Στις 29 Οκτωβρίου 1968 η Χούντα των Συνταγματαρχών βρίσκοταν ήδη 1,5 χρόνο στην εξουσία. Ήταν, πλέον, ο κατάλληλος καιρός να εδραιώσει την κυριαρχία της και την αποτελεσματικότητά της στο λαϊκό θυμικό μ’ ένα μεγάλο επίτεγμα. 

Επρεπε να είναι κάτι σπουδαίο. Αφενός φαραωνικών διαστάσεων για να εξυμνεί τη ρώμη και την ισχύ της στρατιωτικής διοίκησης κι αφετέρου κάτι που ν' αποτελούσε πάγιο αίτημα του παρελθόντος και που η πρότερη δημοκρατική ηγεσία είχε αποτύχει να εκπληρώσει.

Βρισκόμαστε στα 1968 και ο ψυχρός πόλεμος βρίσκεται στο απόγειό του. Ο κομμουνιστικός κίνδυνος από το Βορρά ελοχεύει, κυρίως, στο συλλογικό υποσυνείδητο. 

Ενάμισι χρόνο, λοιπόν, αφότου η παρέμβαση των πραξικοπηματιών στρατιωτικών είχε «αποτρέψει τον δρόμον προς τον κρημνόν», είχε έρθει ο κατάλληλος χρόνος για το Στρατό ν’ ανοίξει το δρόμο προς τη Δύση. Συγκεκριμένα, οι πρώτες μελέτες για την κατασκευή του οδικού άξονα που θα περιόριζε την εξάρτηση των ελληνικών εξαγωγών και εισαγωγών από τις γειτονικές βαλκανικές χώρες είχαν γίνει, ήδη, από τις αρχές του 1960.

Σύμφωνα με το παραπάνω σχεδιασμό, τα ελληνικά προϊόντα, μέσω του λιμανιού της Ηγουμενίτσας θα έπαιρναν τη θαλάσσια οδό προς τις δυτικές αγορές. Και από την Ηγουμενίτσα οδικώς στη - Θεσσαλονίκη κι απ’ εκεί έως τα τουρκικά σύνορα και τ’ αντίστροφο. Έτσι η Ελλάδα θα ενώνονταν οικονομικά με την Ευρώπη και κατεπέκταση με τη Δύση. Ουσιαστικά, θα άνηκε εις τη Δύση.

Η ταραχώδης πολιτική περίοδος που προηγήθηκε και, εντέλει, κατέληξε στη δικτατορία είχε αφήσει το έργο «στα χαρτιά». Πλέον, όμως, είχε έρθει η κατάλληλη περίοδος, και υπήρχε και η αναγκαία αποφασιστικότητα στο «τιμόνι» του Έθνους.

Μάλιστα, είχε βρεθεί και ο κατάλληλος ανάδοχος εργολάβος. Εξ Αμερικής ορμώμενος και με τις κατάλληλες τεχνικές και συμβολικές περγαμηνές για να αναλάβει ένα τόσο κολοσσιαίο δημόσιο έργο. Η MacDonald Constrction Company με έδρα το Saint Luis στην πολιτεία του Mizssouri των ΗΠΑ είχε ξανακάνει κάτι μεγαλειώδες. Στη διετία 1963-1965 κατόρθωσε να κατασκευάσει κάτι που παρέμενε «στα χαρτιά» από το 1947. 

Δυο χρόνια μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, o Αμερικανό-φινλανδός αρχιτέκτονας Eero Saarinen σχεδιάζει την «Αψίδα της Πύλης» (Gateway Arch), ένα μνημείο 192 μέτρων προκειμένου να τοποθετηθεί στο Saint Luis. Ήταν μια κολοσσιαία αψίδα από ατσάλι, στηριζόμενη μόνο στο βάρος της.

Πρόκειται για την ψηλότερη αψίδα στον κόσμο και το ψηλότερο μνημείο σ’ ολόκληρο το Δυτικό Ημισφαίριο. Είναι, ακόμη, το ψηλότερο επισκέψιμο κτήριο σ΄όλη την πολιτεία του Missouri.

Κατασκευάστηκε ως μνημείο της επέκτασης των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής προς την «Άγρια Δύση» και αφιερώθηκε επισήμως στον Αμερικανικό Λαό. Οι Αμερικανοί συχνά την αναφέρουν ως η «Πύλη στη Δύση» και δεσπόζει στο ομώνυμο εθνικό πάρκο. Είναι πλέον παγκοσμίως αναγνωρισμένο σύμβολο της πόλης του Saint Luis και δημοφιλής τουριστική ατραξιόν.

Είναι χτισμένη στο μέρος όπου θεμελιώθηκε η πόλη του Saint Luis από τους πρώτους άποικους, στη δεξιά όχθη του ποταμού Μισισιπή

Αξίζει να σημειώσουμε πως το σχέδιο του Saarinen για το μνημείο προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, η πιο επιθετική έκανε λόγο για αντιγραφή της αψίδας που πρώτος είχε οραματιστεί ο αρχηγός της φασιστικής Ιταλίας Μπενίτο Μουσολίνι. Σύμφωνα μ' αυτήν την πολεμική, η αψίδα χαρακτηρίστηκε ως φασιστικό σύμβολο.

Ήταν ο Ιταλός αρχιτέκτονας Adalberto Libera που κλήθηκε από το Μουσολίνι να αναβιώσει κατασκευαστικά το μεγαλείο της Αρχαίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μεταξύ άλλων είχε σχεδιάσει μια τεράστια αψίδα για να αποτελέσει την πύλη της Παγκόσμιας Έκθεσης του 1942 που είχε προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στη Ρώμη, αλλά ματαιώθηκε εξαιτίας του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου.

Μάλιστα, ο Libera είχε απειλήσει να μηνύσει το Saarinen για αντιγραφή των σχεδίων του, μήνυση που ωστόσο ποτέ δεν υπέβαλε.

Είκοσι χρόνια μετά την αρχική υποβολή της αρχιτεκτονικής μελέτης, αλλά μόλις 2 χρόνια μετά την έναρξη των εργασιών κατασκευής, η Macdonald Construction Company τα είχε καταφέρει. Στις 10 Ιουνίου 1967, η «Πύλη στη Δύση», το ψηλότερο μνημείο σ’ ολόκληρο το Δυτικό Ημισφαίριο, παραδόθηκε στο λαό του Saint Luis, στο λαό του Missouri, στον λαό της Αμερικής και κατ' επέκταση σ’ ολόκληρο το δυτικό κόσμο.

Λιγότερο από ένα χρόνο αργότερα, στις 25 Μαΐου 1967, ο Αμερικανός πρόεδρος Λίντον Τζόνσον αφιέρωνε και επίσημα το εμβληματικό μνημείο στον Αμερικανικό Λαό.

Πέντε μήνες μετά και συγκεκριμένα στις 29 Οκτωβρίου 1968, μία μέρα μετά την εθνική επέτειο του «ΟΧΙ», η Δικτατορία των Συνταγματαρχών, δια χειρός του υπουργού Εσωτερικών της χούντας Νικόλαου Μακαρέζου, έλεγε «ΝΑΙ» ή πιο σωστά «YES» κι ανέθετε στον Αμερικανό επιχειρηματία Robert E. Macdonald, ιδιοκτήτη της Macdonald Construction Company, την κατασκευή της οδικής σύνδεσης: Ηγουμενίτσα - Θεσσαλονίκη - Τουρκικά Σύνορα ή αλλιώς «Εγνατίας Οδού».

Το κόστος για την κατασκευή θα ανερχόταν σε 150 εκατ. δολάρια ΗΠΑ, δηλαδή περίπου 4,5 δισ. δραχμές.

«Ο Ιδιοκτήτης προτίθεται να ενεργήση την κατασκευήν και συμπλήρωσιν πλήρως εις όσην έκτασιν είναι αναγκαίον της κυρίας οδού Ηγουμενίτσης - Κοζάνης - Θεσσαλονίκης - Καβάλας - Τουρκικής Μεθορίου (Γέφυρα Αρδανίου), συνολικού μήκους περίπου επτακοσίων ενενήκοντα επτά χιλιομέτρων».

Με βάση τον σχεδιασμό, το δυτικό τμήμα του οδικού άξονα (Ηγουμενίτσα - Κόνιτσα - Κοζάνη - Θεσσαλονίκη) είχε μήκος 399 χιλιόμετρα και το ανατολικό τμήμα (Θεσσαλονίκη - Καβάλα - Τουρκική Μεθόριος) 373 χιλιόμετρα, ενώ 25 χιλιόμετρα θα ήταν η παρακαμπτήριος της Θεσσαλονίκης.

Σύμφωνα με τη σύμβαση, «εάν κατά τη διάρκεια της μελέτης και κατασκευής της Οδού ήθελε διαπιστωθή ότι το εν λόγω ποσόν των δολλ. Η.Π.Α. 150.000.000 είναι ανεπαρκές δια την περάτωσιν ολοκλήρου της Οδού, ο Ανάδοχος θα καταβάλη πάσαν προσπάθειαν δια την χρηματοδότησιν οιωνδήποτε προσθέτως απαιτηθησομένων ποσών, υπό τους αυτούς ως εν τη παρούση συμβάσει όρους και συμφωνίας».(ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΦΕΚ ΕΔΩ)

Ένας άλλος όρος της εν λόγω σύμβασης, ωστόσο, προέβλεπε πως η σύμβαση «αφορά την Οδό ή τμήμα ταύτης ούτινος η αξία των έργων ανέρχεται εις ποσον 150 εκατ. δολ. ΗΠΑ», γεγονός που έδινε το δικαίωμα στην Macdonald Co. να αποχωρήσει όταν τελείωναν τα χρήματα, παραδίδοντας χωρίς καμία κύρωση, απλά, όσο κομμάτι της Εγνατίας είχε κατασκευάσει με τα 150 εκατ. Κάτι που, τελικά, και έκανε στις 21 Αυγούστου 1972, οπότε και χρεοκόπησε.

Την ίδια μέρα, το έργο για την κατασκευή της «Εγνατίας Οδού» εκχωρήθηκε με νέα σύμβαση σε ελληνική κατασκευαστική κοινοπραξία με τη συμμετοχή των μεγάλων τεχνικών εταιρειών της εποχής(Δείτε το ΦΕΚ ΕΔΩ)

Σχεδόν 3 χρόνια αργότερα, και συγκεκριμένα στις 18 Ιουλίου 1975 κι ενώ έχει επιτευχθεί η επάνοδος στη Δημοκρατία, ασκήθηκε ποινική δίωξη στους υπουργούς Συντονισμού και Δημοσίων Έργων της Χούντας Νικόλαο Μακαρέζο και Κωνσταντίνο Παπαδημητρίου για ζημία του Ελληνικού Δημοσίου

Η δικαστική έρευνα είχε υπολογίσει πως το Ελληνικό δημόσιο είχε ζημιωθεί από τη «Σύμβαση Macdonald» κατά 12,5 εκατ. δολάρια Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Τόσο ήταν το κόστος της προσπάθειας των Συνταγματαρχών να κατασκευάσουν την «Πύλη της Ελλάδας στη Δύση», που τελικά δεν κατασκευάστηκε ποτέ.

Αξίζει να σημειώσουμε πως το κόστος της πραγματικής «Πύλης στη Δύση», της «Gateway Arch», στην πολή Saint Luis των ΗΠΑ, αυτής που η Macdonald Construstion Company, σε αντίθεση με την «Εγνατία Οδό», κατασκεύασε, ήταν 13 εκατ. δολάρια. Οπότε κατά μία έννοια, η Χούντα όντως κατασκεύασε την πολυπόθητη πύλη προς τη Δύση, απλά την κατασκεύασε στην Αμερική.

Δείτε τη συλλογή με τις φωτογραφίες: