να αποπροσανατολίσει την κοινή γνώμη από τη διαδικασία της κάθαρσης. Να δημιουργήσει κλίμα έντασης και αναταραχής. Να αναιρέσει τη βούληση του ελληνικού λαού να πορευθεί ομαλά προς τις επικείμενες εκλογές και φυσικά να "αποδείξει" ότι τα σκάνδαλα του καλαμποκιού ή των υποκλοπών ή του Κοσκωτά δεν είναι δα μια τόσο σοβαρή υπόθεση ώστε να ασχολούμαστε με αυτήν». Στην ίδια έκδοση, ο Χαρίλαος Φλωράκης λέει: «Οι αυριανιστές ήσαν οι μόνοι που δεν αισθάνθηκαν για τον φόνο του Μπακογιάννη ντροπή. Κάποιοι βέβαια εμφανίστηκαν υποκριτικά συντετριμμένοι. Ενώ κάποιοι άλλοι - θρασείς, προκλητικοί, αγριάνθρωποι - δεν απέκρυπταν τον επόμενο στόχο τους: "Μετά τον Μπακογιάννη", έλεγαν, "σειρά έχει ο Κύρκος"!».

Η «Απογευματινή» την Τετάρτη 27 Σεπτεμβρίου 1989 είχε ως πρώτο τίτλο «Πολιτικοί αρχηγοί: Να οι ηθικοί αυτουργοί. Το ΠαΣοΚ πίσω απ' τους φονιάδες. Αμεση σχέση κινήματος και εκτελεστών» και ο «Ελεύθερος Τύπος» της ίδιας ημέρας έγραφε: «Χτύπησε η πασοκική 17 Νοέμβρη».

Ουσιαστικά είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί η 17Ν δολοφόνησε τον Παύλο Μπακογιάννη. Ένα άρθρο του Σταύρου Θεοδωράκη στο ΒΗΜΑ, πριν από χρόνια, είναι χαρακτηριστικό:

"Το καλοκαίρι του '89 ο Παύλος Μπακογιάννης έπαιξε καταλυτικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις ΝΔ-ΣΥΝασπισμού για τον σχηματισμό της κυβέρνησης Τζανετάκη. Όποια άποψη κι αν έχει κανείς για το «βρώμικο '89», η εθνική συνενόηση ήταν απολύτως μέσα στο πνεύμα του Μπακογιάννη, που μερικές εβδομάδες πριν την δολοφονία του εισηγήθηκε ως βουλευτής της ΝΔ το νομοσχέδιο για την απάλειψη των συνεπειών του εμφυλίου πολέμου. Γιατί η 17 Νοέμβρη επέλεξε να δολοφονήσει αυτόν τον άνθρωπο στις 26 Σεπτεμβρίου του 1989, την ημέρα που η Βουλή επρόκειτο να αποφασίσει αν θα παρέπεμπε τον Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο για το σκάνδαλο Κοσκωτά;

Η «παρέμβαση» της 17Ν εκείνη την ημέρα θυμίζει την απαγωγή του Αλντο Μόρο, την ημέρα ακριβώς που ο ηγέτης των Χριστιανοδημοκρατών επρόκειτο να εισηγηθεί στο Κοινοβούλιο την αποδοχή της πρότασης του ιταλικόυ ΚΚ για τον «ιστορικό συμβιβασμό». Τα ερωτήματα της υπόθεσης Αλντο Μόρο και της εμπλοκής των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών παραμένουν αναπάντητα ενώ τελευταία αποκαλύφθηκε ότι οι γερμανικές μυστικές υπηρεσίες είχαν πράκτορα μέσα στις γραμμές της Μπάαντερ Μάινχοφ. Δεν υπαινίσσομαι ούτε διαθέτω στοιχεία ότι κάτι παρόμοιο συνέβαινε με την 17 Νοέμβρη αλλά οι σκοτεινές πλευρές της υπόθεσης Μπακογιάννη δεν φωτίστηκαν καθόλου στην δίκη της 17Ν και μάλιστα με τον βεβιασμένο τρόπο που έκλεισε όλη η υπόθεση." [ngallery id=5828 title=" 25 χρόνια πριν: Παύλος Μπακογιάννης, η τελευταία δολοφονία βουλευτή που συγκλόνισε τη χώρα"]