Αν επισκεφτείτε το κέντρο των Σκοπίων, θα εκπλαγείτε από την κακογουστιά. Μια πόλη χτισμένη επάνω στο ποτάμι, που είχε σχεδιαστεί και από έλληνες αρχιτέκτονες μετά από ένα καταστροφικό σεισμό το 1963, βιάστηκε αισθητικά από το πρόγραμμα που ονομάζονταν «Σκόπια 2014». Το έκτρωμα αυτό, εμπνευστής του οποίου ήταν ο προηγούμενος Πρωθυπουργός, Νίκολα Γκρούεφσκι, προέβλεπε την τοποθέτηση γύψινων προσόψεων, κλασσικών ή τύπου μπαρόκ στα κτίρια στο κέντρο της πόλης. Ο στόχος του ήταν προφανής: να δώσει μια νέα, «ψεύτικη» ταυτότητα στην πόλη, που υποτίθεται ότι θα επικοινωνούσε με το αρχαίο ελληνικό της παρελθόν –ή πιο σωστά, το αρχαίο «μακεδονικό» της παρελθόν. Το πρόγραμμα στοίχισε κάποιες εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ κι αποτελεί κι αυτό, προϊόν δικαστικής έρευνας για τα πεπραγμένα της κυβέρνησης Γκρούεφσκι.

Πλάι στις fake προσόψεις των κτιρίων, στέκονται γύψινα αγάλματα, που συμβολίζουν –χωρίς να το λένε– τον Μέγα Αλέξανδρο και άλλες μορφές της αρχαίας ελληνικής ιστορίας. Είναι έργα τα οποία κοιτάζουν εκστασιασμένοι κάποιοι ασιάτες τουρίστες, που φωτογραφίζονται δίπλα τους, νιώθοντας το απαραίτητο δέος. Κανείς τους βέβαια, δεν γνωρίζει ότι πρόκειται για ένα φτηνό επικοινωνιακό τρικ που σκαρφίστηκε το εθνικιστικό κομμάτι στη γειτονική χώρα, για να τονώσει την έκφραση της μακεδονικής ταυτότητας. Αν ρωτήσετε τους κατοίκους της πόλης, θα σας πουν ότι στην καλύτερη περίπτωση, η θέα τους προκαλεί θυμηδία.

Δεν μπορώ να σκεφτώ τι ακριβώς είχαν στο μυαλό τους, όσοι σκέφτηκαν την περίφημη «ανταλλαγή». Μια τέτοια πράξη έχει νόημα, όταν το έργο της απέναντι πλευράς, ενέχει μια αισθητική υπεραξία, μια καλλιτεχνική ιδιαιτερότητα ή μια πρωτοτυπία. Στην περίπτωση των Σκοπιανών αγαλμάτων, πρόκειται για κακόγουστο βλαχοκίτς, από το οποίο και οι ίδιοι θέλουν να απαλλαγούν. Μάλιστα ο αρχιτεκτονικός κόσμος της γειτονικής χώρας, εδώ και μερικούς μήνες, δίνει μάχη για να ξηλωθεί το κακόγουστο εγχείρημα. Εμείς τι ακριβώς προσπαθούμε να πετύχουμε με μια ανταλλαγή;