Η Μελίνα Μερκούρη, η Μελίνα όλων των Ελλήνων και των ξένων, που χαρακτηρίστηκε ως μία από τις σημαντικότερες Ελληνίδες του 20ου αιώνα, γέννηθηκε σαν σήμερα στις 18 Οκτωβρίου 1920.

Όπως ανακοίνωσε χθες το Υπουργείο Πολιτισμού, σήμερα, 18 Οκτωβρίου 2019, ξεκινά το έτος κατά το οποίο συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννησή της, και το 2020 θα είναι αφιερωμένο στη μνήμη της. Κατά τη διάρκεια της χρονιάς θα πραγματοποιηθεί ένα πλήθος εκδηλώσεων σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μελίνα Μερκούρη. 

Από τις πλέον εμβληματικές προσωπικότητες που ταυτίστηκαν με τον ελληνικό πολιτισμό, γνωστή με το μικρό της όνομα εντός και εκτός των συνόρων της χώρας, η ψηλόλιγνη Μελίνα με το βροντερό γέλιο και τον αλέγκρο χαρακτήρα, διέγραψε μια λαμπερή πορεία τόσο στη μεγάλη οθόνη όσο και στην πολιτική σκηνή, ενώ το όνομά της συνδέθηκε με τον αγώνα για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα

Η Μαρία Αμαλία (Μελίνα) Μερκούρη, μία από τις κορυφαίες φυσιογνωμίες του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου και ηγετική μορφή του αντιδικτατορικού αγώνα, γεννιέται στο σπίτι του παππού της και επί 20 χρόνια δημάρχου Αθηναίων Σπύρου Μερκούρη. 

Το 1938, σε ηλικία 18 ετών η Μελίνα μπαίνει στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου με δασκάλους τον Αιμίλιο Βεάκη, τον Κάρολο Κουν, τον Δημήτρη Ροντήρη, κ.ά., ενώ ένα χρόνο μετά παντρεύεται τον πρώτο συζυγό της Παναγιώτη Χαροκόπο.

Η Μελίνα κάνει το ντεμπούτο της στο θεατρικό σανίδι το 1944 με το θίασο του Γιώργου Παππά και Αντώνη Γιαννίδη, με το έργο του Αλέξη Σολομού «Το μονοπάτι της Λευτεριάς» και το 1949 καθιερώνεται με τον πρώτο πρωταγωνιστικό της ρόλο ως Μπλανς στο «Λεωφορείον ο Πόθος» του Τένεσι Ουίλιαμς. Μάλιστα για τη συγκεκριμένη παράσταση ο Μάνος Χατζιδάκις γράφει το τραγούδι «Χάρτινο το Φεγγαράκι» το οποίο πρωτοερμηνεύει η Μελίνα Μερκούρη.

Το ντεμπούτο της στη μεγάλη οθόνη γίνεται το 1955 με τη θρυλική «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη σε σενάριο Ιάκωβου Καμπανέλλη και αναγνωρίζεται παγκοσμίως. Μεταξύ των βραβείων που κερδίζει είναι Χρυσή Σφαίρα και Isa Miranda στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Καννών όπου γνωρίζει και ερωτεύεται παράφορα τον μελλοντικό της σύζυγο (1965) και σκηνοθέτη Ζιλ Ντασέν που τη σκηνοθετεί στο φιλμ «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» το 1957, βασισμένο στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη.

Ωστόσο ο ρόλος που την καθιερώνει και της χαρίζει παγκόσμια φήμη είναι εκείνος της Ίλια στην ταινία και τη θεατρική μεταφορά του έργου στη Νέα Υόρκη, «Ποτέ την Κυριακή» του 1960 σε σκηνοθεσία Ντασέν. Η ταινία κερδίζει Όσκαρ Καλύτερου Τραγουδιού και βραβείο Α’ γυναικείου ρόλου στο Φεστιβάλ των Καννών. Ο Ντασέν σκηνοθετεί τη Μερκούρη επίσης στις ταινίες: «Φαίδρα» (1962), «Τοπκαπί» (1964) και «A Dream of Passion» (1978).

Κατά τη διάρκεια της θεατρικής και κινηματογραφικής της πορείας η Μερκούρη συνεργάζεται με σημαντικά ονόματα της Ελλάδας και του εξωτερικού: Δημήτρης Μυράτ, Ειρήνη Παππά, Τίτος Βανδή, Κάρολος Κουν, Μάνος Κατράκη, Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεωδοράκης, Μιχάλης Κακογιάννης, Ιάκωβος Καμπανέλλης, Ζιλ Ντασσέν, Άντονι Πέρκινς, Ρόμι Σνάιτερ, Πίτερ Ουστίνοφ, Λόρενς Ολιβιέ, κ.ά.

Παράλληλα κυκλοφορεί περισσότερους από 15 δίσκους, ερμηνεύοντας έργα των Μάνο Χατζηδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Σταύρο Ξαρχάκο, Γιάννη Μαρκόπουλο, Βασίλη Τσιτσάνη, Κουρτ Βάιλ και Μπέρτολτ Μπρεχτ. 

Η Μελίνα Μερκούρη εκτός από ηθοποιός υπήρξε και μεγάλη αγωνίστρια της αντίστασης κατά της δικτατορίας. Το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου του 1967 τη βρίσκει να παρουσιάζει στο Μπρόντγουεϊ το «Ίλια Ντάρλινγκ». Από το εξωτερικό δίνει το δικό της αγώνα εναντίον της χούντας των συνταγματαρχών με συνεντεύξεις, συναυλίες, ηχογραφήσεις, απεργίες πείνας και πολιτικές εκδηλώσεις. Θρυλική έχει μείνει η απάντησή της που δίνει στους δημοσιογράφους όταν της ζητούν να κάνει μία δήλωση για την αφαίρεση της υπηκοότητας της από τους συνταγματάρχες: «Γεννήθηκα Ελληνίδα και θα πεθάνω Ελληνίδα».

Η Μερκούρη επιστρέφει στην Ελλάδα δυο ημέρες μετά την πτώση της δικτατορίας με πλήθος φίλων να την υποδέχεται στο αεροδρόμιο. Εγκαθίσταται μόνιμα στη χώρα και πλέον ασχολείται ενεργά με την πολιτική. Το 1981 εκλέγεται με την κυβέρνηση Παπανδρέου λαμβάνοντας καθήκοντα υπουργού Πολιτισμού επί 8,5 χρόνια. Όραμά της μέχρι το θάνατό της είναι η επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο και μάλιστα ξεκινά εκστρατεία για αυτό. Επίσης δημιουργεί τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα και το θεσμό της «Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης».

Το άστρο της Μελίνας Μερκούρη σβήνει στις 6 Μαρτίου 1994. Η αγαπημένη των Ελλήνων χάνει την πολύχρονη μάχη με τον καρκίνο και φανερά καταβεβλημένη αφήνει την τελευταία της πνοή σε ηλικία 74 ετών στο νοσοκομείο Memorial της Νέας Υόρκης. Η σορός της φτάνει στην Ελλάδα στις 8 Μαρτίου του 1994 και τίθεται σε διήμερο λαϊκό προσκύνημα στο παρεκκλήσι της Μητρόπολης Αθηνών, ενώ ταυτόχρονα κηρύσσεται τριήμερο εθνικό πένθος. Την Πέμπτη 10 Μαρτίου του 1994 ψάλλεται η νεκρώσιμος ακολουθία στον Καθεδρικό Ναό Αθηνών και αμέσως μετά εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι τη συνοδεύουν ως το Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Είναι η πρώτη Ελληνίδα που κηδεύεται με τιμές αρχηγού κράτους. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ο διεθνής Τύπος κάνει δεκάδες αφιερώματα για τη ζωή και την καριέρα της ενώ στο Μπρόντγουεϊ τα θέατρα παρέμειναν κλειστά την ώρα της κηδείας της στο Α' Νεκροταφείο.