H συνάντηση με τον Κώστα Τουρνά έγινε στο στούντιο που χρησιμοποιούσε ο ίδιος μέχρι το 2012 και εξελίχθηκε σε μια αποκαλυπτική κουβέντα που ξεκίνησε αβίαστα και φυσικά, χωρίς να συμβουλευτώ ούτε μια λέξη από τις ερωτήσεις που είχα προετοιμάσει να του κάνω. Διόλου περίεργο και καθόλα αναμενόμενο όταν έχεις μπροστά σου ένα μεγάλο κεφάλαιο της ελληνικής μουσικής σκηνής που μετράει 47 χρόνια συνεχούς πορείας. Με αφετηρία τους Poll το «ταξίδι» πέρασε από σημαντικούς σταθμούς και συνεχίζει χωρίς τερματισμό, άλλωστε όπως μου αναφέρει ο ίδιος «τελεία στο τραγούδι και στη δουλειά για εμένα είναι σχεδόν αποδοχή θανάτου». Την εποχή αυτή ο Κώστας Τουρνάς ετοιμάζει την έκδοση ενός βιβλίου με πεζά κείμενα που «θα ανακουφίσουν κάποιους ανθρώπους», ενώ παράλληλα υπάρχουν σχέδια για μια μεγάλη συναυλία για τα «Απέραντα Χωράφια».

Οι Παρασκευές στο Κύτταρο
Πριν από τρία χρόνια πήγα στο Κύτταρο μετά από 40 χρόνια, όταν το 1976 είχαμε κάνει εκεί την Πρόβα, μια μουσικοχορευτική παράσταση. Είπα λοιπόν να κάνω μια βραδιά εκεί και έγινε πανζουρλισμός. Έμεινα ξερός. Μετά από την επιτυχία της βραδιάς είπαμε να το επαναλάβουμε και το κάνουμε μια-δυο φορές το χρόνο. Έτσι γίνεται και φέτος. Έχω την ευτυχία να έχω αποδοχή από συναδέλφους, το οποίο σε συγκινεί και ευτυχώ κάθε φορά να έχω κάποιους ανθρώπους παρέα που μου δίνουν και εμένα χαρά. Θα είναι η Ελπίδα σε όλες τις παραστάσεις, ο Βασίλης Καζούλης δυο Παρασκευές, ο Λάκης Παπαδόπουλος άλλες δυο και η τελευταία με τον Ρόμπερτ Ουίλιαμς. Αδερφικός φίλος, από 10 χρόνων παιδιά είμαστε μαζί και δεν απομακρυνθήκαμε σχεδόν ποτέ. Είναι σχέση ζωής.

Τα 47 χρόνια καριέρας
Μετράω 47 χρόνια, τον Απρίλιο του 2021 κλείνω 50 χρόνια από την πρώτη εμφάνιση των Poll. Δεν το πιστεύω όπως και ότι λέω τραγούδια από εκείνες τις μέρες και ακόμα τα τραγουδάει ο κόσμος. Μπορείς αυτό να το έχεις σκεφτεί στα 21 σου ή να το ελπίζεις; Για αυτό λέω, μην εμπιστευόμαστε και πολύ τη σκέψη μας ή την κρίση μας. Η ζωή είναι αποκαλυπτική αν την αφήσεις. Αν την κριτικάρεις και στέκεσαι απέναντί της έτσι θα σταθεί και εκείνη απέναντί σου. Αν γκρινιάζεις για τη ζωή, σαν να την απορρίπττεις συνέχεια, θα σε απορρίψει κι αυτή, ό,τι της δίνεις σου δίνει. Μείνε λοιπόν αγαθός, ανάπτυξε ό,τι ταλέντο έχεις, καλλιέργησέ το και προχώρα χωρίς φόβο. Έτσι έρχονται οι λύσεις και αρρωσταίνεις και λιγότερο. 

Οι δυσκολίες 
Υπήρξε μια περίοδος που ήταν πάρα πολύ δύσκολα τα πράγματα. Όταν είσαι 47 χρόνια σε τέτοιο επάγγελμα, δεν μπορεί να είναι πάντα παράδεισος. Υπήρξαν εποχές που είχα επιτυχία, τα οικονομικά ήταν καλά αν και ποτέ οι αμοιβές στο δικό μας χώρο δεν ήταν τερατώδεις. Μόνο το λαϊκό τραγούδι είχε τέτοιες αμοιβές. Επί 47 χρόνια όμως δεν ήταν κάθε μέρα έτσι. Υπήρξαν εποχές πολύ δυσάρεστες. Και σε εκείνες τις εποχές όταν δυσκολεύεσαι να ζήσεις και να αντιμετωπίσεις την κάθε μέρα, πρέπει να σκεφτείς τί να κάνεις. Όταν λοιπόν την ψάχνεις εσύ, δυστυχώς η επιλεκτική σου ματιά δεν θα φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα, θα κάνεις πράγματα τα οποία δεν είναι και τα καλύτερα. Έχω περάσει λοιπόν και μια τέτοια περίοδο. Υπάρχουν κάποια τραγούδια που είναι φτιαγμένα, «χτισμένα», με ζητούμενο να συναντήσουν το λαϊκό αυτί πιο εύκολα. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η «Αγαπημένη». Αλλά τα καλύτερα πράγματα που πέτυχα, «γεννήθηκαν» σχεδόν μόνα τους, σαν να φύτρωσαν και είμαι ευγνώμων που φύτρωσαν μέσω εμού γιατί εισέπραξα όλο το συν τους στην αγάπη του κόσμου, στο να διευκολύνουν τη ζωή μου και στο ότι μπορώ σήμερα να είμαι ζωντανός σαν καλλιτέχνης και να με ζητάνε να πάω να παίξω. Γιατί πολλές φορές αυτή η πορεία εκπίπτει άδοξα. 

Το ξεκίνημα
Δεν πέρασε ποτέ από το μυαλό μου ότι θα κάνω τραγούδι και ότι θα έχω ένα συγκρότημα. Δεν ήταν προϊόν πλάνου. Αν έχεις ένα πλάνο ψάχνεις και τους τρόπους. Εγώ δεν είχα ποτέ πλάνο. Πήγα στρατό, πούλησα και τα μουσικά όργανα που είχα όταν ήμουν έφηβος και έπαιζα ως μουσικός χορευτικής ορχήστρας, διότι με ενοχλούσε αυτή η δουλειά. Με ενοχλούσε να πάω να κάτσω να παίξω μουσική 6 ώρες για να χορεύεις, τη θεωρούσα αντιπαραγωγική, ήταν ένα μεροκάματο οικοδομής. Με είχε απογοητεύσει και κουράσει πάρα πολύ. Δεν πήγε το μυαλό μου ότι θέλω να γίνω Charms, Olympians, Idols γιατί ήταν κάτι από το οποίο έφευγα. Και δυο-τρεις μήνες πριν απολυθώ είδα μια ταινία που με έκανε να θυμώσω τόσο πολύ. Ήταν η πρώτη κατάληψη πανεπιστημίου από Αμερικάνους φοιτητές. Η οποία λύθηκε βιαίως. Αλλά εκείνοι είχαν κάτσει στο πάτωμα του πανεπιστημίου και τραγουδούσαν το «Give Peace a Chance» του Λένον χωρίς να κάνουν κάτι άλλο. Ένιωσα τέτοιο θυμό και αγανάκτηση για αυτό που έβλεπα. Τότε υπηρετούσα στο Πεντάγωνο. Πέφτω να κοιμηθώ κατά τις 00.30 και στη 01.30 ανοίγω τα μάτια μου μέσα στο σκοτάδι στο δωμάτιό μου. Παίρνω μια ηλεκτρική κιθάρα που είχε ξεμείνει, χωρίς ενισχυτή και ένα χαρτάκι και γράφω το «Άνθρωπε Αγάπα», στον ύπνο μου, σαν να μου το υπαγορεύει κάποιος. Κολλάω το χαρτάκι με τους στίχους στο εσωτερικό ενός ντουλαπιού με τα ορνιθοσκαλίσματα που είχα γράψει και αφήνω την κιθάρα. Θυμόμουν όμως πάρα πολύ μια φράση και αποκλείεται να ξεχνούσα το τραγούδι. Και πέφτω για ύπνο. Σηκώνομαι το πρωί στις 6, πάω στρατό, γυρίζω, το βλέπω, το ξαναπαίζω άλλη μια φορά και το αφήνω. Και το «Έλα Ήλιε μου» βγήκε από μόνο του. Ο στίχος του δείχνει την ανάγκη να πάρεις λίγο αέρα. Ανακούφιση. Φαντάσου δικτατορία τότε, «γλέντια» πολλά. Με φώναξαν στην ασφάλεια για να με ρωτήσουν τί εννοούσε ο ποιητής με το στίχο «κοροϊδεύουν τα κλουβιά» και έλεγα εγώ για τα πουλιά και αηδίες! Μου είπαν να φύγω και ότι θα με παρακολουθούν.

Την περίοδο που γράφτηκαν τα τραγούδια «Άνθρωπε Αγάπα» και «Έλα Ήλιε μου» δεν υπήρχε τίποτα, μόνο ένα γλυκανάλατο του ελληνικού κινηματογράφου και το Νέο Κύμα το οποίο πάλι ανάλογα την πολιτική τοποθέτηση του καλλιτέχνη είχε μια μικρή επαναστατικότητα, μια μικρή πολιτική χροιά. Αυτό που λέγαμε εμείς τραγούδι χωρίς χρώμα, να μιλάει για εμάς, για την ψυχή μας, δεν υπήρχε. Βγήκαν λοιπόν κυριολεκτικά μόνα τους. Ανάγκη της εποχής. Και ήμασταν εμείς οι τυχεροί που βγήκαν στα χέρια μας. Αυτό ήταν όλο. Το «Άνθρωπε Αγάπα» αν το καλοσκεφτείς είναι μια αφελής κουβέντα. Όμως επειδή βγαίνει από την ανάγκη των ανθρώπων, άντεξε στο χρόνο. Ακόμα και ορθολογιστές και πραγματιστές θα το τραγουδήσουν. Είναι ζητούμενο μας και για αυτό έχει αλήθεια. Αλλά όντως είναι ένα σημείο καμπής για το ελληνικό τραγούδι, γιατί από τότε έχουμε εκατοντάδες καλλιτέχνες που ανέβηκε ο λόγος τους, ελευθερώθηκε η ψυχή τους.

Ο Αχιλλέας απ' το Κάιρο
«Ο Αχιλλέας απ' το Κάιρο» είναι τραγούδι κατά του ρατσισμού με έναν τρόπο. Μιλάει για ένα ομοφυλόφιλο παιδί και στην ουσία αντιρατσιστικό τραγούδι είναι, χωρίς κανένα φανατισμό, χωρίς πολιτική τοποθέτηση, αλλά με την απλή ανθρώπινη ψυχή μας. Η ζωή από μόνη της αντί να μεγεθύνει τις ευγένειες της ψυχής μας, μεγεθύνει δυστυχώς τις αγριάδες και τις αρρώστιες του νου. Και αρρωσταίνουν και οι υγιείς. Όπως έλεγε ο Χατζιδάκις, αν συνηθίσεις να κοιτάς το τέρας τότε είσαι το τέρας εσύ. Ο φόβος, η ανασφάλεια, η ανάγκη και ο συσσωρευμένος θυμός σε οδηγούν σε πράγματα που δεν είναι του ανθρώπου, αλλά του κτήνους, του ενστίκτου, του ζώου.

Το ταλέντο μου σε ένα βαθμό, αν μπορείς να το πεις ταλέντο, είναι ότι έχω αίσθηση του ψυχισμού των γύρω μου. Νιώθω πώς είναι τα πράγματα. Έχω αίσθηση του τί αποπνέει ο κόσμος γύρω μου. Αυτό με έκανε και έγραφα. Η ανάγκη π.χ. για το λόγο που ο κόσμος νιώθει αγωνία, έλλειψη, μεγάλη εσωστρέφεια ή θυμό. Δεν είναι ότι έψαχνα να βρω τί θα γράψω. Έψαξα και κάποιες φορές τί θα γράψω και ήταν αποτυχία. Αποτυχία να εκφράσω και να μείνει κάτι, γιατί όταν ψάχνεις να βρεις κάτι, πας γυρεύοντας και η ματιά σου είναι αποσπασματική. Εμένα έβγαινε από την αίσθηση, εμπεριέχει αν θες ανθρώπινη ψυχή, την αύρα μας.

Ο Πιο Καλός Τραγουδιστής
Στην ουσία «Ο Πιο Καλός Τραγουδιστής» είναι για εμένα αυτό που μας προσφέρει το τραγούδι. Δεν είναι πρόσωπο. Είναι αυτή η ιδιότητα, είναι το τί μπορεί να προσφέρει η μουσική και το τραγούδι στους ανθρώπους. 

Οι Aphrodite's Child
Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου ήθελε να με πάρει στους Aphrodite's Child. Eγώ δεν είχα πάει στρατό ακόμα και θα με βόλευε μια τέτοια λύση γιατί θα το έσκαγα από το στρατό. Δεν θα έκανα θητεία. Είπε λοιπόν στον Λουκά (Σιδερά) και τον Ντέμη (Ρούσσο), «να πάρουμε τον Κώστα για κιθάρα». Και λέει ο Ντέμης «θέλω να τον ακούσω», γιατί ήθελαν μια φωνή να βοηθάει φωνητικά και εκείνον και κιθαρίστα βέβαια. Εκείνη την περιόδο όπως σου είπα δούλευα σε χορευτικές ορχήστρες σε ένα κλαμπ στην Πατησίων και ένα βράδυ ήρθε και με άκουσε. Και γύρισε πίσω και του είπε «Βαγγέλη αποκλείεται δεν μου αρέσει, δεν τον θέλω, θα πάρουμε τον Αργύρη (Κουλούρη)». Θεωρώ ότι η ατυχία εκείνης της στιγμής ήταν η μετά τύχη μου. Διότι εάν ήμουν μαζί τους δεν ξέρω αν θα είχα αυτή την πορεία την οποία εγώ αγαπάω πάρα πολύ, για ό,τι έχει γίνει στο μεταξύ. 

Άσε λοιπόν τα πράγματα ως έχουν, κάνε ό,τι έχεις να κάνεις και μη σκέφτεσαι με ερωτήσεις, τί θα γίνει, πώς και πού. Ό,τι κάνεις με ερώτηση είναι σίγουρο ότι θα σου φέρει άγχος. Αν αφεθείς όμως και κάνεις μια διαχείριση του χρόνου σου με την έννοια πράττω-δεν σκέφτομαι, έρχονται όσα πρέπει να έρθουν και πολλές φορές καλύτερα από αυτά που νομίζεις. Έρχονται και σου δίνουν λύσεις και απαντήσεις. Αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος να υπάρχουμε. Εγώ στη ζωή μου έχω κάνει δουλειές από ανάγκη σε περιόδους που χρειαζόταν. Δεν βαρυγκώμησα ποτέ. Την κάνω ή όχι, φέρε να σπρώξουμε τον καιρό. Αρκεί να μη βολευτείς σε αυτό το λίγο που σημαίνει παράδοση στον εχθρό. Ο δρόμος της ζωής μας είναι πάντα ό,τι ζητάει η ψυχή μας, για τούτο είμαστε φτιαγμένοι. Και όχι για ό,τι επιβάλλουν οι συνθήκες και οι δυσκολίες. Οι άλλοι το λένε «όνειρο». Όχι όμως με την έννοια της φαντασιοπληξίας αλλά επειδή το διψάει η ψυχή μου ρε παιδί μου.

Ο δίσκος «Ντουέτα» 1994
Αυτό σαν αποτύπωμα ήταν απίστευτο. Αρκεί να σου πω ότι αυτός ο δίσκος είχε 1.350 ώρες ηχογράφησης. Σαν να είχες κάνει 6 δίσκους. Όταν τελείωσε η δουλειά ήρθε η BMG, ο Μίλτος Καρατζάς, ο υποδιευθυντής, το marketing κλπ. να ακούσουν το δίσκο. Αν σου πω ότι δάκρυσαν άνθρωποι μέχρι να τελειώσει η ακρόαση. Αφού κι εγώ ανατρίχιαζα και αναρωτιόμουν «εμείς το κάναμε αυτό;». Έχει τόσο καλή ενέργεια μέσα του ο δίσκος αυτός, τόση ζέστη, αγάπη, φιλότιμο, φροντίδα, τόσο ταλέντο από τους ανθρώπους που το κάναμε...

Το τραγούδι
Δεν ξέρω αν θα έγραφα κάτι μεγαλύτερο αλλά να σου πω ποιο είναι μεγάλο τραγούδι. Μεγάλο είναι όταν κάτι καλαίσθητα συναντάει την ψυχή μας. Όσα κι αν νομίζουμε ότι έχουμε δει και ξέρουμε, στην ουσία παραμένουμε αθώοι. Τί κάνει ένα τραγούδι λοιπόν. Σου βάζει στο στόμα λόγια που ήταν χύμα στο κεφάλι σου, που δεν ήταν ποτέ εκφρασμένα. Το εκφρασμένο λοιπόν λυτρώνει, δίνει σχήμα. Αυτό είναι ανακούφιση, είναι ψυχανάλυση, είναι ψυχοθεραπεία. Αυτό κάνει το τραγούδι όχι μόνο με το λόγο αλλά πολλές φορές και με τη μουσική. Αποτυπώνει μια εικόνα, μια κατάσταση, ένα ψυχικό αίσθημα. Η μουσική κάνει θαύματα, δεν μπορώ να σου περιγράψω τί γιατρός είναι. Συν τοις άλλοις το τραγούδι μπορεί να σου πάρει τις σκέψεις και να τις πάει αλλού. Αυτό είναι ευλογία. Η μουσική μπορεί να σου δώσει ξαφνικά διέξοδο.  

Η πολιτική
Μου έγινε κρούση παλιότερα που ήμουν γύρω στα 35 χρόνια σε συνδικαλισμό και ήταν σε μια εποχή που σκεφτόμουν τί έκανα, τί έχω να κάνω και έτσι θέλησα να δοκιμάσω. Είχα αυτή την αφέλεια που πίστευα ότι αν βρεθείς σε ένα πόστο που μπορείς κάτι να διορθώσεις, μπορείς να το κάνεις, να ωφελήσεις, να συνεισφέρεις. Και έτσι και μπλέχτηκα. Είχε να κάνει και με έναν-δυο φίλους που υπήρχαν στο χώρο, που τους εμπιστευόμουν. Μόλις πέρασε αυτή η διαδικασία, επειδή αναμείχθηκα σε όλα αυτά και τα «μυρίστηκα» λίγο παραπάνω, κατάλαβα δυο πράγματα. Ένα ότι δεν κάνω για την πολιτική, δεν μπορώ, δεν έχω τα εργαλεία για να είμαι πολιτικός, δεν μπορώ να σε κοροϊδέψω μέσα στη μούρη σου. Ακόμα και για αγαθό σκοπό, δεν μπορώ να το κάνω. Δεν μπορώ να έχω μια ιεραρχία η οποία να είναι αμφισβητούμενη. Λυπάμαι που δοκίμασα, αλλά δεν κάνω για την πολιτική. 

Μια νέα έκδοση
Γράφω τραγούδια, αλλά όχι πολύ. Πέρασα ένα διάστημα που έγραφα κείμενο πολύ. Σε σχέση με όσα λέμε. Και αισιοδοξώ ότι μέχρι το Πάσχα ή το Σεπτέμβριο θα βγει μια έκδοση η οποία θα έχει όλους τους στίχους που έχω γράψει και ένα βιβλιαράκι με τα πεζά. Θα είναι σχετικά σύντομα έτοιμο. Τραγούδια γράφω λιγότερο. Από το 2010 μέχρι το 2015-2016 μου έβγαινε κείμενο. Δεν είναι πολλά τα κείμενα, αλλά τα αγαπάω πολύ. Επιχειρούν πράγματα που δεν έχουμε ασχοληθεί ποτέ αλλά τα βιώνουμε, τα ξέρουμε και τα ζούμε. Αισιοδοξώ ότι θα ανακουφίσουν κάποιους ανθρώπους ίσως.

Το τραγούδι της ζωής μου
Το τραγούδι της ζωής μου ακούγεται βαρύγδουπο. Καταρχάς πολύ λίγα είναι που δεν με εκφράζουν πια. Τα περισσότερα τραγούδια έχουν να κάνουν με όλη μου την πορεία. Με όλη μου την αντίληψη για τη ζωή. Με όλα μου τα αισθήματα για τη ζωή. Λίγα είναι που θα πετούσα. Πάρα πολλά είναι ψυχής μου τραγούδια και ίσως αυτός να είναι ένας λόγος που αντέχουν.

Μια συναυλία-απωθημένο
Μια συναυλία που ονειρευόμουν μπορεί να και να γίνει. Κάτι που το είχα απωθημένο 40 χρόνια ήταν ότι δεν είχαμε παίξει τα «Απέραντα Χωράφια» ποτέ. Έγινε πριν δυο χρόνια με τη συμφωνική της ΕΡΤ. Και ήταν εκπληκτική βραδιά. Τώρα υπάρχει περίπτωση να ξαναγίνει ακόμα πιο φιλόδοξο. Και αισιοδοξώ ότι θα τα καταφέρουμε στο επόμενο διάστημα μέχρι το Δεκέμβριο, θα δούμε. Έχουν γίνει δυο κουβέντες και πιθανότητα θα κάτσει. Το θέλω πολύ γιατί τα «Απέραντα Χωράφια» στην ουσία έχει μια έννοια μετάβασης από παιδί σε εφηβεία ή από εφηβεία σε ωριμότητα. Από την Τρίπολη στην Αθήνα. Από την ελπίδα στο φόβο. Είναι λοιπόν μια δουλειά που έχει όλες τις αλλαγές που μπορεί να συμβούν στη ζωή μας. Ηλικιακά, συναισθηματικά, ψυχικά, κοινωνικά, πολιτικά, πολιτιστικά, και φτάνει στο τέλος να μιλάει για μια απάτη αυτουνού που βρέθηκε στο σημείο μετά την αθωότητα. Στο τέλος κάνει και τη συνειδητοποίηση ότι όλοι μας στερούμαστε της αγάπης που οφείλαμε να δίνουμε. Γιατί αν δεν τη δώσεις πώς θα την πάρεις; Ο δοτικός άνθρωπος είναι αυτός που θα απολαύσει τα περισσότερα. 

Τελεία
Δεν μου περνάει από το μυαλό να βάλω τελεία. Καταρχάς τελεία στο τραγούδι και στη δουλειά για εμένα είναι σχεδόν αποδοχή θανάτου. Αυτό αγαπάς, αυτό κάνεις. Όσο μπορείς το κάνεις. Αν δεν μπορώ θα κάτσω. 

Πληροφορίες
Κύτταρο Live Club, Ηπείρου 48 & Αχαρνών
Τηλ.: 210 8224134
Παρασκευές 29 Μαρτίου & 5 – 12 – 19  Απριλίου
Οι πόρτες ανοίγουν στις 22.00
Εισιτήριο: 10€