«Δεν φοβάμαι τον θάνατο, όχι με την έννοια του ηρωικού αλλά με την έννοια ότι όλοι είμαστε πεπερασμένοι. Εγώ μάλιστα ανεξάρτητα αν αισθάνομαι 30 ή 40 χρόνων, όταν παίζω πάνω στη σκηνή, θεωρώ ότι δεν είμαι 70, αλλά πάνω από 100 γιατί έχω ζήσει και την καλλιτεχνική και την προσωπική και την κοινωνική ζωή μου πολύ πυκνά. Βέβαια, απαντώ όπως ο Γούντι Άλεν, που έχει δηλώσει σε αντίστοιχη ερώτηση, ότι φυσικά και δεν τον φοβάμαι, απλώς όταν έρθει προτιμώ να μην είμαι εκεί!».

Τον Ιούνιο του 2018, λίγο πριν τις δυο εκπληκτικές συναυλίες που έδωσε ο Θάνος Μικρούτσικος στο Θέατρο Βράχων του Βύρωνα, όπου υποδέχτηκε «Όσους περπάτησαν μαζί του» δηλαδή όλους τους φίλους του ερμηνευτές με τους οποίους συνεργάστηκε στην μακρόχρονη πορεία του, ο κορυφαίος μουσικοσυνθέτης μάς άνοιξε την πόρτα του σπιτιού και της καρδιάς του και μεταξύ άλλων μας μίλησε για τη μεγάλη μάχη που έδινε από το 2017 με τον καρκίνο, για εκείνες τις δυο καλοκαιρινές συναυλίες, από τις τελευταίες που θα έδινε όπως αποδείχτηκε εκ των υστέρων, για τους «7 Νάνους» το τραγούδι της ζωής του όπως το χαρακτήρισε, αλλά και για τα σχέδια που θα ήθελε να πραγματοποιήσει. 

Ίσως ορισμένοι να θυμάστε ότι εκείνη η συνέντευξη δημοσιεύτηκε με τον τίτλο «Θάνος Μικρούτσικος στο Reader.gr: Θα παίξω το παιχνίδι μέχρι τέρμα» και με δύναμη ψυχής και αστείρευτου θάρρους και γενναιότητας, ο Μικρούτσικος έπαιξε το παιχνίδι μέχρι τέλους, το οποίο ήρθε στις 8 το βράδυ του Σαββάτου 28 Δεκεμβρίου. 

Δείτε ολόκληρη τη συνέντευξη του Θάνου Μικρούτσικου στην κάμερα του Reader.gr

Οι συναυλίες «Όσοι περπάτησαν μαζί μου» στις 7 και 8 Ιουνίου στο Θέατρο Βράχων
Επειδή είναι γνωστό στον κόσμο το πρόβλημα υγείας μου, δεν θα ήθελα να σηματοδοτήσει ενδεχομένως στο μυαλό κάποιων ότι αυτό είναι το φινάλε των συναυλιών του Θάνου Μικρούτσικου. Συναυλίες σε μεγάλους χώρους δεν έδωσα όχι από φόβο μήπως δεν έρθει κόσμος αλλά κυρίως γιατί δεν θέλω σε αυτούς τους μεγάλους χώρους να με κοιτάνε με κιάλια. Επέλεξα τους τραγουδιστές με το κριτήριο ότι αυτοί ήταν ουσιαστικά οι άνθρωποι που περπάτησαν μαζί μου όλα τα προηγούμενα χρόνια -αν προσθέσεις βέβαια και τη Μαρία Δημητριάδη και τον Δημήτρη Μητροπάνο που δυστυχώς δεν είναι μαζί μας. Η άμεση ανταπόκριση των τραγουδιστών έχει μεγάλη σημασία. Δείχνει ότι αγαπήθηκες. Όπως και εγώ τους αγάπησα. Όταν μου λένε: «πολλοί τραγουδιστές σού οφείλουν πολλά», απαντώ: «όσα οφείλω και εγώ σε αυτούς». Γιατί όχι μόνο μου δανείζουν το κύρος τους αλλά δημιουργούν και εμβέλεια στα τραγούδια μου, έτσι δεν μπορείς παρά να αισθάνεσαι ευγνωμοσύνη.

Στη συναυλία θα ακουστούν τραγούδια που σηματοδότησαν κοινό αίσθημα, δηλαδή τραγουδήθηκαν και αγαπήθηκαν από πάρα πολλούς και οι περισσότεροι από τους τραγουδιστές αυτούς τα είπαν και σε πρώτη εκτέλεση. 

Ο τίτλος «Όσοι περπάτησαν μαζί μου» δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους πάνω στη σκηνή, αφορά και τον κόσμο. Είμαι πολύ ευγνώμων προς τον κόσμο και η ευγνωμοσύνη μου χρόνο με το χρόνο μεγαλώνει. Όχι λόγω της ειδικής ευαισθησίας στην οποία βρίσκομαι τελευταία. Αισθάνομαι ότι αυτό το «Θάνο» έχει μια οικειότητα και ένα σεβασμό. Και είναι εξαιρετικό συναίσθημα αυτό. Άρα το «Όσοι περπάτησαν μαζί μου» αφορά και τους πάνω στη σκηνή και τους κάτω από αυτή. 

Οι συναυλίες είναι δεδομένο ότι δεν είναι αποχαιρετιστήριες. Η ασθένεια που έχω είναι σοβαρή και επίσης αυτονομείται. Βεβαίως είμαι πολύ δυνατός και βεβαίως το παλεύω με δύναμη χωρίς φόβο, αλλά κανείς δεν ξέρει τη συνέχεια της ιστορίας αυτής. Το φινάλε μου δεν το σηματοδοτώ εγώ. Μπορεί -ο μη γένοιτο- να είμαι σε μια θέση τους επόμενους 6 μήνες ή ένα χρόνο που να μην μπορώ να κάνω συναυλίες, αλλά όσο περνάει από το χέρι μου δεν θέλω καθόλου να το σηματοδοτήσω αυτό. Και αν κάτι γινόταν δεν θα χρειαζόταν να κάνω μια αποχαιρετιστήρια συναυλία, αν δηλαδή βρίσκομαι σε μια κατάσταση που δεν μπορώ να το κάνω. Πάντοτε σκεπτόμουν ότι όταν θα τελειώσει αυτός ο κύκλος, θέλω να τελειώσει χωρίς να σέρνομαι.

Για το πρόβλημα υγείας του
Δεν κάνω δεύτερες σκέψεις. Και σε ανύποπτο χρόνο έχω κάνει τις κινήσεις που έπρεπε να έχει κάνει ένας άνθρωπος που έχει φτάσει σε μια ηλικία για να είναι τακτοποιημένη η ζωή σου, αλλά από την ώρα που με βρήκε αυτό δεν κάνω δεύτερες σκέψεις. Θα σου πω ότι δεν φοβάμαι τον καρκίνο. Αυτό είναι δεδομένο. Δεν πρόκειται για έναν ψευτο-ηρωισμό, δεν θέλω να σηματοδοτήσω μια ηρωική συμπεριφορά, είναι αυτό που νιώθω. Όλη μου τη ζωή την πέρασα με μάχες, δουλεύοντας πολύ σκληρά πάνω στο αντικείμενό μου, προσπαθώντας να ξεπεράσω τις καταγεγραμμένες μου δυνατότητες και ορισμένες φορές τα κατάφερα. Και προσωπικά κάθε στιγμή προσπαθούσα να ρουφήξω τη ζωή, ώστε να μεγεθύνω το χρόνο. Η πάλη μου με το χρόνο ήταν πάντοτε να τον φρενάρω και να το μεγαλώσω. Αυτό έκανα σε όλη μου τη ζωή. Τώρα θα αλλάξω; Με τίποτα! Αλλά αυτό δεν θέλω να το πάρει κάποιος ηρωικά, ήταν η στάση μου και θα είναι και τώρα. Όσο μου περνάει από το χέρι θα τον δυσκολέψω, θα του αλλάξω τον αδόξαστο. Δεν θα σου πω ότι θα τον κερδίσω αλλά θα πορευτώ με τη βοήθεια της ιατρικής και του γιατρού μου και θα παίξουμε το παιχνίδι μέχρι τέρμα.

Πώς το βρήκα καταρχήν. Στις 15 Ιουνίου 2017, δυο μέρες μετά το Ηρώδειο, επειδή έχω ένα χρόνιο διαβήτη, μου είπε η γυναίκα μου «δεν πας να κάνεις εξετάσεις γιατί ξεκινάς μια περιοδεία 40 συναυλιών με τον Καββαδία του Badminton;». Πάω, κάνω και βρίσκω το πρόβλημα. Ήταν λοιπόν αδύνατο να συμμετάσχω στην περιοδεία. Το αποτέλεσμα ήταν ότι έπρεπε να ανακοινωθεί ότι δεν θα είμαι. Και ανακοινώθηκε: πρόβλημα υγείας και εγχειρίζεται στο εξωτερικό. Άρα ο κόσμος καταρχήν ήξερε. Επειδή με βλέπεις όπως με βλέπεις -και τον πρώτο καιρό όποιος με έβλεπε στο δρόμο μου έλεγε «το ξεπέρασες»- δεν ήθελα να δώσω ένα αίσθημα ψεύτικο. Δεν το ξεπέρασα, είναι μια σοβαρή κατάσταση την οποία παλεύω. Όταν κάποιοι δημοσιογράφοι πριν 2-3 μήνες άρχισαν να με ρωτάνε για το πώς πάει αυτό το θέμα, είπα κάποια στοιχεία και σε μια συνέντευξη πριν ένα μήνα περίπου είπα αφού με ρωτάτε θα τα πω όλα να ενημερωθεί ο κόσμος ποια είναι η πραγματικότητα. Απεδείχθη ότι σωστά μίλησα και αν κρίνω από τα μηνύματα που παίρνω ήταν πολύ ουσιαστικό και για άλλους που έχουν αυτή την ιστορία. Είχα ανταπόκριση από ασθενείς και από γιατρούς που μου είπαν ότι αυτό είναι μια στάση πρωτοφανής αλλά τόσο ωφέλιμη. Ένας καθηγητής πανεπιστημίου είπε «εγώ θα προτείνω να διαβάζεται στους φοιτητές ιατρικής ότι αυτή η είναι η στάση για κάποιον που έχει αυτό το πρόβλημα». Η κατάθλιψη είναι σύμμαχος του καρκίνου. Το αντίθετο τον δυσκολεύει πάρα πολύ. Αυτό είναι το μήνυμά μου και μιλώντας και προς τους νέους ανθρώπους, ένα άλλο πράγμα που θα βοηθήσει πολύ είναι η πρόληψη.

Η απουσία του Γιάννη Κούτρα από τις δυο συναυλίες στο Θέατρο Βράχων
Με τον Γιάννη Κούτρα είχαμε χαθεί και όπως είχε παραδεχθεί και ο ίδιος δημόσια, από σφάλματα δικά του. Τον είδα το 2005 στην κηδεία του Βλάση Μπονάτσου και εκεί είδα έναν αγνώριστο Γιάννη. Είχαν περάσει 24 χρόνια από την εποχή που είχαν χωρίσει οι δρόμοι μας, μετά τον Μπρεχτ και τον Καββαδία και είχα ένα αίσθημα μεγάλης συμπάθειας και λύπης όταν τον είδα. Τον πήρα τηλέφωνο, ειδωθήκαμε και του είπα ότι τότε θα έκανα τον Καββαδία στο Μέγαρο Μουσικής και θα ήθελα να είναι και αυτός. Έτσι ξεκίνησε η εκ νέου συνεργασία μας και μάλιστα έκανε συνέντευξη σε μια μεγάλη εφημερίδα λέγοντας «Ο Θεός μου έδωσε τη ζωή μια φορά, ο Θάνος μού την έδωσε δύο». Συνεχίστηκε η συνεργασία μας κάθε χρόνο, μέχρι το 2011. Εκεί διαπιστώθηκαν μια σειρά προβλήματα για τα οποία θα μου επιτρέψεις να μην πω. Έτσι αυτό έκλεισε το 2011-2012, όχι όμως γιατί τσακωθήκαμε.

Απολογισμός
Δεν είμαι άνθρωπος που μένω στα παλιά, σπάνια επιστρέφω και όταν το κάνω αυτό εμπεριέχει και ένα είδος απολογισμού και ένα είδος ωραίου ταξιδιού με μνήμες. Αλλά απολογισμό με την έννοια ότι αρρώστησα άρα τί έκανα στη ζωή μου, όχι. 

Οι «7 Νάνοι στο S/S Cyrenia»
Οι «7 νάνοι» θα είναι εκεί. Μικρούτσικος χωρίς «7 νάνους» είναι καφές χωρίς τσιγάρο. Είναι το τραγούδι της ζωής μου. Κρίνοντας από τις εκατοντάδες φορές που το έχω παίξει, δεν είναι μόνο το αποθεωτικό του τέλους, είναι ο τρόπος που παρακολουθεί ο κόσμος εν σιωπή, είτε βρίσκεται σε ανοικτό χώρο, είτε σε ένα οποιοδήποτε θέατρο. Άρα κάτι συμβαίνει με εμένα. Και κατέληξα ότι φαίνεται πως το πιάνο στους «7 νάνους» είναι η συνέχεια του κορμιού μου και την ώρα που βυθίζομαι να παίξω τις πρώτες νότες του αυτοσχεδιασμού και ξεχνάω -στο εγγυώμαι- πού βρίσκομαι και τον κόσμο κάτω, μάλλον ίπταμαι, απογειώνομαι, χάνομαι από την αίθουσα και ο κόσμος παρακολουθεί τί; Το ολόγραμμά μου; το ολόγραμμα του πιάνου; Πάντως ούτε το πιάνο, ούτε εγώ είμαι εκεί. Αλλά επειδή ο καλλιτέχνης είναι φιλόδοξο ον, επιστρέφω για το χειροκρότημα!

Χάρις Αλεξίου
Επί της ουσίας, με τη Χαρούλα συναντιέμαι και πάλι στη σκηνή μετά από πάρα πολλά χρόνια. Η συνεργασία μας επί της ουσίας τέλειωσε το 1990. Από τότε μέχρι σήμερα έχουμε βρεθεί σε κάποιες συμμετοχές, αλλά όχι επί της ουσίας. Σε μια πρόσφατη πρόβα εδώ στο σπίτι, η συγκίνηση είχε χτυπήσει 500 κόκκινα χωρίς αυτό να οφείλεται στην ασθένεια, αλλά στο ξανά μαζί. Είπε μάλιστα και ένα τραγούδι που συνέτριψε την ίδια και εμένα... «Φεύγω και μη με περιμένεις», από τον πρώτο μας δίσκο «Η αγάπη είναι ζάλη». Η Χαρούλα είναι ένα αγαπημένο μου πρόσωπο ακόμα και αν δεν βρισκόμασταν παλιότερα, το σχοινί που μας ένωνε ήταν τόσο δυνατό που δεν έσπασε ποτέ. Ευλογημένο πρόσωπο η Χαρούλα η οποία εξέφρασε το κοινό αίσθημα όλων των Ελλήνων για πάρα πολλά χρόνια. Και αυτό και μόνο, χάρη στο ταλέντο, τη φωνή, τη σκηνική της παρουσία και το ήθος της βέβαια είναι από τα ελάχιστα παραδείγματα που έχουμε όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Τη λογίζω στους πολύ δικούς μου ανθρώπους. 

Η ηχογράφηση των συναυλιών
Η δισκογραφία δεν έχει καταρρεύσει απλά, αλλά έχει καταργηθεί! Σκέψη με την έννοια ότι βγάζεις μια δουλειά η οποία θα πάει στα χέρια κάποιου κόσμου, είναι αστείο. Από εκεί και πέρα θα γίνει μάλλον μια ηχογράφηση για να υπάρχει αρχειακά.

Η δισκογραφία σήμερα
Εγώ είμαι παιδί της δισκογραφίας. Στη δεκατία του '70-'80 μέχρι και κάποια στιγμή το '90 οι δυνατότητες δίνονταν απλόχερα γιατί οι εταιρείες δίσκων ήθελαν να βγάλουν χρήματα, όχι γιατί ήταν πνευματικά ιδρύματα. Έτσι ακόμα και αν ένας δίσκος ενός καλλιτέχνη δεν πήγαινε καλά του έκαναν και δεύτερο και τρίτο και όταν πήγαινε καλά, μέσω της δισκογραφίας, μπορούσε να επιβληθεί και να κάνει live, να έρθει σε επαφή με τον κόσμο και ανάλογα με το ταλέντο του να εξελιχθεί. Επομένως όταν αυτό λείπει -και ταυτόχρονα να είναι δύσκολο και το live αντικειμενικά λόγω της κρίσης- αντιλαμβάνεσαι ότι αυτός που χτυπιέται δεν είναι ο Θάνος Μικρούτσικος αλλά ο νέος ταλαντούχος 20άρης, ο οποίος δεν έχει στον ήλιο μοίρα. Η κατάρρευση της δισκογραφίας δεν είναι απότοκο της κρίσης, το μόνο πράγμα στην Ελλάδα που δεν δημιούργησε η κρίση, είναι άλλων παραγόντων απότοκο με κύριο το διαδίκτυο όπου οι νέοι άνθρωποι περνάνε τον ελεύθερο χρόνο τους. Δεύτερον, η τεχνολογία επέτρεψε το «κατέβασμα» και ο τρίτος εξίσου ισχυρός λόγος ήταν ότι οι εταιρείες δίσκων από το 1996 στην Ελλάδα άρχισαν να πουλάνε το ρεπερτόριο τους με 1 ευρώ. Κατέστησαν το αντικείμενο πολύ φθηνό, πούλησαν όλο το αρχείο τους. Φταίνε και οι εταιρείες δίσκων. Όπως είχε πει ο Μαρξ, «ο καπιταλιστής πουλάει και το σχοινί που θα τον κρεμάσουν». Η κρίση ευθύνεται για τη φτωχοποίηση του ελληνικού λαού και όλα τα άλλα προβλήματα αλλά όχι για αυτό.

Οι τρεις συναυλίες για τα 100 χρόνια του ΚΚΕ
Οι καλύτερες που έχω κάνει μέχρι τώρα. Δεν είναι η συγκίνηση ή όσα είπε ο Κουτσούμπας. Δεν έχει ξαναγίνει ο Γραμματέας ενός κόμματος να κάνει τέτοια ανάλυση 55 λεπτών στο έργο ενός καλλιτέχνη. Δεν ήταν ανάλυση επιφανειακή, αλλά βαθιά ανάλυση στο έργο μου και πώς εγώ μεταφράζω μουσικά την Μπρεχτική έννοια που άλλαξε την πορεία της Τέχνης στο 20ό αιώνα. Μίλησε για την «Καντάτα για τη Μακρόνησο», για εκείνα τα μέρη που δεν είναι τραγούδια, αλλά σύγχρονη ατονική μουσική. Έκανε μια «βουτιά» στη δουλειά μου. Αλλά δεν περιορίζομαι σε αυτό. Ξεκινάμε να παίξουμε στο Κλειστό Γήπεδο Γαλατσίου με 11.000 κόσμο. Ο χώρος ακατάλληλος για μουσική. Το έργο, ναι οικείο για αυτούς τους 11.000. Την ίδια στιγμή πολύ δύσκολο να ακούς ένα κουαρτέτο εγχόρδων, ένα πιάνο και 18 ανθρώπους που ψιθύριζαν με ένα σύγχρονο τρόπο. Το αποτέλεσμα σε αυτόν τον άβολο χώρο ήταν η απόλυτη σιωπή 11.000 ανθρώπων. Δεν μου έχει ξανατύχει ούτε ως καλλιτέχνης ούτε ως ακροατής. Μετέτρεψαν έναν άβολο χώρο σε Μέγαρο Μουσικής και αυτό επανελήφθη και στην Πάτρα και τη Θεσσαλονίκη. Συνολικά 22.000 κόσμος. Είναι πολύ μεγάλο το δείγμα για να πεις ότι ήταν τυχαίο. Δεν συγκίνησε μόνο εμένα αλλά και τους μουσικούς. Είναι λοιπόν τρεις συναυλίες στην εντελώς πρώτη γραμμή.

Επόμενα σχέδια και συναυλίες
Τους τελευταίους μήνες έγραψα -κατά παραγγελία- ένα έργο για βιολοντσέλο. Περιμένω τώρα τις εξετάσεις του Ιουνίου και εφόσον είναι θετικές σίγουρα θα γράψω, έχω κέφι δηλαδή. Απλώς αυτό που έχει αλλάξει τώρα είναι ότι δεν κάνω μεγάλους προγραμματισμούς. Για παράδειγμα αν κάποιος μου έλεγε να γράψω μια όπερα, που είμαι λάτρης της όπερας, και σε δυο χρόνια να την τελειώσω θα έλεγα δεν μπορώ να το αναλάβω. Αλλά έργα μικρότερης ανάγκης ναι, θέλω να γράψω.

Αν όλα πάνε καλά θα κάνω κάποιες συναυλίες το καλοκαίρι. Κοίταξε, στις 13 Απριλίου έγινα 71 ετών. Πριν αρρωστήσω αυτό που σκεφτόμουν είναι ότι δεν θα τελειώσω με τα live, όμως κάποια από αυτά δεν θα τα επαναλάβω. Ας πούμε στις μουσικές σκηνές ήθελα να κλείσει ο κύκλος. Και ηλικίας και τρόπου, πόσω μάλλον όταν έχεις αρρωστήσει, δεν μπορείς να λειτουργήσεις και με την εικόνα του διασκεδαστή. Άρα ένα αντίο στις μουσικές σκηνές μπορεί να πρέπει να πω, παίζοντας για παράδειγμα -καλώς εχόντων των πραγμάτων- 6 φορές το Νοέμβριο στο Σταυρό του Νότου και με αυτό να χαιρετήσω τις μουσικές σκηνές. Επίσης και τα καλοκαιρινά ήθελα σιγά-σιγά να κλείσω. Χρειάζεται να πω ένα αντίο στο κοινό, όχι ως ασθενής. Θέλω να είναι η πόρτα ανοιχτή να κάνω μερικούς κύκλους στο Μέγαρο, στο Ηρώδειο, στο Νιάρχο, το ίδιο στη Θεσσαλονίκη, τη γενέτειρά μου την Πάτρα και να μην κλείσει κατά ανάγκη. Μπορεί λοιπόν στις φετινές συναυλίες να είναι και μερικές αποχαιρετισμού. Όχι όμως συνυφασμένο με το πρόβλημά μου. Οι κύκλοι έτσι κι αλλιώς κλείνουν και πρέπει να είμαστε ψύχραιμοι εμείς οι καλλιτέχνες και να αποχαιρετάμε τον κόσμο την κατάλληλη στιγμή.