Οτζαλάν 19 χρόνια μετά: Τα μοιραία λάθη που οδήγησαν στην σύλληψη

News

Δε χρειάζονται ιδιαίτερες πληροφορίες για να κατανοήσει ο καθένας πόσο σημαντικός είναι ο Αμπντουλάχ Οτζαλάν τόσο για τον κούρδικο λαό όσο και για τους Τούρκους.

Φτάνει μόνο να ξέρει ότι ο Κούρδος ηγέτης είναι από τη σύλληψή του και έπειτα στο τουρκικό Γκουαντάναμο, το νησάκι-φυλακή Ιμραλί, ο μοναδικός κρατούμενος!

Το επισκεπτήριο είναι εφικτό μόνο όταν το επιτρέπει ο καιρός καθώς το θαλάσσιο ταξίδι από την Μπούρσα διαρκεί σχεδόν τρεις ώρες. Η περιοχή γύρω από το Ίμραλι θεωρείται απαγορευμένη ως στρατιωτική ζώνη. Το νησί έχει ειδικό κανονισμό με τον οποίο αναιρούνται πολλά από δικαιώματα των κρατουμένων και οι πειθαρχικές ποινές είναι αυστηρότατες.

Η φυλακή του Ίμραλι είναι η γνωστή από την αληθινή ιστορία του συγγραφέα Μπίλι Χέιζ που έγινε και ταινία ως «Εξπρές του Μεσονυχτίου», ενώ εκεί εκτελέστηκε και ο καταδικασμένος σε θάνατο από το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1960, πρωθυπουργός Μεντερές, με κυριότερη κατηγορία τον διωγμό των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη!

Το 2009 οι αρχές μετέφεραν εκεί άλλους πέντε πολιτικούς κρατουμένους, με τους οποίους ο Οτζαλάν προαυλιζόταν δυο φορές την εβδομάδα. Ο Άπο, όπως αποκαλούν τον Οτζαλάν οι Κούρδοι δεν έχει δικαίωμα τηλεφωνικών επικοινωνιών, αλλά ούτε και αλληλογραφίας. Επιτρέπεται να δέχεται γράμματα μόνο από άλλους φυλακισμένους, από τα οποία τις περισσότερες φορές το μόνο που δεν λογοκρίνεται είναι η «καλημέρα» και το όνομα του αποστολέα.

 

Πρόσωπα της τραγωδίας

 

Η σύλληψη του Οτζαλάν από τους Τούρκους κομάντος

Η πεντάμηνη περιπέτεια του Οτσαλάν

Η «οδύσσεια» του Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ξεκινά τον Οκτώβριο του 1998, από τη Δαμασκό της Συρίας, πρόεδρος της οποίας είναι τότε ο βαριά άρρωστος πατέρας του σημερινού προέδρου της χώρας Μπασάρ Αλ Άσαντ, Χαφέζ.

Οι Τούρκοι μετακινούν στρατεύματα προς τα σύνορα με τη Συρία για άσκηση και διαμηνύουν στον Άσαντ πως αν δεν εκδιώξει τον Οτσαλάν, η «άσκηση» θα μετατραπεί άμεσα σε εισβολή. Στην Ελλάδα ένα δίκτυο «πατριωτών» βουλευτών που διατρέχει οριζόντια το ΠΑΣΟΚ, τη Νέα Δημοκρατία και το ΔΗΚΚΙ έχει νωρίτερα καλέσει τον Οτσαλάν στην Ελλάδα. Οι Έλληνες βουλευτές βέβαια, δεν «καίγονται» για τον αγώνα του κουρδικού λαού για αυτοδιάθεση. Πιθανότατα έχουν στο μυαλό τους πως «ο εχθρός του εχθρού, είναι φίλος» Οι υπογραφές σε αυτήν την πρώτη πρόσκληση φτάνουν τις 177.

Για την πρώτη έλευση του Οτσαλάν στην Ελλάδα φέρεται να ευθύνεται ο τότε βουλευτής του ΠΑΣΟΚ και εκ των υπογραφόντων την εν λόγω πρόσκληση, Κώστας Μπαντουβάς. Αυτός σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα μαρτυρίες έχει αναφέρει στον Οτσαλάν ότι θα βρεθεί κάποια λύση για να μείνει νόμιμα ή παράνομα στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τις ίδιες μαρτυρίες, η ελληνική πολιτική ηγεσία και ο υπουργός Εξωτερικών, Θεόδωρος Πάγκαλος ενημερώνεται μόνο όταν το αεροπλάνο που μεταφέρει τον Οτσαλάν, βρίσκεται ήδη καθ' οδόν.

Στο αεροδρόμιο του Ελληνικού όπου προσγειώνεται, αν και περιμένει να βρει τον Κώστα Μπαντουβά, βρίσκει τον αρχηγό της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, Μπάμπη Σταυρακάκη και τον ταγματάρχη της Υπηρεσίας, Σάββα Καλεντερίδη. Οι δύο κρατικοί υπάλληλοι, έχουν φτάσει στο αεροδρόμιο επιφορτισμένοι με το καθήκον να πείσουν τον Οτσαλάν, να αποχωρήσει άμεσα εξηγώντας του τι σήμαινε μια ενδεχόμενη παραμονή του για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Πράγματι ο Κούρδος πείθεται να αποχωρήσει μαζί με τη συνοδεία του από το Ελληνικό και έπειτα από σχετικές επαφές ετοιμάζεται να κατευθυνθεί στη Ρωσία. Φοβούμενος την κατάρριψη του αεροσκάφους στο οποίο επιβαίνει από τουρκικά μαχητικά, ζητά να τον συνοδεύσει ο Σάββας Καλεντερίδης, όπως ακριβώς και συμβαίνει.

Μια σειρά από γεγονότα, καθιστούν την παραμονή του στην ρωσική πρωτεύουσα απαγορευτική. Ο ίδιος καταθέτει αίτηση για παροχή πολιτικού ασύλου, το οποίο η Δούμα εγκρίνει. Ο Μπόρις Γέλτσιν, πρόεδρος της χώρας εκείνη την περίοδο είναι όμως άρρωστος και δεν μπορεί να υπογράψει την έγκριση του ασύλου. Την εποχή εκείνη, η Ρωσία είναι πρακτικά χρεοκοπημένη και εξαρτάται άμεσα από τη βοήθεια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, την οποία η αμερικανική πλευρά -που εκείνη την εποχή στέκεται στο πλευρό της Τουρκίας- θέτει υπό αμφισβήτηση αν αποκαλυφθεί ότι ο Οτσαλάν βρίσκεται σε ρωσικό έδαφος.

Σε επίπεδο μυστικών υπηρεσιών ήταν βέβαια γνωστή η παρουσία του Άπο στη Ρωσία. Είχε άλλωστε ο ίδιος υποπέσει στο λάθος να μιλήσει μέσω δορυφορικού τηλεφώνου σε εκπομπή κουρδικού καναλιού κάτι που πρόδωσε άμεσα τη θέση του. Κάτω από τις πιέσεις των Ρώσων και με τη συνεργασία έξι Ελλήνων βουλευτών -όπως αποκάλυψε συνεργάτης του Οτσαλάν 8 χρόνια μετά τη σύλληψή του- εκ των οποίων κατονομάζεται μόνο ο Κώστας Μπαντουβάς, εξυφαίνεται σχέδιο μεταφοράς του Οτσαλάν στην Κρήτη.

Το σχέδιο δεν μπαίνει ποτέ σε εφαρμογή, καθώς ο Οτζαλάν λαμβάνει κρατικές εγγυήσεις από την ιταλική κυβέρνηση του Ντ' Αλέμα, η οποία περιλαμβάνει και αρκετά μικρά αριστερά κόμματα του δίνει τις εγγυήσεις που θέλει και ο Οτσαλάν «πετά» για την Ιταλία. Εκεί όπως έχει συμφωνηθεί συλλαμβάνεται για παράνομη είσοδο στη χώρα, δηλώνει ασθενής, μεταφέρεται σε νοσοκομείο και καταθέτει αίτηση χορήγησης πολιτικού ασύλου.

Η ιταλική Δικαιοσύνη, τον θέτει σε κατ' οίκον περιορισμό σε ένα προάστιο της Ρώμης, μέχρι να εκδοθεί η απόφαση για την αίτηση ασύλου του, ενώ δεσμεύεται από τη νομοθεσία της να μην τον εκδώσει στην Τουρκία όπου ισχύει ακόμα η θανατική ποινή. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των περισσότερων εκ των εμπλεκομένων στην ιστορία αυτή, η ιταλική κυβέρνηση είχε όλη τη διάθεση να βοηθήσει με κάθε τρόπο την υπόθεση του ηγέτη των Κούρδων.

Ακόμα και όταν οι διεθνείς πιέσεις γίνονται ασφυκτικές, η Ιταλία προσπαθεί να εξασφαλίσει τους καλύτερους δυνατούς όρους για τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν. Η ετερόκλητη κυβέρνηση Ντ' Αλέμα όμως φτάνει να αντιμετωπίζει την απειλή της ανατροπής της. Στον Ιταλό πρωθυπουργό τηλεφωνεί ο ίδιος ο Μπιλ Κλίντον και ζητά την αποπομπή Οτζαλάν, ενώ οι Τούρκοι δεν δέχονται καμία λύση, πλην της παράδοσής του.

Όλες οι εισηγήσεις που έφταναν στο Άπο ήταν να μην φύγει από την Ιταλία. Οι λίγοι που τον συμβούλευσαν να φύγει από εκεί μνημονεύονται ως και σήμερα ως «έχοντες αμφίβολο ρόλο» στην υπόθεση της σύλληψής του. Μετά από 66 μέρες παραμονής στην Ιταλία, ο Οτζαλάν ταξιδεύει εκ νέου για τη Ρωσία. Και πάλι υποδοχή και πάλι μεταφορά στο σπίτι, αυτή τη φορά όμως η αντιμετώπιση κυβέρνησης και μυστικών υπηρεσιών, είναι εχθρική. Η Ρωσία του διαμηνύει πως πρέπει να αποχωρήσει άμεσα, καθώς πιέζεται τόσο από την Τουρκία όσο και από τις ΗΠΑ.

Μεταφέρεται προσωρινά στο Τατζικιστάν, όπου παραμένει στο αεροδρόμιο για 12 μέρες χωρίς τους συντρόφους του δίπλα του. Με τα χρονικά περιθώρια να πιέζουν ασφυκτικά, η λύση βρίσκεται και πάλι στην Ελλάδα. Οι συνεργάτες προσπαθούν να βάλουν και πάλι στο «παιχνίδι» της μεταφοράς τον Μπαντουβά, όμως αποτυγχάνουν. Αντίθετα, εμφανίζεται πρόθυμος, ο Αντώνης Ναξάκης. Ο -ήδη τότε- απόστρατος αντιπλοίαρχος, ανήκει στον χώρο του «πατριωτικού» ΠΑΣΟΚ, είναι προνομιακός συνομιλητής -ως πρώην συμμαθητής- του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών, Θεόδωρου Πάγκαλου ενώ συχνά – πυκνά φέρεται να αναλαμβάνει αποστολές υποδοχής Κούρδων, στελεχών του PKK, στην Ελλάδα εις γνώση μάλιστα της ΕΥΠ.

Ο Ναξάκης, φέρνει τον Οτζαλάν στην Ελλάδα, χωρίς κανένα σχέδιο. Θολό σημείο στην υπόθεση της δεύτερη εισόδου του Άπο στην Ελλάδα, το γεγονός πως η κυβέρνηση περίμενε μια τέτοια προσπάθεια, το αεροδρόμιο ήταν γεμάτο με πράκτορες της ΕΥΠ κι όμως, η αίθουσα VIP του αεροδρομίου άνοιξε και ο Οτζαλάν μαζί με τη συνοδεία του έφυγε «κύριος» από το Ελληνικό, χωρίς να κρατήσει κανείς καν τις πινακίδες του. Υπηρεσία πληροφοριών και κυβέρνηση μαθαίνουν για την έλευση του Κούρδου ηγέτη αφού ο ίδιος βρίσκεται καθ' οδόν προς την Αθήνα.

Ο Οτζαλάν φιλοξενείται στην Αθήνα από μια παλιά αντάρτισσα, τη συγγραφέα Βούλα Δαμιανάκου, η οποία αργότερα βρέθηκε κατηγορούμενη γι αυτή της την ενέργεια. Ο Οτζαλάν πηγαίνει να συναντηθεί στο σπίτι του Ναξάκη με τον Θεόδωρο Πάγκαλο. Αντ' αυτού όμως θα βρεθεί να συνομιλεί με τον αρχηγό της ΕΥΠ. Εκεί θα προκύψει για πρώτη φορά και η λύση της μεταφοράς στην Κένυα.

Το καινούργιο σχέδιο που «μπαίνει μπροστά» λίγες μέρες αργότερα και αφού ο Άπο έχει μείνει για ένα διάστημα στον Άγιο Ανδρέα, είναι το εξής: Ο Οτζαλάν πετά για Μίνσκ. Εκεί περιμένει πτήση από την Ρίγα προς τη Σιέρα Λεόνε, η οποία θα σταματήσει στο Ρότερνταμ για ανεφοδιασμό. Εκεί θα αποβιβαστεί και ο Οτζαλάν, όπου και θα τον περιμένουν Κούρδοι διαδηλωτές, με τον ίδιο να καταθέτει αίτηση για πολιτικό άσυλο σε μια χώρα με ευνοϊκή σχετική νομοθεσία.

Το σχέδιο όμως «εκτροχιάζεται» κάπου στη μέση. Το αεροπλάνο φτάνει στο Μινσκ, όμως κάποιος έχει ειδοποιήσει νωρίτερα από όσο θα έπρεπε τους Κούρδους στην Ολλανδία. Εκείνοι συγκεντρώνονται στο αεροδρόμιο περιμένοντας τον ηγέτη τους, η ολλανδική κυβέρνηση καταλαβαίνει τι πάει να συμβεί και αρνείται την άδεια προσγείωσης στο αεροπλάνο από τη Ρίγα και ο Οτζαλάν μένει μετέωρος στο πρωτεύουσα της Λευκορωσίας. Φτου κι απ' την αρχή. Επιστροφή στην Αθήνα και από εκεί στην Κέρκυρα. Από την Κέρκυρα στην Ηγουμενίτσα και έπειτα στον Άραξο. Το ημερολόγιο γράφει 1η Φεβρουαρίου και ο χρόνος για τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν έχει αρχίσει να μετρά αντίστροφα.

 

Οι 15 ημέρες στην Κένυα

Το τελευταίο δεκαπενθήμερο της τραγικής περιπέτειας του Αμπντουλάχ Οτζαλάν διαδραματίζεται στην Κένυα. Και έχει από στοιχεία θρίλερ μέχρι και... κωμικοτραγικά. Τα τελευταία χαρακτηρίζουν δίχως άλλο, τη στάση των ελληνικών αρχών, απέναντι στον Κούρδο ηγέτη. Ο Άπο ταξιδεύει στην Κένυα, με εγγυήσεις της ελληνικής κυβέρνησης για την ασφάλειά του, αλλά και για την προσπάθεια εκ μέρους τους να του εξασφαλίσουν άσυλο στη Νότια Αφρική.

Η Κένυα βέβαια δεν ήταν εξ αρχής μια ασφαλής επιλογή. Όλοι γνώριζαν την βομβιστική επίθεση της Αλ Κάιντα στην αμερικανική πρεσβεία στο Ναϊρόμπι λίγους μήνες νωρίτερα. Είχαν συνολικά σκοτωθεί από αυτήν 213 άτομα, μεταξύ των οποίων και η ίδια η πρέσβειρα των ΗΠΑ. Κάτι που όπως είναι λογικό, είχε κάνει το Ναϊρόμπι «δεύτερο σπίτι» των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, οι οποίες παράλληλα ήταν από εκείνους που ήθελαν τον Οτζαλάν στα χέρια των Τούρκων. Άλλος πάλι θα έλεγε πως ακριβώς λόγω των προαναφερθέντων ήταν η... ασφαλέστερη των επιλογών.

Ο Έλληνας πρέσβης στην Κένυα, Κωστούλας, ξαφνιάζεται όταν βλέπει πως παραλαμβάνει τον Κούρδο ηγέτη. Ο Άπο φιλοξενείται στην πρεσβευτική κατοικία, ενώ υποτίθεται πως αυτή είναι μια προσωρινή λύση και πως έπειτα θα φιλοξενηθεί σε φάρμα Έλληνα επιχειρηματία μέχρι να εξασφαλιστεί το άσυλο στη Νότια Αφρική.

Ο Καλεντερίδης που τον συνοδεύει παίρνει εντολή να πάει στη Νότια Αφρική και να βρει τον Έλληνα δικηγόρο του Νέλσον Μαντέλα, ώστε να διευθετηθεί το ζήτημα, ενώ ο Έλληνας πρέσβης καλείται από τον υπουργό Εξωτερικών της Κένυα, να παρουσιαστεί στο γραφείο του για άγνωστο λόγο, ενώ ο γραμματέας της ελληνικής πρεσβείας Διακοφωτάκης, δέχεται τηλεφωνική ενόχληση από την αμερικανική πρεσβεία.

Ο Σάββας Καλεντερίδης, καθυστερείται από τις κενυατικές αρχές και χάνει το αεροπλάνο του, ο Έλληνας πρέσβης ερωτάται από τον Κενυάτη υπουργό σχετικά με τους επιβαίνοντες στο αεροσκάφος που έφτασε στην χώρα... Μοιάζουν όλοι να γνωρίζουν καλά. Οι ενοχλήσεις συνεχίζονται απ' όλες τις πλευρές και τις επόμενες μέρες.

Η ελληνική πλευρά, αλλάζει πλέον ριζικά στάση. Αξιωματούχος του υπουργείο Εξωτερικών, ζητά από τους Καλεντερίδη και Κωστούλα να διώξουν τον Οτζαλάν και τη συνοδεία του από την πρεσβεία. Πρέσβης και αξιωματικός της ΕΥΠ προσπαθούν να πείσουν τον Οτζαλάν να φύγει από την πρεσβεία, όμως εκείνος αφενός δεν πείθεται αφετέρου ζητά πλέον να δημοσιοποιηθεί η παρουσία του στην ελληνική πρεσβευτική κατοικία και να ζητήσει άσυλο από την Ελλάδα.

Την ώρα που οι πιέσεις από την κενυατική κυβέρνηση εντείνονται η ηγεσία της ΕΥΠ, παρουσία των αρμόδιων υπουργών, πιέζει πια τους Κωστούλα και Καλεντερίδη να πετάξουν με τη βία έξω τους Κούρδους. Φτάνουν μάλιστα να τους ζητήσουν να προσλάβουν «φουσκωτούς» για να πετάξουν έξω από την πρεσβεία τον Οτζαλάν.

Όταν ο Έλληνας πρέσβης αρνείται να υπακούσει στην απίθανη οδηγία της ελληνικής κυβέρνησης, το υπουργείο Εξωτερικών ενημερώνει ότι στέλνει «ποδοσφαιρική ομάδα» που θα πάει στην πρεσβεία στην Κένυα «για να παίξει μπάλα». Η «ποδοσφαιρική ομάδα» ήταν ένας από τους πολλούς αστείους ευφημισμούς που επινόησε το ελληνικό υπουργείο δήθεν για να μη γίνεται αντιληπτό σε ενδεχόμενο παρακολούθησης.

Η ηγεσία της ΕΥΠ είναι «η οδός Κατεχάκη», ο Πάγκαλος «μεγάλος τραγουδιστής», ο Οτζαλάν «γιαγιά» και οι αστυνομικοί «η ποδοσφαιρική ομάδα». Μόνο που η ποδοσφαιρική ομάδα φτάνει στην Κένυα, χωρίς «παπούτσια» και η «μπάλα» μοιάζει χαθεί μέρες νωρίτερα. Χωρίς λεφτά, χωρίς όπλα και με τηλέφωνα με ελληνικές κάρτες μη συμβατές με το κενυατικό δίκτυο οι αστυνομικοί ενημερώνουν τους ανωτέρους τους ότι «η επιχείρηση μπορεί να εξελιχθεί σε φιάσκο» και παίρνουν εντολές να επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Το πρωί της 15ης Φεβρουαρίου ο Έλληνας πρέσβης σχεδόν προσάγεται στο υπουργείο Εξωτερικών της Κένυα. Του κάνουν γνωστό, ότι γνωρίζουν για την παρουσία Οτζαλάν στην πρεσβευτική κατοικία και του επιδίδουν τελεσίγραφο ότι πρέπει να έχει αποχωρήσει από αυτήν μέχρι το απόγευμα, αλλιώς «δεν εγγυώνται για την ασφάλεια των κατοίκων της». Παράλληλα εγγυώνται την μεταφορά του Οτζαλάν στο αεροδρόμιο όπου θα φύγει για όποιον προορισμό θέλει.

Πράγματι ο Κωστούλας αφού επικοινωνεί με την ελληνική πλευρά -γιατί αρχικά έχει εντολή «να κάνει τον τσομπάνο και να σφυρά αδιάφορα- συμφωνεί στη λύση που του υπαγορεύουν οι Κενυάτες. Σχεδόν παραδωμένος δέχεται τη λύση που του προτείνουν με ελληνικές και κενυατικές εγγυήσεις.

Από την ώρα όμως που ο Αμπντουλάχ Οτζαλάν πατά το πόδι του εκτός πρεσβείας, καμία από τις εγγυήσεις που έχουν δοθεί, δεν τηρείται. Δεν επετράπη στον Οτζαλάν να επιβιβαστεί στο αμάξι του Έλληνα πρέσβη με τις διπλωματικές πινακίδες. Αντίθετα κλήθηκε να μπει σε κενυατικά αμάξια. Όταν οι συνοδοί του προσπάθησαν να μπουν στο αμάξι που μπήκε και ο Κούρδος ηγέτης, οι Κενυάτες αρνήθηκαν. Η αυτοκινητοποπομπή κάπου στο δρόμο, έσπασε και το αυτοκίνητο που βρισκόταν ο Οτζαλάν, χωρίς Κούρδο, είτε Έλληνα δίπλα του, χάθηκε. Ο Καλεντερίδης, ο Κωστούλας και οι Κούρδοι της συνοδείας του, δεν τον ξαναείδαν.

Η αμέσως επόμενη φορά που είδαν τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν, ήταν στα χέρια των Τούρκων, στο βίντεο που έκανε τον γύρο των ΜΜΕ διεθνώς.