Μια δεκαετία αφού το ιστορικό κέντρο του Ρότερνταμ ισοπεδώθηκε από τους βομβαρδισμούς κατά τη γερμανική εισβολή στην Ολλανδία τον Μάιο του 1940, η πόλη ξεκίνησε την ανοικοδόμησή της.

Το παλιό κέντρο της πόλης άλλωστε, είχε τα προβλήματά του: στενά δρομάκια, σοκάκια και κανάλια που εμπόδιζαν την κυκλοφορία. Το μεταπολεμικό δημοτικό συμβούλιο, άδραξε την ευκαιρία να χτίσει ένα σύγχρονο κέντρο πόλης επαναχαράσσοντας μεταξύ άλλων και τους δρόμους. Η κεντρική ιδέα ήταν να δώσουν στους κατοίκους του Ρότερνταμ «αυτό που είχαν, αλλά βελτιωμένο και πιο εκλεπτυσμένο», σύμφωνα με τον αρχιτέκτονα Τζο φαν ντεν Μπρεκ, ο οποίος ενσωμάτωσε τη σχετικά φιλοδοξία του Δημοτικού Συμβούλιο στο σχέδιό του.

Όταν η Lijnbaan δόθηκε στην κυκλοφορία, ήταν ο πρώτος πεζόδρομος στην Ευρώπη. Ήταν ένας δρόμος εντελώς απαλλαγμένος από αυτοκίνητο, πράγμα πρωτόγνωρο για την εποχή.

«Ήταν ένα αρκετά πρωτοπόρο σχέδιο» λέει ο αρχιτέκτονας Φρανς Χόικας. «Αρχικά βέβαια, οι περισσότεροι καταστηματάρχες δεν ήθελαν να έχουν το μαγαζί τους σ' αυτό το δρόμο, γιατί πίστευαν πως οι καταναλωτές θα απέφευγαν την περιοχή επειδή δεν θα μπορούσαν να φτάσουν εκεί με αυτοκίνητο».

Ο ίδιος, ήταν 14 ετών όταν η Lijnbaan άνοιξε όμως στην πορεία, θα δούλευε για 29 χρόνια στο αρχιτεκτονικό γραφείο που σχεδίασε τον πεζόδρομο, την «Van den Broek en Bekema», το διασημότερο ολλανδικό αρχιτεκτονικό γραφείο της εποχής.

Παρά τους φόβους των καταστηματαρχών, η Lijnbaan αποδείχθηκε τεράστια επιτυχία. Μάλιστα έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής όχι μόνο εμπορικός αλλά και δρόμος... χαλάρωσης. Ο κόσμος πήγαινε εκεί για να κάνει τον περίπατό του, να χαζέψει τις πολυτελείς βιτρίνες των μαγαζιών, αλλά και για καθίσει στα τραπεζάκια των καφέ συναντώντας φίλους.

«Η Lijnbaan έγινε το... σαλόνι της πόλης» λέει η ιστορικός αρχιτεκτονικής Άστριντ Άαρσεν, η οποία έζησε για πέντε χρόνια στην Lijnbaan και έγραψε μέχρι και βιβλίο για την ιστορία της με τίτλο «60 χρόνια Lijnbaan: η καρδιά της ανοικοδόμησης του Ρότερνταμ». «Η απουσία κίνησης δημιούργησε μια ατμόσφαιρα ασφάλειας και χαλάρωσης».

«Η Lijnbaan ήταν μια πολυτελής όαση χτισμένη πάνω σε μια ανοιχτή πληγή. Ήταν μια χειρονομία αισιοδοξίας προς το μέλλον, εξέφραζε την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή μετά τον πόλεμο. Ο κόσμος συνήθιζε να φορά τα καλύτερά του ρούχα για να πάει εκεί».

Την εποχή εκείνη, ένας περίπατος στη Lijnbaan ήταν μια εξαιρετική εμπειρία. Υπήρχαν περίπου 70 πολυτελή καταστήματα, ζαρντινιέρες με λουλούδια, πάγκοι και αγάλματα, ενώ ξύλινα υπόστεγα προσέφεραν προστασία τις ώρες που έβρεχε.

«Λεωφορεία από όλη την Ολλανδία μετέφεραν κόσμο που ήθελε να δει τον συγκεκριμένη πλατεία» λέει η Μία Γκίσμπερς, η οποία κάποτε είχε στην ιδιοκτησία της το κατάστημα μόδας Meddens στην καρδιά της Lijnbaan. «Ήταν υπέροχα για μας, καθώς μπορούσαμε να πουλήσουμε 35 σουέντ παλτά μέσα σε 2 ώρες».

Η Lijnbaan συγκέντρωνε την προσοχή δημοσιογράφων και αρχιτεκτόνων από όλο τον κόσμο, ενώ πολλοί προσπάθησαν να την αντιγράψουν στις χώρες τους. Η Βαρσοβία, η Πράγα και το Αμβούργο έχτισαν εμπορικούς πεζοδρόμους που εμπνεύστηκαν από την Lijnbaan, ενώ ο ολλανδικός πεζόδρομος ήταν το παράδειγμα και για το Stevenage, τον πρώτο εμπορικό πεζόδρομο της Βρετανίας.

Ο Χόικας, θυμάται μάλιστα την επίσκεψη του διάσημου Αυστριακού αρχιτέκτονα, Βίκτορ Γκρούεν. «Ο Γκρούεν έχτισε πολλά mall στις ΗΠΑ. Το παρατσούκλι του ήταν Mr Mall, καθώς θεωρούνταν πιονέρος των αμερικανικών mall. Ήταν κάπως απογοητευτικό για τον ίδιο, ότι το Ρότερνταμ έφτιαξε τον συγκεκριμένο πεζόδρομο, ένα χρόνο πριν εκείνος ανοίξει το πρώτο του mall».

Υπάρχει όμως μια μεγάλη διαφορά μεταξύ των έργων του Γκρούεν και της Lijnbaan. Ο Γκρούεν συνήθως έχτιζε τα mall του στα προάστεια των πόλεων, ενώ η Lijnbaan είναι στην καρδιά του κέντρου του μεταπολεμικού Ρότερνταμ.

Την δεκαετία του 1980 όμως, ο πεζόδρομος άρχισε σιγά σιγά να παρακμάζει. Οι αρχικοί ιδιοκτήτες των καταστημάτων είτε αποσύρθηκαν από την περιοχή είτε συνταξιοδοτήθηκαν και τα καταστήματά τους αντικαταστάθηκαν από αλυσίδες. Από εκεί που υπήρχαν πολυτελέστατα μαγαζιά ο πεζόδρομος ξαφνικά κατακλύστηκε από καταστήματα με φθηνά ρούχα και παπούτσια.

Ο κόσμος που πήγαινε στον πεζόδρομο άλλαξε. Κάποια από τα στοιχεία του πεζοδρόμου εξαφανίστηκαν και ο κόσμος τώρα πετούσε τα σκουπίδια του στις άδειες ζαρντινιέρες. Το βράδυ τα φώτα έκλειναν και η Lijnbaan μετατράπηκε σε επικίνδυνη περιοχή, όπου ο κόσμος που περπατούσε μπορεί να πέσει θύμα ληστείας, ενώ εκεί άρχισαν να μαζεύονται και οι χούλιγκανς μετά τους αγώνες ποδοσφαίρου.

Σχεδόν κάθε λύση προτάθηκε για να αναβιώσει η Lijnbaan, από την κατεδάφιση μέρους του συγκροτήματος μέχρι την τοποθέτηση μιας γιγάντιας σκεπής σε όλο το συγκρότημα. Καμία απόφαση δεν πάρθηκε. «Κανείς δεν νοιαζόταν για τη Lijnbaan πια» εξηγεί η Άαρσεν. Το ίδρυμα Docomomo, είδε όμως στην Lijnbaan ένα παράδειγμα καινοτομίας της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής. Χάρη στις δικές της προσπάθειες, ο δρόμος απέκτησε καθεστώς «εθνικής κληρονομιάς» το 2010. «Αυτό ήταν ένα κομβικό σημείο» εξηγεί η Άαρσεν.

Η Lijnbaan έχει μετατραπεί πια σε ένα σημείο συνάντησης των νέων. Μεγάλες αλυσίδες μόδας και παπουτσιών, ακόμα κυριαρχούν ανάμεσα στα εμπορικά μαγαζιά, όμως ένα κομμάτι της ατμόσφαιρας του παρελθόντος έχει επιστρέψει, εξαιτίας της απόφασης της Ένωσης των ιδιοκτητών, να επιστρέψουν στις παλιές επιγραφές.

ΠΗΓΗ: theguardian.com