Αρχικά θεωρήθηκε κλώνος των κομεντί του Γούντι Άλεν όπως ο «Νευρικός εραστής» και το «Μανχάταν», αλλά στην πορεία αγαπήθηκε και αναγνωρίστηκε περισσότερο από αυτές. Τριάντα χρόνια μετά την πρεμιέρα του στις 21 Ιουλίου 1989, το «Όταν ο Χάρι γνώρισε τη Σάλι» θεωρείται η καλύτερη ρομαντική κομεντί όλων των εποχών. Μάλιστα, αν εξαιρέσεις κάποια 80s χτενίσματα, ρούχα και αξεσουάρ, η ταινία δεν έχει γεράσει καθόλου και αυτό οφείλεται κυρίως στο εκπληκτικό σενάριο της Νόρα Έφρον.

Ένα σενάριο βγαλμένο από τη ζωή και από ατελείωτες ώρες συζητήσεων του σκηνοθέτη Ρομπ Ράινερ – που στις αρχές των 80s είχε χωρίσει ύστερα από 10 χρόνια γάμου – και της Έφρον πάνω στο πώς οι άνδρες και οι γυναίκες βλέπουν με εντελώς διαφορετικό τρόπο το σεξ, τον έρωτα και τις σχέσεις. Καθώς η ταινία ακολουθεί τους ήρωες για 12 χρόνια, από το 1977 που τελείωσαν το κολέγιο μέχρι το 1989, καταγράφει όλη εκείνη την κρίσιμη φάση της ωρίμανσης και συλλογής εμπειριών μέσα από λάθη, χωρισμούς, «κολλήματα», μικρές και μεγάλες κρίσεις.

Άνδρες και γυναίκες δεν μπορούν να είναι φίλοι

Η πρώτη μεγάλη αλήθεια που αποκαλύπτει η ταινία για τις σχέσεις ανδρών και γυναικών έρχεται στην αρχή, όταν ο Χάρι (Μπίλι Κρίσταλ) και η Σάλι (Μεγκ Ράιαν) μοιράζονται ένα αυτοκίνητο για 18 ώρες, οδηγώντας από το Σικάγο στη Νέα Υόρκη. Εκείνος επιχειρεί να τη φλερτάρει, εκείνη αντιδρά και συμφωνούν να μείνουν φίλοι. Μέχρι που ξεκινάει αυτός ο διάλογος, τον οποίο παραθέτουμε αυτούσιο γιατί είναι ένα κομψοτέχνημα:

Χάρι: Καταλαβαίνεις, φυσικά, ότι δεν θα μπορέσουμε ποτέ να είμαστε φίλοι.
Σάλι: Γιατί όχι;
Χάρι: Αυτό που θέλω να πω – και δεν είναι πέσιμο με κανέναν τρόπο – είναι ότι οι άνδρες και οι γυναίκες δεν μπορούν ποτέ να είναι φίλοι γιατί πάντα μπαίνει στη μέση το σεξ.
Σάλι: Αυτό δεν είναι αλήθεια, έχω αρκετούς άνδρες φίλους χωρίς να υπάρχει σεξ.
Χάρι: Όχι, δεν έχεις.
Σάλι: Ναι, έχω.
Χάρι: Όχι, δεν έχεις.
Σάλι: Ναι, έχω.
Χάρι: Νομίζεις ότι έχεις.
Σάλι: Θες να μας πεις ότι κάνω σεξ μαζί τους χωρίς να το γνωρίζω;
Χάρι: Όχι, αυτό που λέω είναι ότι όλοι θέλουν να κάνουν σεξ μαζί σου.
Σάλι: Δεν θέλουν.
Χάρι: Θέλουν.
Σάλι: Δεν θέλουν.
Χάρι: Θέλουν.
Σάλι: Πώς το ξέρεις;
Χάρι: Γιατί κανένας άνδρας δεν μπορεί να είναι φίλος με μια γυναίκα που βρίσκει ελκυστική. Θέλει πάντα να κάνει σεξ μαζί της.
Σάλι: Δηλαδή μου λες ότι ένας άνδρας μπορεί να είναι φίλος με μια γυναίκα που δεν βρίσκει ελκυστική;
Χάρι: Μπα, θέλεις να τις «καρφώσεις» και αυτές...
Σάλι: Και αν αυτές δεν θέλουν να κάνουν σεξ μαζί σου;
Χάρι: Δεν έχει σημασία, γιατί το ζήτημα του σεξ υπάρχει έτσι και αλλιώς, η φιλία είναι καταδικασμένη και αυτό είναι το τέλος της ιστορίας.
Σάλι: Λοιπόν, υποθέτω ότι τότε δεν θα γίνουμε ποτέ φίλοι.
Χάρι: Υποθέτω πως όχι.
Σάλι: Κρίμα. Θα ήσουν ο μοναδικός άνθρωπος που ξέρω στη Νέα Υόρκη.

Ή μήπως μπορούν;

Έχει κανείς αμφιβολία για τα παραπάνω; Αν ναι, ας την αποτελειώσουμε με αυτή τη σκηνή από την τυχαία συνάντηση των δύο ηρώων πέντε χρόνια μετά, σε μία πτήση, όταν και οι δύο είναι δεσμευμένοι με άλλους. Σημειώνουμε ότι ο Χάρι τώρα είναι δικηγόρος, για να εκτιμήσετε ακόμη καλύτερα το γράψιμο της Έφρον.

Χάρι: Θα ήθελες να βγούμε για φαγητό; Σαν φίλοι;
Σάλι: Νόμιζα πως πίστευες ότι οι άνδρες και οι γυναίκες δεν μπορούν να είναι φίλοι.
Χάρι: Πότε το είπα αυτό;
Σάλι: Στο ταξίδι για τη Νέα Υόρκη.
Χάρι: Όχι, όχι, όχι, όχι ποτέ δεν το είπα αυτό... (μικρή παύση) Ναι, σωστά, δεν μπορούν να είναι φίλοι... εκτός και αν αμφότεροι έχουν δεσμό με άλλους ανθρώπους. Τότε μπορούν. Αυτή είναι μια τροποποίηση στον αρχικό κανόνα. Αν οι δύο άνθρωποι βρίσκονται σε σκέψεις, η πίεση της πιθανής εμπλοκής αίρεται. (μικρή παύση). Αλλά ούτε αυτό λειτουργεί. Γιατί αυτό που συμβαίνει είναι ότι ο άνθρωπος με τον οποίο έχεις σχέση δεν μπορεί να καταλάβει γιατί χρειάζεσαι να είσαι φίλος με τον άνθρωπο που θες να είστε μόνο φίλοι, σαν να λείπει κάτι από τη σχέση σας και να το αναζητάς αλλού. Και όταν του πεις «Όχι, όχι, όχι, όχι δεν είναι αλήθεια, τίποτα δεν λείπει από τη σχέση μας», θα σε κατηγορήσει ότι νιώθεις κρυφή έλξη για τον άνθρωπο με τον οποίο είστε μόνο φίλοι, κάτι που πιθανότατα ισχύει – έλα τώρα, ας μην κοροϊδευόμαστε – και έτσι επιστρέφουμε στον αρχικό κανόνα πριν την τροποποίηση, που λέει ότι άνδρες και γυναίκες δεν μπορούν να είναι φίλοι. Και πού μας αφήνει αυτό εμάς;
Σάλι: Χάρι... Αντίο!

Το μυστήριο του γυναικείου οργασμού

Ο Χάρι και η Σάλι θα γίνουν τελικά φίλοι, αφού έχουν περάσει μερικά ακόμη χρόνια και χωρίσουν από τις σχέσεις τους. Αλλά δεν θα μείνουν, βέβαια, μόνο φίλοι, επιβεβαιώνοντας τους παραπάνω διαλόγους. Στη μέση της ταινίας, έρχεται η κλασική σκηνή του εστιατορίου. Τόσο κλασική, που το Katz's Deli στο Μανχάταν έχει κρεμάσει μια πινακίδα πάνω από το τραπέζι όπου κάθονταν οι δύο ήρωες.

Είναι η περίφημη συζήτηση περί γυναικείου οργασμού, με τον Χάρι να μην πιστεύει ότι οι γυναίκες έχουν υποκριθεί οργασμό μαζί του, και να λέει ότι αν όντως είχε συμβεί κάτι τέτοιο θα το είχε καταλάβει. Κάτι που οδηγεί τη Σάλι στην ακόλουθη αντίδραση:

Trivia: Η ατάκα «Θα πάρω ό,τι πήρε και αυτή», είναι η πιο γνωστή της ταινίας και δεν την έγραψε η Έφρον, αλλά τη σκέφτηκε ο Μπίλι Κρίσταλ και την πρόσθεσαν στο σενάριο. Η κυρία που την εκστομίζει είναι η μητέρα του σκηνοθέτη, Εστέλ Ράινερ.

Η τελειότερη ερωτική εξομολόγηση

Δεν μπορούμε να γράψουμε εδώ ολόκληρο το σενάριο της ταινίας. Μακάρι να μπορούσαμε, γιατί δεν υπάρχει ούτε μία ατάκα για πέταμα. Μπορείτε ωστόσο να το διαβάσετε εδώ ή, ακόμη καλύτερα να δείτε (ή να ξαναδείτε) την ταινία. Εμείς θα κάνουμε fast forward στην τελευταία σκηνή, όταν ο Χάρι κάνει στη Σάλι την τελειότερη ερωτική εξομολόγηση που έχουμε δει στο σινεμά. Και είναι η τελειότερη γιατί είναι, όπως και όλα όσα έχουν προηγηθεί, αληθινή. Πείτε ό,τι θέλετε για τις ρομαντικές κομεντί που ακολούθησαν στα επόμενα χρόνια, με αυτά τα απίστευτα κλισέ και τις αντιπαθητικές πρωταγωνίστριες (ναι, Κέιτ Χάντσον, για σένα λέμε – και όχι μόνο), αλλά στις φράσεις που ακολουθούν βρίσκεται συμπυκνωμένο όλο το νόημα. «Μιλάμε για πολύ νόημα να 'ουμ» που έλεγε και ο τεράστιος Χάρυ Κλυνν στο «Αλαλούμ».

«Αγαπώ που κρυώνεις όταν έξω έχει 22 βαθμούς. Αγαπώ που θες μιάμιση ώρα για να παραγγείλεις ένα σάντουιτς. Αγαπώ που κάνεις μια μικρή ρυτίδα πάνω από τη μύτη σου όταν με κοιτάς σαν να είμαι τρελός. Αγαπώ που όταν περάσω τη μέρα μαζί σου, εξακολουθώ να μυρίζω το άρωμά σου στα ρούχα μου. Και αγαπώ το ότι είσαι ο άνθρωπος με τον οποίο θέλω να πω την τελευταία κουβέντα, πριν κοιμηθώ τη νύχτα. Και δεν είναι επειδή είμαι μόνος ή επειδή είναι παραμονή Πρωτοχρονιάς. Ήρθα εδώ απόψε γιατί όταν συνειδητοποιήσεις πως θες να περάσεις το υπόλοιπο της ζωής σου με κάποιον, θες το υπόλοιπο της ζωής σου να αρχίσει το συντομότερο δυνατόν».