Τα ευρήματα της φετινής έρευνας του Ινστιτούτου Reuters και του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης για τα ψηφιακά μέσα ενημέρωσης μεταφέρουν ένα συγκρατημένα αισιόδοξο μήνυμα για το μέλλον. Σίγα σιγά ο κόσμος προσαρμόζεται στην εποχή των ψηφιακών μέσων και των «fake news», ενώ τα παραδοσιακά ΜΜΕ δίνουν επιπλέον βάρος στην online ενημέρωση την οποία έτσι και αλλιώς προτιμούν οι αναγνώστες. Όλα αυτά, βέβαια, σε παγκόσμιο επίπεδο γιατί στα «δικά μας» η έρευνα αποτυπώνει μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα. 

«Η βαθιά κρίση στην αγορά εντύπων της Ελλάδας συνεχίζεται», γράφει το τμήμα που αφορά την χώρα μας. Η κυκλοφορία όλων των κυριακάτικων εφημερίδων μια τυπική εβδομάδα του 2018 έχει υποχωρήσει κατά 75% σε σύγκριση με μια τυπική εβδομάδα πριν από μια δεκαετία. Και όμως φέτος «εμφανίστηκαν τρεις νέες πανελλήνιας κυκλοφορίας εφημερίδας» αν και μέχρι στιγμής «η επιτυχία των νέων Μέσων είναι περιορισμένη». 

Στα διαδικτυακά μέσα η εικόνα είναι ακόμη χειρότερη. «Οι Έλληνες, σε αντίθεση με ότι συμβαίνει στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες, τείνουν να παρακολουθούν μη παραδοσιακά Μέσα εν μέρει λόγω της χαμηλής εμπιστοσύνης που έχουν στα παλαιά Μέσα αλλά και της έντονης πολιτικής πόλωσης εξαιτίας της κρίσης». 

Και τα άσχημα συνεχίζονται. «Ανάμεσα στα κορυφαία ενημερωτικά sites βλέπουμε πολλά Μέσα που καταφεύγουν στον εντυπωσιασμό (κίτρινος Τύπος)». Σύμφωνα με την έρευνα, πολλά στοχεύουν σε αναγνώστες της Αριστεράς ή της Δεξιάς φθάνοντας πολλές φορές στα επίπεδο των θεωριών συνομωσίας και των ψεύτικων ρεπορτάζ, ενώ άλλα επικεντρώνονται σε τίτλους που τραβούν την προσοχή (click-bait) και τα social media. «Δυστυχώς αυτά τα φαινόμενα δεν περιορίζονται μόνο στα μικρά ενημερωτικά site», σημειώνεται χαρακτηριστικά. 

Κανείς δεν πληρώνει για ενημέρωση

Πολλοί λίγοι είναι αυτοί που πληρώνουν για online ενημέρωση στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα μόλις το 6% των αναγνωστών, ποσοστό το οποίο μας κατατάσσει στην τελευταία θέση των 37 χωρών που καλύπτει η έρευνα. Σύμφωνα με τους μελετητές το γεγονός αυτό οφείλεται «στην οικονομική κατάσταση, την έλλειψη εμπιστοσύνης, την έλλειψη κουλτούρας ψηφιακών πληρωμών καθώς και στον μικρό αριθμό συνδρομητικών ενημερωτικών site. Την ίδια στιγμή η χώρα μας είναι πρώτη στην χρήση λογισμικού που «κόβει» τις διαφημίσεις (ad-blocking) με 42%, ενώ στις ηλικίες κάτω των 35 το ποσοστό αυτό είναι ακόμη υψηλότερο (57%). 

Καμία εμπιστοσύνη στις ειδήσεις 

Όλα αυτά τα παραπάνω οδηγούν στην ελάχιστη εμπιστοσύνη που έχει το αναγνωστικό κοινό στα Μedia. Μόλις το 26% δηλώνει ότι εμπιστεύεται τις ειδήσεις, ποσοστό που κατατάσσει τη χώρα μας στην προτελευταία θέση. Και αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο καθώς όπως αναφέρουν οι μελετητές «η εμπιστοσύνη στις ειδήσεις στην Ελλάδα είναι σταθερά μια από τις χαμηλότερες στην έρευνα μας». 

Την ίδια στιγμή οι Έλληνες (περίπου το 70%) ενημερώνονται κυρίως από τα social media. Δηλαδή απ' ότι μοιράζονται οι φίλοι του και όσοι αυτός ακολουθεί. Δεν «κυνηγούν» την ενημέρωση. Αντίθετα, τη λαμβάνουν σπαστά και απομονωμένα με έναν τρόπο που δίνει το πλεονέκτημα σε όσα Μέσα καταφεύγουν στον εντυπωσιασμό και τους κίτρινους τίτλους.

Ο φαύλος κύκλος 

Είναι φανερό απ’ όλα τα παραπάνω ότι η ενημέρωση περνάει κρίση, ενδεχομένως μεγαλύτερη και από την οικονομική που μαστίζει τη χώρα μας τα τελευταία 10 χρόνια. Το χειρότερο είναι ότι δημιουργείται ένα φαύλος κύκλος που είναι μάλιστα πολύ δύσκολο να σπάσει. Οι αναγνώστες δεν εμπιστεύονται τα Μέσα Ενημέρωση και δεν πληρώνουν για αυτά. Την ίδια στιγμή τα Μέσα Ενημέρωσης δεν έχουν τα απαραίτητα χρήματα για να λειτουργήσουν σωστά με το προσωπικό που χρειάζονται με αποτέλεσμα η ενημέρωση να γίνεται αποσπασματικά και όχι ολοκληρωμένα. Και κάπως έτσι η εμπιστοσύνη μειώνεται και άλλο. 

Τα αποτελέσματα της έρευνας του Reuters Institute είναι ανησυχητικά όχι μόνο για όσους από εμάς ασχολούμαστε στον κλάδο της ενημέρωσης. Αλλά είναι -ή καλύτερα θα έπρεπε να είναι- ανησυχητικά και για όλη την κοινωνία. Όσο κλισέ και αν μπορεί να ακουστεί αυτό, η ενημέρωση είναι ακριβό σπορ ακριβώς γιατί είναι πολύτιμη. Η αληθινή ενημέρωση αποτελεί βασικό προαπαιτούμενο για να λειτουργήσει μια κοινωνία σωστά. Όπως γράφει και το σλόγκαν που έχει υιοθετήσει τα τελευταία χρόνια η Washington Post: «Η Δημοκρατία πεθαίνει στο σκοτάδι».