Μπορεί η συλλογική μνήμη να σβήσει; Μπορούν τα εγκλήματα να «κρυφτούν» πίσω από την ποινικοποίηση των λέξεων; Μπορεί η αχλύς του χρόνου να σκεπάσει τον πόνο και τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης;

Ένας νόμος της Πολωνίας, τον οποίο έφερε η συντηρητική κυβέρνηση της χώρας και τον υπέγραψε ο πρόεδρος Αντρέι Ντούντα, προβλέπει – με το πρόσχημα της προστασίας της εικόνας της χώρας στο εξωτερικό – ποινές φυλάκισης σε όσους κατηγορούν το πολωνικό κράτος ότι συμμετείχε ή έχει ευθύνες για τα εγκλήματα των ναζί επί πολωνικού εδάφους.

Ο νόμος είναι σαφής: Τρία χρόνια κάθειρξης περιμένουν όσους – ακόμα και αν είναι αλλοδαποί – κάνουν χρήση της φράσης «πολωνικά στρατόπεδα θανάτου» και δημόσια χρήση της άποψης ότι οι Πολωνοί φέρουν ευθύνη για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από τους ναζί στο έδαφος της χώρας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μάλιστα τις τελευταίες ημέρες, η πολωνική κυβέρνηση έχει εγκαινιάσει καμπάνια στα social media με hashtag #GermanDeathCamps , δηλαδή Γερμανικά Στρατόπεδα Συγκέντρωσης, με στόχο να καταδείξει ότι τα στρατόπεδα συγκέντρωσης επί πολωνικού εδάφους ήταν γερμανικά. Ενθαρρύνει δε τους πολίτες να το χρησιμοποιούν στις αναρτήσεις τους.

Πρόεδρος Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος: Προσπάθειες απενοχοποίησης ή άρνησης ευθυνών δεν έχουν θέση

Σε δήλωσή του στο Reader.gr, ο κ. Δαυίδ Σαλτιέλ, Πρόεδρος Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, αναφέρει ότι «ο νόμος που αποσκοπεί στον περιορισμό της ιστορικής έρευνας και στην αποστασιοποίηση της χώρας αυτής από τις ευθύνες της για το Ολοκαύτωμα».

«Το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδας διατύπωσε έγκαιρα και χωρίς περιστροφές την αντίθεση του Ελληνικού Εβραϊσμού στο νομοσχέδιο της  Πολωνικής κυβέρνησης που ποινικοποιεί αναφορές στις ευθύνες των Πολωνικών Αρχών στην υλοποίηση του Ναζιστικού εγκλήματος: του Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Ευρώπης. Το νομοσχέδιο ψηφίσθηκε και έγινε ένας νόμος που αποσκοπεί στον περιορισμό της ιστορικής έρευνας και στην αποστασιοποίηση της χώρας αυτής από τις ευθύνες της για το Ολοκαύτωμα.

Σε συνέχεια της επιστολής που αποστείλαμε προς την Πρέσβη της Πολωνίας είχα την ευκαιρία να συναντηθώ μαζί της και έλαβα διαβεβαιώσεις ότι το κείμενο του νόμου θα τύχει επεξεργασίας από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο της Πολωνίας καθώς και από επιτροπή Πολωνών και Ισραηλινών ιστορικών επιστημόνων. Ελπίζω και εύχομαι να υπάρξει μια θετική έκβαση που θα προστατεύει τελικά και δεν θα ποινικοποιεί την ιστορική αλήθεια, ιδιαίτερα όταν 73 χρόνια μετά την απελευθέρωση του Άουσβιτς ζουν ανάμεσα μας όλο και λιγότεροι ζωντανοί μάρτυρες της θηριωδίας των στρατοπέδων συγκέντρωσης και θανάτου. 

Σε μία εποχή που σε όλη την Ευρώπη αλλά και στην Ελλάδα ενθαρρύνεται η έρευνα και οι εκπαιδευτικές δράσεις γύρω από την ιστορία του Ολοκαυτώματος, προσπάθειες απενοχοποίησης ή άρνησης ευθυνών δεν έχουν θέση. Η Ελλάδα, με τις εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες που έχει υιοθετήσει, με την θεμελίωση του Μουσείου του Ολοκαυτώματος από τον ίδιο τον Έλληνα πρωθυπουργό, με την απόφαση του Προέδρου της Βουλής να ολοκληρωθεί το Ελληνικό περίπτερο στο Άουσβιτς, με τη θαρραλέα στάση του Δημάρχου Θεσσαλονίκης, αποδεικνύει έμπρακτα ότι τιμά τη μνήμη των θυμάτων του Ολοκαυτώματος και ότι αντιδρά σθεναρά στις προσπάθειες αναβίωσης των ιδεολογιών του μίσους και του φανατισμού».

Σφοδρές αντιδράσεις από ΗΠΑ και Ισραήλ

Οι ΗΠΑ κάλεσαν τη Βαρσοβία να επανεξετάσει τη θέση της και την προειδοποίησαν ότι θα έχει συνέπειες.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κατέστησε σαφές ότι θα υπάρξουν «επιπτώσεις» για τα «συμφέροντα και τις στρατηγικές σχέσεις της Πολωνίας, συμπεριλαμβανομένων αυτών με τις ΗΠΑ και με το Ισραήλ».

Μόλις το επίμαχο νομοσχέδιο έγινε νόμος του πολωνικού κράτους, ο ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου κατήγγειλε ότι η Βαρσοβία προσπαθεί να «ξαναγράψει την ιστορία».

«Κανένας δεν μπορεί να αρνείται το Ολοκαύτωμα», είπε, ενώ το υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε τον επιτετραμμένο της πολωνικής πρεσβείας στο Τελ Αβίβ στην Ιερουσαλήμ για να του επιδώσει διαμαρτυρία.

Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Πολωνία

Η εβραϊκή κοινότητα της Πολωνίας ήταν η μεγαλύτερη της Ευρώπης: Αριθμούσε 3,2 εκατομμύρια μέλη μέχρι το 1939 που εισέβαλε στη χώρα η Γερμανία. Σχεδόν το 90% εξοντώθηκε από τους Ναζί

Τα πρώτα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας ιδρύθηκαν στην Πολωνία μετά τη γερμανική εισβολή. 

Στο Άουσβιτς, με τη χαρακτηριστική επιγραφή στην είσοδο Arbeit macht frei, δηλαδή «Η εργασία απελευθερώνει», γράφτηκε μια από τις μελανότερες στιγμές της ιστορίας της ανθρωπότητας.

Βρίσκεται κοντά στην Κρακοβία και ήταν το μεγαλύτερο από τα στρατόπεδα των Ναζί και περιελάμβανε στρατόπεδο συγκέντρωσης, εξόντωσης και καταναγκαστικής εργασίας.

Τρία μεγάλα στρατόπεδα συνιστούσαν το σύμπλεγμα στρατοπέδων του Άουσβιτς: Το Άουσβιτς I, το Άουσβιτς ΙΙ (Μπίρκεναου) και το Άουσβιτς ΙΙΙ (Μόνοβιτς).

Σε αυτό τον τόπο του μαρτυρίου, έχασαν τη ζωή τους περισσότεροι από 1.000.000 άνθρωποι.

Το στρατόπεδο του Λούμπλιν, της  μεγαλύτερης πόλης ανατολικά του ποταμού Βιστούλα, το οποίο αργότερα έγινε γνωστό ως Μαϊντάνεκ, ιδρύθηκε το φθινόπωρο του 1941 για τη φύλαξη αιχμαλώτων πολέμου και στη συνέχεια, το 1943, μετατράπηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Το στρατόπεδο συγκέντρωσης της Τρεμπλίνκα βρισκόταν στην ανατολική Πολωνία, 100 χλμ βορειοανατολικά της Βαρσοβίας, κοντά στο ομώνυμο χωριό.