Ο Ζεμέκις διασκεύασε το παιδικό βιβλίο του Ρόαλντ Νταλ στην ταινία με πρωταγωνίστριες την Αν Χάθαγουεϊ και την Οκτάβια Σπένσερ, ωστόσο προχώρησε σε μια σημαντική διαφοροποίηση της φυσιογνωμίας των χαρακτήρων.

Αν και οι μάγισσες στο βιβλίο του Νταλ περιγράφονται με πέντε δάχτυλα, η πρωταγωνίστρια της ταινίας εμφανίζεται με τρία δάχτυλα στα χέρια, παραπέμποντας σε μία ανωμαλία των άκρων, γνωστή ως «split hand» - και όχι σε νύχια γάτας, όπως επιθυμούσε η εταιρεία παραγωγής.

 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη The Witches (@witchesmovie)

Χρησιμοποιώντας το hashtag #NotAWitch (μτφ.: δεν είμαι μάγισσα) χρήστες του Instagram με αναπηρίες των άκρων απάντησαν, αναρτώντας μαζικά φωτογραφίες τους, σε μια καμπάνια με μήνυμα ότι η αναπηρία δεν είναι κάτι τρομακτικό, αηδιαστικό, αλλά ούτε και χαρακτηριστικό στοιχείο των «κακών».

Το μήνυμά της ανέβασε και η βρετανίδα παραολυμπιονίκης της κολύμβησης, Έϊμι Μάρεν:

«Ερώτηση στη Warner: Το σκεφτήκατε πολύ και το βρήκατε καλή ιδέα να παρουσιάσετε έτσι τη διαφορετικότητα των άκρων; Σκεφτήκατε τον αντίκτυπο στην κοινότητα των ανθρώπων με αυτή την αναπηρία

Μπορεί η Αν Χάθαγουεϊ και η Warner Bros να απολογήθηκαν, η ζημιά, ωστόσο, φαίνεται πως είχε ήδη γίνει. Για μία ακόμη φορά, στον κινηματογράφο ο κακός έχει κάποιου είδους αναπηρία ή παραμόρφωση – και αυτό είναι αναμφισβήτητα ένα από τα πλέον διαχρονικά κλισέ της μεγάλης οθόνης, και για ορισμένους ένα από τα πλέον επικίνδυνα. Από τον Τζόκερ, τον Φρέντι Κρούγκερ και όλους τους κακούς του Τζέιμς Μποντ μέχρι το Φάντασμα της Όπερας και τον Ριχάρδο τον Γ΄ του Σαίξπηρ.

Το κλισέ της ενοχοποίησης της αναπηρίας

Εν είδει παράδοσης, ο κινηματογράφος χρησιμοποιεί την αναπηρία και την παραμόρφωση σαν οπτικό σύμβολο της κακίας – ένα σημάδι ότι το κοινό πρέπει να φοβάται τον συγκεκριμένο χαρακτήρα. Οι οργανώσεις για τα δικαιώματα των ΑμεΑ αναγνωρίζουν σε αυτή την τακτική όχι μόνο αφηγηματική τεμπελιά, αλλά πολύ περισσότερο καλλιέργεια στερεοτύπων και περαιτέρω περιθωριοποίηση μίας ήδη στιγματισμένης κοινότητας, η οποία, μάλιστα, σπάνια εμφανίζεται στη μεγάλη οθόνη ως αυτό που πραγματικά είναι.

«Το ότι «οι Μάγισσες» είναι μια οικογενειακή ταινία κάνει τα πράγματα ακόμη χειρότερα», σημειώνει η Πένι Λόκερ, καναδή συνήγορος των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία.

Όπως εξηγεί, «οι παιδικές χαρές είναι ο τόπος που ορισμένες φορές τα παιδιά δείχνουν το πιο σκληρό τους πρόσωπο, αναπαράγοντας στερεότυπα που μαθαίνουν από τους γονείς τους. Εμένα με αποκαλούσαν τέρας και με φώναζαν κάθε φορά με το όνομα του τέρατος που ήταν δημοφιλές εκείνη την εποχή από την εκάστοτε ταινία».

Ζήτημα πολιτικής ορθότητας ή αίτημα για μεγαλύτερη ορατότητα;

Οι οργανώσεις που στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση της κοινωνίας για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία δέχονται όλο και συχνότερα κριτική για την εμμονή τους με την πολιτική ορθότητα, «που επιχειρεί να φιμώσει την ελεύθερη καλλιτεχνική έκφραση».

«Προφανώς δεν επιθυμούμε μια κουλτούρα, στην οποία ο καθένας θα εξοργίζεται με το παραμικρό» εξηγεί η Άσλει Ίκιν, συγγραφέας και σκηνοθέτης, η οποία πάσχει από σπάνια νοσήματα που επηρεάζουν το μυοσκελετικό σύστημα.

«Για πολύ καιρό η αναπηρία υποεκπροσωπείται, και έτσι βλέπουμε την παραμόρφωση μόνο σε κακούς ή σε χαρακτήρες χωρίς άλλη ταυτότητα παρά αυτή της αναπηρίας. Αυτό είναι το πρόβλημα

Την ώρα που ένα στους τέσσερις ενήλικες στις ΗΠΑ έχει κάποια σωματική ή ψυχολογική αναπηρία, μόλις το 2% των ρόλων με ατάκες στις επιτυχημένες ταινίες του 2018 ήταν ΑμεΑ. Και ενώ γίνονται προσπάθειες αυτό να ανατραπεί, η νέα τάση είναι τα άτομα με αναπηρία να εμφανίζονται ως έκπτωτοι άγγελοι.

«Είτε είμαστε χαρισματικά άτομα, που εμπνέουμε τους υπόλοιπους και δεν κάνουν ποτέ τίποτα κακό. Είτε δολοφονούμε βρέφη επειδή χάσαμε το μάτι μας σε κάποιο σκοτεινό ατύχημα», όπως εξηγεί η γνωστή κωμικός, Μεισούν Ζαίντ.

Η παράδοση της δαιμονοποίησης της παραμόρφωσης

Σύμφωνα με την Άντζελα Σμιθ, επικεφαλής του τμήματος Σπουδών για την Αναπηρία στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα, «η αναπηρία και η παραμόρφωση χρησιμοποιούνται από τη δυτική κουλτούρα, εδώ και αιώνες, ως σύμβολο του κακού, της αμαρτίας και του κινδύνου - τόσο στη λαϊκή παράδοση, όσο και στην καθημερινή ζωή».

Το μοτίβο αυτό, όπως αναφέρει, «περνάει από τις ιστορίες τρόμου και μυστηρίου στον κινηματογράφο στέλνοντας ένα και μόνο μήνυμα:

«Τα σώματα με αναπηρία είναι λάθος και κακά, δεν πρέπει να βρίσκονται σε κοινή θέα, καθώς βρίσκονται έξω από την κοινωνία των «κανονικών», και είναι φυσικό να μας προκαλούν αηδία.»

Οι κακοί δεν έχουν σημάδια

Η Warner Bros, αλλά και η Αν Χαθαγούει προχώρησαν σε δημόσιες απολογίες, στις οποίες ανέφεραν πως δεν είχαν κανένα σκοπό να πληγώσουν την κοινότητα των ΑμεΑ, σημειώνοντας πως δεν συσχέτισαν ποτέ την εικόνα που δημιούργησαν με κάποια ανθρώπινη αναπηρία.

«Αν υπήρχαν περισσότεροι συγγραφείς, σκηνοθέτες, περισσότερα άτομα με κάποια αναπηρία πίσω ή μπροστά από τις κάμερες, τέτοια λάθη θα εντοπίζονταν και θα αποφεύγονταν», απαντάει η οργάνωση RespectAbility.

Το ερώτημα παραμένει, ωστόσο. Γιατί θα πρέπει οι κακοί του σινεμά – άνθρωποι και ανθρωποειδή – να έχουν κάποιο σημάδι παραμόρφωσης. Δεν ήταν άραγε πειστικοί η Σαμάρα στο «Ring» ή ο Τζάκ Νίκολσον στη «Λάμψη»;

 

Με πληροφορίες από τους New York Times