Μετά από περισσότερο από ένα χρόνο σκληρών διαπραγματεύσεων και παρά τις συνεχιζόμενες έντονες διαφορές, η Μεγάλη Βρετανία και η ΕΕ κατέληξαν σε μια κοινή απόφαση για το πώς μπορούν να επιτύχουν μια συμφωνία για το Brexit.

Η συμφωνία για την έξοδο της Μεγάλης Βρετανίας θα είναι δύσκολη, γρήγορη και θα προκαλέσει μια μεγάλη έκρηξη, σε μια ειδική σύνοδο κορυφής που θα γίνει στις Βρυξέλλες τον Νοέμβριο.

Εξακολουθεί μέχρι σήμερα να μην υπάρχει εγγύηση επιτυχίας, δεδομένων ιδίως των αντιθέσεων του τρόπου επίλυσης του ζητήματος των Ιρλανδικών συνόρων, κάτι που σημαίνει πως η ημερομηνία της σύναψης συμφωνίας θα μπορούσε να μεταφερθεί ακόμη πιο πίσω. Αν όμως υπάρξει συμφωνία, σύμφωνα με τους διπλωμάτες και τους αξιωματούχους της Βρετανίας, των Βρυξελλών και του Βερολίνου, θα ακολουθήσει γρήγορα η επικύρωση της δέσμης μέτρων από τους ηγέτες της ΕΕ των 27 .

Και οι δύο πλευρές ελπίζουν ότι θα είναι μια «μετασχηματιστική» πολιτική στιγμή για την Τερέζα Μέι, που θα βοηθήσει τον πρωθυπουργό της Μεγάλης Βρετανίας να επικυρώσει τη συμφωνία μέσω του κοινοβουλίου προτού οι αντίπαλοί της (εντός κι εκτός του κόμματος της) την κάνουν... κομμάτια.

Οι διαπραγματευτές στο Λονδίνο και τις Βρυξέλλες εργάζονται τώρα πλέον πλάι-πλάι για να επιτύχουν μια συμφωνία, με στόχο να αποφευχθεί κάθε ζήτημα στο οποίο οι επικριτές της συμφωνίας θα μπορούν να πιαστούν για να την διαλύσουν.

Μια δήλωση που έκανε ο κ. Brexit, Ντομινίκ Ράαμπ μετά από μια «εκτεταμένη τηλεφωνική κλήση» την Παρασκευή το πρωί με τον Μισέλ Μπαρνιέ, ήταν χαρακτηριστική της προσέγγισης αυτής. «Οι ομάδες μας κλείνουν σε εφαρμόσιμες λύσεις στα εκκρεμή ζητήματα», δήλωσε ο Ράαμπ χωρίς να υπονοεί τι μπορεί να είναι αυτές.

Ο Μπαρνιέ, ο επικεφαλής των διαπραγματεύσεων της ΕΕ, σημείωσε πως υπάρχουν διαφορές, αλλά παράλληλα τόνισε πως γίνεται ένας «χρήσιμος διάλογος», «πρόοδος» και πως «οι συζητήσεις συνεχίζονται για να βρούμε κοινό έδαφος για τη μελλοντική μας σχέση».

Μια εβδομάδα νωρίτερα, οι δυο τους είχαν συναντηθεί στις Βρυξέλλες, αλλά επέλεξαν να μην κάνουν καμία δήλωση ή να πραγματοποιήσουν κάποια συνέντευξη τύπου.

Σχέδιο Τσέκερς

Οι τακτικές της Μέι στην προσπάθεια να πείσει τους υπουργούς της να στηρίξουν το σχεδίο Brexit τον Ιούλιο μπορεί να χρησιμεύσουν ως ένας δείκτης για το που κατευθύνεται το Brexit. Παρουσίασε την πλήρη πρόταση στους υπουργούς λίγο πριν από την αποχώρηση του υπουργικού συμβουλίου στο εξοχικό της σπίτι, στο Τσέκερς. Και ενώ μερικά από τα προβεβλημένα στελέχη όπως ο Ντέιβιντ Ντέιβις και ο Μπόρις Τζόνσον, παραιτήθηκαν διαμαρτυρόμενοι, η Μέι πέτυχε να «περάσει» ότι η ίδια έχει τον καλύτερο δρόμο προς τα εμπρός.

Τον Νοέμβριο, θα κάνει μια παρόμοια προσπάθεια, όπως υποστηρίζουν οι συνεργάτες της: είτε θα γράψει ιστορία, είτε θα βρεθεί στην άκρη του γκρεμού.

Η χρονική στιγμή θα είναι επίσης κρίσιμη. Οι αξιωματούχοι της ΕΕ ανησυχούν ότι οτιδήποτε συμφωνηθεί πριν από τη διάσκεψη του Συντηρητικού Κόμματος στις αρχές Οκτωβρίου θα μπορούσε να προκαλέσει μια θυμωμένη αντίδραση από τους «Brexiteers. Και οι διπλωμάτες της ΕΕ υποστηρίζουν ότι ο Μπαρνιέ τους έχει πει να «αποφύγουν να κουνήσουν τη βάρκα» πριν από τότε.

Με τη συνθήκη απόσυρσης να έχει ολοκληρωθεί στο 80% με το 95% (δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση σε αυτό και τα ρεπορτάζ από χώρα σε χώρα διαφέρουν) η τελευταία ώθηση θα επικεντρωθεί στην «πολιτική δήλωση», ένα έγγραφο που θα καθορίζει το πλαίσιο της μελλοντικής σχέσης που θα συνοδεύει τη συνθήκη απόσυρσης. Υπάρχει σήμερα μια αυξανόμενη συναίνεση μεταξύ των Βρυξελλών και του Λονδίνου για το τι θα περιλαμβάνει το συγκεκριμένο έγγραφο.

Σύμφωνα με τρεις κορυφαίους αξιωματούχους της ΕΕ των 27 και διπλωμάτες που εργάζονται στο Brexit, ο τελικός συμβιβασμός θα αντικατοπτρίζει ορισμένες πτυχές του σχεδίου του Τσέκερς, ενώ θα παραμένει και αρκετά ασαφή για να ικανοποιήσει όλες τις πλευρές του Βρετανικού κοινοβουλίου. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως το «τρικ» θα πετύχει, καθώς πολλοί Βρετανοί βουλευτές υποστηρίζουν πως δεν θα συμφωνήσουν σε κάτι «αόριστο».

Το ίδιο μάλιστα υποστήριξε και η Γαλλίδα υπουργό Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Ναταλί Λουιζό, η οποία την περασμένη εβδομάδα δήλωσε ότι η Γαλλία είναι ενάντια σε αυτό που ονομάζεται «blind-Brexit» (τυφλό Brexit).

Η εξίσωση είναι λίγο πιο εύκολη στις Βρυξέλλες, όπου οι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η πολιτική δήλωση δεν μπορεί να δεσμεύσει νομικά την ΕΕ27 με συγκεκριμένους όρους μιας μελλοντικής εμπορικής συμφωνίας.

Προκειμένου να αποφευχθεί η αβεβαιότητα, μια πρόταση που έχει επιβληθεί είναι να καταστεί το τελικό έγγραφο ένας συνδυασμός «φιλοδοξίας υψηλού επιπέδου» σε μερικούς βασικούς τομείς και «απίστευτα λεπτομερή συμφωνία» σε άλλες.

Μια τέτοια δομή θα παρείχε κάποια κάλυψη από τις επιθέσεις στην κυβέρνηση της Μεγάλης Βρετανίας ότι παραιτείται από τη χρηματοοικονομική της κυριαρχία, όπως τη βλέπουν οι Brexiteers, σε αντάλλαγμα μόνο αόριστων υποσχέσεων για μια μελλοντική εμπορική συμφωνία.

Η ανησυχία αυτή αντικατοπτρίζεται σε έναν σημαντικό τομέα διαφωνίας σχετικά με τη μελλοντική σχέση: πώς μπορεί το Ηνωμένο Βασίλειο να διασφαλίσει ότι η ΕΕ θα τηρήσει τον λόγο της μετά το Brexit.

Σε συνάντηση του Μπαρνιέ με τον Ράαμπ στις 22 Αυγούστου, ο Βρετανός γραμματέας του Brexit ζήτησε νομική εγγύηση για το μελλοντικό πλαίσιο που θα εισαχθεί στη Συμφωνία Απόσυρσης.

Μια δεύτερη ιδέα είναι να εισαχθούν στην πολιτική δήλωση «ρήτρες επανεξέτασης», οι οποίες θα επιτρέψουν και στις δύο πλευρές να υποστηρίξουν ότι πιθανά προβλήματα με τη συμφωνία μπορούν να εξαλειφθούν αργότερα.

Ένας υψηλόβαθμος αξιωματούχος είπε ότι αυτές οι ρήτρες δεν θα πρέπει να δώσουν την εντύπωση του «διαρκούς διαζυγίου», αλλά θα μπορούσαν να βοηθήσουν να αμβλυνθούν οι ανησυχίες στην ΕΕ ότι η Μεγάλη Βρετανία θα μπορούσε να εμφανιστεί με «ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα». Η προοπτική ενός επίσημου μηχανισμού αναθεώρησης του διακανονισμού θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει να πειστούν οι βουλευτές που υποστηρίζουν το Brexit ότι η λύση για τη Βόρεια Ιρλανδία θα μπορούσε να επανεξεταστεί στο μέλλον.

Και οι δύο πλευρές έχουν ήδη συμφωνήσει για την ανάγκη για μια μελλοντική «κοινή πολιτική επιτροπή» που να στελεχώνεται με αξιωματούχους και από τις δύο πλευρές και να συνεδριάζει τακτικά σε μια κοινή υπουργική επιτροπή για να βοηθήσει στην επίλυση των διαφωνιών.

Ένας ξεχωριστός ανεξάρτητος μηχανισμός διαιτησίας - οι λεπτομέρειες του οποίου πρόκειται να εκπονηθούν- θα υπάρχει μαζί με τις επιτροπές.

Τι θα συμβεί στο άμεσο μέλλον

Ο Νοέμβριος φαίνεται ως ο μήνας που συγκεντρώνει όλα τα πιθανά συστατικά. Οι ανώτεροι υπάλληλοι της ΕΕ στην Επιτροπή και στο Συμβούλιο αναμένουν τώρα ότι μια συμφωνία σχετικά με το Brexit θα ολοκληρωθεί σε μία τελευταία μαραθώνια διαπραγμάτευση εκείνο τον μήνα, με την Μέι να διαδραματίζει άμεσο προσωπικό ρόλο στην πιο κρίσιμη διαπραγμάτευση στο τέλος ττης συμφωνίας.

Αλλά υπάρχουν πολλά βήματα πριν φτάσουμε έως εκεί.

Την Πέμπτη, ο Μπαρνιέ θα ενημερώσει τους ηγέτες της ΕΕ κατά τη διάρκεια γεύματος σε μια άτυπη σύνοδο κορυφής στο Σάλτσμπουργκ της Αυστρίας και θα συζητήσουν για πρώτη φορά λεπτομερώς την πολιτική δήλωση. Με βάση αυτή τη συζήτηση, ο διαπραγματευτής θα ξεκινήσει τη σύνταξη του κειμένου.

Οι ηγέτες των χωρών της ΕΕ δεν θα αλλάξουν ούτε θα προσθέσουν στη διαπραγματευτική εντολή τουΜπαρνιέ - τόσο επειδή δεν πρόκειται να αναληφθεί καμία επίσημη δράση στο Σάλτσμπουργκ, αλλά και επειδή οι ηγέτες της ΕΕ παραμένουν σίγουροι ότι η προσεκτικά σχεδιασμένη προσέγγισή τους στις συνομιλίες έχει λειτουργήσει καλά μέχρι στιγμής.

Για να υπάρξει συμφωνία πάντως θα απαιτηθεί, από την πλευρά της Ευρώπης μια καθησυχαστική γλώσσα στα σύνορα της Βόρειας Ιρλανδίας που θα διασφαλίζει ότι το Δουβλίνο αισθάνεται πως τα συμφέροντα του προστατεύονται, αλλά ταυτόχρονα αφήνει ορισμένες σημαντικές λεπτομέρειες να διευθετηθούν κατά την 21μηνη μεταβατική μετά το Brexit μετάβαση περίοδος.

Γι' αυτό θα χρειαστεί τουλάχιστον κάποια παραχώρηση από την Μέι στα ιρλανδικά σύνορα. Το Λονδίνο απέρριψε το «backstop» σχέδιο ασφάλειας της ΕΕ, το οποίο αποσκοπεί στην αποφυγή της ανάγκης για σκληρά σύνορα στο νησί, απαιτώντας από τη Βόρεια Ιρλανδία να παραμείνει εντός της τελωνειακής ένωσης της ΕΕ, εξαιρουμένου του υπόλοιπου μέρους του Ηνωμένου Βασιλείου.

Μόλις υπάρξει συμφωνία, η ΕΕ θα αφήσει την Μέι αν την «περάσει» από το Βρετανικό κοινοβούλιο. Σε εκείνο το σημείο, οι Βρυξέλλες θα μπορούν μόνο να παρακολουθούν τις εξελίξεις. Εάν η Μέι πετύχει, τότε θα υπάρχει συμφωνία. Εάν αποτύχει, αρκετοί αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες δήλωσαν ότι αναμένουν πλήρη πολιτική αναταραχή, ενδεχομένως περιλαμβάνοντας γενικές εκλογές ή ακόμα και νέο δημοψήφισμα για την ένταξη στην ΕΕ.

Αυτό που δεν πιστεύει κανείς στην Ευρώπη είναι ότι το Ηνωμένο Βασίλειο σκέφτεται σοβαρά να εγκαταλείψει την Ένωση χωρίς συμφωνία.

Χαρακτηριστικό είναι πως από τους 14 διπλωμάτες που προσέγγισε η ιστοσελίδα POLITICO κάνοντας το συγκεκριμένο ερώτημα, κανείς όπως δήλωσαν, δεν πιστεύει πως η Βρετανία σκέφτεται σοβαρά να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς συμφωνία.