10 ταινίες για μεγάλους ζωγράφους (vids)

10 ταινίες για μεγάλους ζωγράφους (vids)

Γράφει η Σοφία Γουργουλιάνη

Αυτή την εβδομάδα στους ελληνικούς κινηματογράφους, ο σκηνοθέτης και εικαστικός Τζούλιαν Σνάμπελ δίνει τη δική του εκδοχή για τη ζωή του μεγάλου ζωγράφου Βίνσεντ Βαν Γκογκ και βρίσκει την ιδανική ενσάρκωσή του στο πρόσωπο του Γουίλεμ Νταφόε. Τα τελευταία δύο χρόνια της ζωής του Βαν Γκογκ στην Αρλ και στην Οβέρ-σιρ-Ουάζ είναι το θέμα της ταινίας «Στην Πύλη της Αιωνιότητας» , που μεταφέρει στο 2019 τη γοητεία μιας μποέμικης ζωής και μιας ιδιαίτερης προσωπικότητας υπό κατάρρευση.

Δεν υπάρχει καλύτερη αφορμή, λοιπόν, για να θυμηθούμε 10 παλιότερες ταινίες που μας έχουν χαρίσει κλεφτές ματιές στις ζωές μερικών από τους πιο διάσημους ζωγράφους.

Πέρα από τον Πικάσο (Surviving Picasso, 1996)

Πέρα από τον Πικάσο (Surviving Picasso, 1996)

Ο Τζέιμς Άιβορι σκηνοθετεί το 1996 μια ταινία αφιερωμένη στον Πικάσο και τις γυναίκες του. Κεντρική παρουσία του εικαστικού «χαρεμιού» και αφηγήτρια της ιστορίας, η Φρανσουάζ (Νατάσα Μακελόουν), ανερχόμενη ζωγράφος η οποία γνωρίζει τον Πικάσο στο Παρίσι κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Σύντομα μετατρέπεται σε ερωμένη του, σταδιακά σε μάνα δύο παιδιών του και, τελικά, σε σύντροφο ζωής ενός άντρα αφοπλιστικά ειλικρινή πλην αθεράπευτα πολυγαμικού.

Ίσως η προσέγγιση του Άιβορι στον Πικάσο να μην παίρνει τα απαραίτητα κινηματογραφικά ρίσκα και να αναδεικνύεται εν τέλει, απλώς, σε μια ενδιαφέρουσα ηθογραφία. Όμως, εν έτει 2019, ένας Πικάσο χειριστικός και υπεροπτικός που ισορροπεί ανάμεσα στο μίσος και το πάθος του για τη γυναίκα, δεν μπορεί παρά να αποτελεί θέμα «καυτό» και άκρως επίκαιρο.

Φρίντα (Frida, 2002)

Φρίντα (Frida, 2002)

Μια ταινία με πάθος και χρώμα, αφιερωμένη στη ζωή και τα έργα της Φρίντα Κάλο, δια χειρός Τζούλι Τέιμορ. Η έφηβη Φρίντα βρίσκεται στο κρεβάτι μετά από ένα σοβαρό ατύχημα και «στο κρεβάτι του πόνου» ξεκινά να ζωγραφίζει. Όταν βρίσκει τη δύναμη να σηκωθεί βρίσκει και καλλιτεχνική αποδοχή και έρωτα στα μάτια του Ντιέγκο Ριβέρα. Τα δεσμά Φρίντας και Ντιέγκο, παρά τα εκατέρωθεν σκαμπανεβάσματα, θα αποδειχτούν αιώνια σε μια ζωή γεμάτη αντισυμβατικούς έρωτες και τέχνη.

Κι αν η Τζούλι Τέιμορ αποδεικνύεται ελαφρώς ακαδημαϊκή στην προσέγγιση της, η ανατρεπτική ζωή της Κάλο, αξίζει το κινηματογραφικό δίωρο που της χάρισε η κινηματογραφική ιστορία. Και  φυσικά, η Σάλμα Χάγιεκ αποδεικνύεται απολαυστική στο ρόλο της ζωγράφου. Ενώ ο Άλφρεντ Μολίνα κερδίζει υποκριτικούς πόντους και χειροκροτήματα στο ρόλο του Ντιέγκο Ριβέρα. 

Πόλοκ, ο ασυμβίβαστος (Pollock, 2000)

Πόλοκ, ο ασυμβίβαστος (Pollock, 2000)

Ή αλλιώς η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στα πάθη, τις ευτυχισμένες στιγμές και την καλλιτεχνική δημιουργία. 

Όνειρο ζωής για τον Εντ Χάρις, η ταινία πιάνει το νήμα της ζωής του ζωγράφου (Εντ Χάρις) από μία στιγμή δόξας, ένα αφιέρωμα στο έργο του στο περιοδικό Life. Και δίνοντας το εναρκτήριο λάκτισμα της τραμπάλας ανάμεσα στην ευτυχία και τη δυστυχία, γυρνάμε 9 χρόνια πίσω, όταν ο Πόλοκ ζει με τον αδερφό του, στα όρια του αλκοολισμού και της ψυχολογικής κατάρρευσης. Ως από μηχανής θεός εμφανίζεται η επίσης ζωγράφος Λι Κράσνερ (Μάρσια Γκέι Χάρντεν) για να τον βάλει στον ίσιο δρόμο της τέχνης και της απεξάρτησης. Και να μετατραπεί, με την πάροδο των ετών, σε φύλακα άγγελο και σύντροφο ζωής. Μια ιστορία για έναν ήρωα καταραμένο να ζει και να δημιουργεί σε ένα κόσμο στον οποίο ποτέ δεν κατάφερε να ανήκει.

Ο Εντ Χάρις σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί σε μια βιογραφία-σκοτεινό παραμύθι για έναν πραγματικό ήρωα των καιρών μας.

Το αριστερό μου πόδι (My left foot, 1989)

Το αριστερό μου πόδι (My left foot, 1989)

Ο Ντάνιελ Ντέιλ Λιούις ως θεός της υποκριτικής ερμηνεύει, εδώ, τον Κρίστι Μπράουν, Ιρλανδό ζωγράφο και συγγραφέα, ο οποίος υπέφερε από εγκεφαλική παράλυση και έζησε και δημιούργησε κουνώντας μόνο το αριστερό του πόδι. Και ο Τζιμ Σέρινταν σκηνοθετεί μια ταινία που αποφεύγει το σκόπελο του διδακτισμού περί απόκληρων της κοινωνίας. Και επιλέγει να κοιτάξει τον άθλο του Μπράουν κατάματα, βλέποντας έναν ακόμα άνθρωπο που πάσχιζε για να αγαπηθεί.

Μία σχεδόν αριστουργηματική βιογραφία για έναν άνθρωπο με πάθη και δαίμονες. Και μια γλυκόπικρη παραβολή για την ανιδιοτελή αγάπη ως ύψιστο αγαθό και αποθέωση της καθημερινότητας.

O Κύριος Τέρνερ (Mr. Turner, 2014)

O Κύριος Τέρνερ (Mr. Turner, 2014)

Ένας δύσθυμος ταξιδευτής, πλην μεγάλος καλλιτέχνης. Μια βιογραφία του Βρετανού ζωγράφου του 19ου αιώνα Γουίλιαμ Τέρνερ, δια χειρός Μάικ Λι, με απόλυτο επίκεντρο των ίδιο το ζωγράφο και διάττοντες αστέρες τον πατέρα και τις γυναίκες της ζωής του. Ο Μάικ Λι στήνει ένα σύμπαν με πλοία να θαλασσοδέρνονται, ήλιους να δύουν ειδυλλιακά και αριστοκράτες να διαφωνούν παθιασμένα για στυλ ζωγραφικής. Και πλάθει έναν Τέρνερ μετέωρο ανάμεσα στο σνομπισμό και την ανάγκη για αποδοχή.

Με πιστό, λοιπόν, σύμμαχο τον Τίμοθι Σπoλ σε μια ερμηνεία ζωής, ο σκηνοθέτης παρέδωσε στην κινηματογραφική ιστορία μια βιογραφία για έναν Οδυσσέα ταγμένο στη χαρά του ταξιδιού, με μοναδική Ιθάκη την ίδια την τέχνη του.   

Σεραφίν (Seraphine, 2008)

Σεραφίν (Seraphine, 2008)

Από τα σκηνοθετικά χέρια του Μάρτιν Προβόστ προσγειώθηκε στην κινηματογραφική ιστορία, η βιογραφία της Γαλλίδας ζωγράφου του 19ου αιώνα Seraphine de Senlis. Ο Προβόστ βουτάει στα σκοτεινά νερά της γαλλικής επαρχίας για να μας αφηγηθεί την ιστορία μιας καθαρίστριας που κάτω από το άγρυπνο βλέμμα ενός συλλέκτη έργων τέχνης μετατρέπεται σε διάσημη ζωγράφο. Η θρησκευόμενη, λοιπόν, Σεραφίν, που ως άλλη Σταχοπούτα, ζωγραφίζει υπό το φως κεριών, μετατρέπεται, σταδιακά, σε πριγκίπισσα- διάσημη ζωγράφο. Όταν, όμως, ο μέντορας της θα «φαλιρίσει», η ψυχολογία της θα καταρρεύσει και τα κύκνεια άσματα της θα τα δημιουργήσει σε ψυχιατρικό ίδρυμα.

Ο σκηνοθέτης, εδώ, μας χαρίζει ένα σκοτεινό ταξίδι σ’ εκείνους τους κόσμους που μπορεί να ξέρουν να χαρίζουν αφειδώς όνειρα, αλλά πάντα καραδοκούν για να θερίσουν ό,τι έσπειραν. 

Basquiat (1996)

Basquiat (1996)

Ο Ζαν Μισέλ Μπασκιά έζησε – σκάρτα – 28 χρόνια, από το 1960 έως το 1988. Κι αν ίσως τον ακούτε πρώτη φορά, ο Τζούλιαν Σνάμπελ αναλαμβάνει εδώ να του χαρίσει μια κινηματογραφική ανάσταση και να σας κάνει να νοσταλγήσετε τη μποέμ ζωή που ποτέ δε ζήσατε. Ένας ζωγράφος που ξεκίνησε στα 17 του με γκράφιτι στου δρόμους της Νέας Υόρκης περνώντας τις νύχτες του σε ένα χαρτόκουτο, άγγιξε με τα έργα του διεθνείς εκθέσεις, πέρασε από τις συμπληγάδες μιας φιλίας με τον Άντι Γούορχολ και κατέληξε από υπερβολική δόση χαπιών στα 27 του. 

Ο Σνάμπελ εδώ παίρνει στα χέρια του ένα υπέροχο σενάριο που προσεγγίζει με τις λέξεις του τον Basquiat ως έναν – ακόμα – νέο άνθρωπο ανυπόμονο να καταβροχθίσει τη ζωή. Και έχοντας εξασφαλίσει ένα all star cast με προεξάρχοντες τους Τζέφρει Ράιτ, Μπενίσιο ντελ Τόρο, Ντένις Χόπερ, Ντέιβιντ Μπάουι, Γκάρι Όλντμαν και Γουίλεμ Νταφόε παραδίδει μια ανατρεπτική βιογραφία και – κυρίως –  μια ιστορία για καταραμένα νιάτα.

Τα φαντάσματα του Γκόγια (Goya's ghosts, 2006) 

Τα φαντάσματα του Γκόγια (Goya's ghosts, 2006) 

Μια ιστορία για τη μούσα του Γκόγια, Ινές (Νάταλι Πόρτμαν) και για τα σκοτεινά μυστικά του τέλους του 18ου αιώνα. Ο Γκόγια, εδώ, μπορεί να μην είναι πρωταγωνιστής, χαρίζει όμως με την αχλή του ονόματος και της προσωπικότητας του, πόντους σε μια ταινία εποχής. Όταν, λοιπόν, η έφηβη μούσα του Γκόγια (Στέλαν Σκάρσγκαρντ) θα βρεθεί κατηγορούμενη ως αιρετική από έναν κραταιό ιεροεξεταστή (Χαβιέ Μπαρδέμ) της εποχής, τα προστατευτικά φτερά του Γκόγια θα την αγκαλιάσουν. Η «καλή πράξη» του Γκόγια, όμως, θα εξελιχθεί σε μπούμερανγκ, με τις συνέπειες να απειλούν πρωτίστως τον ίδιο.

Ο Μίλος Φόρμαν με τα «Φαντάσματα του Γκόγια» μπορεί να μη μας χαρίζει την καλύτερη του δουλειά, αλλά μας παρέχει αφειδώς ένα ταξίδι στα άδυτα της εποχής των Ναπολεόντειων Πολέμων.

Μοντιλιάνι (Modigliani, 2004)

Μοντιλιάνι (Modigliani, 2004)

Ένας Μοντιλιάνι, ερωτευμένος, πατέρας και επιρρεπής στις καταχρήσεις, δια χειρός Μικ Ντέιβις. Εν έτει 1919, ο Μοντιλιάνι ερωτεύεται τη γοητευτική Ζαν και γρήγορα στο κάδρο μπαίνει και το παιδί τους. Όταν η οικονομική ανέχεια θα κάνει αισθητή την παρουσία της στην οικογένεια Μοντιλιάνι, ο ζωγράφος (Άντι Γκαρσία) θα αποφασίσει να συμμετάσχει σε έναν διαγωνισμό μαζί με τον άσπονδο φίλο του Πάμπλο Πικάσο.

Άλλη μία βιογραφία-παράθυρο σε μία εποχή διαφορετική και σε ένα χθες που, όμως, μαστίζεται και εκείνο από πάθη κι από έρωτες. 

Καραβάτζιο (Caravaggio, 1986)

Καραβάτζιο (Caravaggio, 1986)

Οι ταινίες του Ντέρεκ Τζάρμαν θυμίζουν καλοστημένους, ονειρικούς πίνακες. Και με σύμμαχο εδώ, την τέχνη του Καραβάτζιο, η ένωση αποδεικνύεται εκρηκτική σε μια ταινία που μπορεί να μη διεκδικεί δάφνες αφηγηματικής δεινότητας αλλά σίγουρα κερδίζει στην άτυπη κούρσα της ιδανικής κινηματογραφικής εικόνας. 

Με συμμάχους τους Νάιτζελ Τέρι, Σον Μπιν και με μια από τις πρώτες εμφανίσεις της μούσας του, Τίλντα Σούιντον, ο σκηνοθέτης δεν υπόσχεται μια γραμμική και κλασική βιογραφία, αλλά μια συρραφή εικόνων που θα μαγέψουν και τον πλέον δύσπιστο.