Τα γεγονότα της Λιβύης έρχονται ξανά στο προσκήνιο, έπειτα από την υπογραφή της συμφωνίας οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης, συμφωνία που προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Αθήνας και καταδίκασε το σύνολο της διεθνούς κοινότητας.

Το reader.gr κατέγραψε τις πιο συχνές ερωτήσεις για την κατάσταση στη Λιβύη και δίνει τις απαντήσεις:

1/ Πώς ξεκίνησε ο εμφύλιος στη Λιβύη;

Η αρχή ξεκίνησε από την ανατροπή - εν μέσω Αραβικής Άνοιξης - του καθεστώτος Καντάφι. Το Φεβρουάριο του 2011 ένα κύμα διαμαρτυρίας που καταστέλλεται σκληρά από το καθεστώς του Καντάφι ξεκινά από την Βεγγάζη για την Ανατολική Λιβύη κι εξαπλώνεται σε ολόκληρη τη χώρα. Το Μάρτιο της ίδιας χρονιάς, ένας συνασπισμός χωρών, μεταξύ αυτών οι ΗΠΑ, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο εξαπολύει επίθεση κατά του καθεστώτος Καντάφι. Ο ίδιος διαφεύγει τον Αύγουστο, αλλά στις 20 Οκτωβρίου του 2011, δολοφονείται μετά την κατάληψη του στρατηγείου του στην Τρίπολη από τους αντάρτες. Τρεις μέρες μετά, το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο, το πολιτικό όργανο της εξέγερσης, κηρύσσει την «πλήρη απελεθέρωση της χώρας». Στις 11 Σεπτεμβρίου 2012, τέσσερις Αμερικανοί, ανάμεσά τους ο πρεσβευτής Κρίστοφερ Στίβενς, σκοτώνονται σε επίθεση κατά του αμερικανικού προξενείου στη Βεγγάζη. Τζιχαντιστική οργάνωση που συνδέεται με την αλ Κάιντα θεωρείται υπεύθυνη για την επίθεση, ενώ αρκετές ξένες πρεσβείες κλείνουν. Μετά από το θάνατο του Καντάφι η χώρα καταστρέφεται και βιώνει έναν συνεχιζόμενο πόλεμο μεταξύ των πόλεων, των φυλών και των πολιτοφυλακών τους πάνω από την εξουσία και την πρόσβαση στον πλούτο.

2/ Γιατί συχνά κάνουμε λόγο για «δυο κυβερνήσεις στη Λιβύη»;

Η Λιβύη έχει τώρα δύο κυβερνήσεις: Η μια στην Ανατολή, που εδρεύει στο Τομπρούκ, υποστηρίζει τον Στρατηγό Χαλίφα Χάφταρ, έναν 75χρονο πρώην συνταγματάρχη που κάποτε βοήθησε τον Καντάφι να οργανώσει το πραξικόπημα που τον έφερε στην εξουσία. Αφού έδωσε μάχη τότε υπέρ του Καντάφι, ο Χάφταρ έζησε στις Ηνωμένες Πολιτείες για περίπου δύο δεκαετίες και φημολογείται ότι εργάστηκε περιστασιακά για τη CIA. Μετά την πτώση του Καντάφι, ο Χάφταρ επέστρεψε στη Λιβύη και από το 2016 έδωσε στον εαυτό του τον τίτλο του στρατάρχη.

Η αντίπαλη και διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση στα Δυτικά, με έδρα την πρωτεύουσα της χώρας, Τρίπολη, η κυβέρνηση της Εθνικής Ενότητας (GNA), καθοδηγείται από τον πρωθυπουργό Φάγεζ Σάρατζ στην Τρίπολη. Αναγνωρίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά όχι από το εκλεγμένο κοινοβούλιο, το οποίο έχει καταφύγει στα ανατολικά. Σε αυτήν πρόσκεινται διάφορες παραστρατιωτικές ομάδες από τις γύρω περιοχές.

3/ Πώς σχετίζεται η κατάσταση στη Λιβύη με το μεταναστευτικό;

Μέσα στο χάος της προηγούμενης οκταετίας, χιλιάδες μετανάστες από την υποσαχάρια Αφρική περνούν μέσα από τη Λιβύη για το μεγάλο ταξίδι τους στην Ευρώπη. Η χώρα που επηρεάζεται περισσότερο από αυτή την κατάσταση είναι η Ιταλία, καθώς είναι η χώρα υποδοχής χιλιάδων μεταναστών. Τον τελευταίο καιρό όμως, η Λιβυή ελέγχει αποτελεσματικά τις μεταναστευτικές ροές.

4/ Η Ιταλική κυβέρνηση υποστηρίζει την κυβέρνηση Σάρατζ;

Ναι, επειδή ελέχγει τις προσφυγικές ροές, αλλά κι επειδή μαζί της έχει υπογράψει συμφωνία η Ιταλική ΕΝΙ μαζί με την Εθνική Επιχείρηση Πετρελαίου της Λιβύης για τη δημιουργία κοινοπραξίας που θα εκμεταλλεύεται το Λιβυκό πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

5/ Γιατί η Ιταλία ευθυγραμμίστηκε με την Ελλάδα, αφού στηρίζει το καθεστώς Σάρατζ;

Παρά την υποστήριξη στο καθεστώς Σάρατζ, η Ιταλία τήρησε σκληρή στάση καταδίκης απέναντι στο Τουρκο-Λιβυκό μνημόνιο κατανόησης που ορίζει τις θαλάσσιες ζώνες μεταξύ των δυο χωρών. Σε αυτό έπαιξε ρόλο και ο τρόπος με τον οποίο ο Ερντογάν προχώρησε στο συγκεκριμένο μνημόνιο οριοθέτησης με τη Λιβύη που τάραξε την ιταλική κυβέρνηση η οποία πλέον θεωρεί ότι η συμπεριφορά της Τουρκίας μπορεί να έχει ιδιαίτερα αρνητικές συνέπειες για τα δικά της συμφέροντα.

6/ Τι υποστηρίζει η Ελλάδα ότι συνέβη στη σχέση Λιβύης - Τουρκίας;

Βάσει των όσων έχει πει η Ελληνική κυβέρνηση, η Τουρκία εκβίασε το καθεστώς Σάρατζ για να υπογράψει την συμφωνία χάραξης θαλασσίων ζωνών σε αντάλλαγμα για όπλα. Η Αθήνα υπσοτηρίζει πως μέσα από τέτοιου τύπου παράνομες διαδικασίες (παραβίαση εμπάργκο, παράνομες δοσοληψίες, υπόγεια στήριξη), η Άγκυρα τελικώς εκβίασε την κυβέρνηση της Τρίπολης να συνάψει και τα παράνομα μνημόνια κατανόησης που συνήψε με τον Ερντογάν τον περασμένο Νοέμβριο στην Κων/πολη, μνημόνια μέσω των οποίων η Τουρκία πλέον διεκδικεί και θαλάσσια σύνορα με τη Λιβύη κατά παραβίαση του Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.   

7/ Ποιος είναι ο ρόλος της Τουρκίας στη Λιβύη;

Πολλές τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες συμμετείχαν σε μεγάλα έργα, χωρίς να είναι ξεκάθαρος ο ακριβής αριθμός των Τουρκικών επενδύσεων στη χώρα. Η τουρκική κυβέρνηση διατηρεί στενές επαφές με την κυβέρνηση της Τρίπολης ενώ ακόμη και εν μέσω εμφυλίου, αν και όσο διευρύνει τον έλεγχό του ο στρατηγός Χαφτάρ σε πολλές περιοχές τόσο οι τουρκικές εταιρείες που βρίσκονται στη Λιβύη τίθενται υπό πίεση.

8/ Τι θέση έχουν οι ΗΠΑ;

Οι ΗΠΑ είχαν αρχικά προσπαθήσει να πείσουν τον στρατάρχη Χαφτάρ να αποσύρει τις δυνάμεις του, ωστόσο τον περασμένο Απρίλιο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλτ Τραμπ, δημοσίως επιδοκίμασε τον Χαφτάρ σε τηλεφωνική συνομιλία, ουσιαστικά εξουδετερώνοντας τις προσπάθειες των Αμερικανών διπλωματών να φέρουν τις μάχες σε μια κατάληξη.

9/ Η Ελλάδα έχει διπλωματικές σχέσεις στη Λιβύη;

Η χώρα μας ως μέλος της διεθνούς κοινότητας έχει αναγνωρίσει την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφιλίωσης ως την νόμιμη κυβέρνηση της Λιβύης, υποστηρίζοντας την ειρηνική επίλυση της διαμάχης και την ομαλή διαδικασία των διαπραγματεύσεων ανάμεσα στις δύο πλευρές. Όμως το προηγούμενο διάστημα έχει ανοίξει διαύλους με την κυβέρνηση του Στρατάρχη Χαφτάρ - άλλωστε ο Πρόεδρος του λιβυκού Κοινοβουλίου, Ακίλα Σαλέχ Ίσα, επισκέφτηκε την Αθήνα την περασμένη εβδομάδα κι είχε συναντήσεις με τον Πρόεδρο της Βουλής και τον υπουργό Εξωτερικών. Η Αθήνα δεν έχει πρέσβη στην Τρίπολη, ενώ πριν από 10 μέρες απέλασε τον Λίβυο Πρέσβη στην Αθήνα, μετά την άρνησή του να δώσει στην Αθήνα το κείμενο της συμφωνίας που το καθεστώς Φάρατζ υπέγραψε με τον Ταγίπ Ερντογάν. Ο Ίσα, δήλωσε στην Αθήνα πως «Η συμφωνία της κυβέρησης Φάρατζ με τους Τούρκους, δεν πρόκειται να κυρωθεί από τη νόμιμη Βουλή των Αντιπροσώπων», ενώ αντίστοιχες δηλώσεις έχει κάνει σε διεθνή fora.

10/ Τί προβλέπει η συμφωνία Λιβύης - Τουρκίας;

Τουρκία και Λιβύη υπέγραψαν μια συμφωνία χάραξης θαλασσίων ζωνών, δηλαδή Υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, με τις δυο χώρες να αποδέχονται ως σημείο «συνάντησης» ένα σημείο 100 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Κρήτης, αφού υιοθετήθηκε η αρχή της «ίσης απόστασης» ανάμεσα στις τουρκικές και λιβυκές ακτές. Το κύριο πρόβλημα ξεκινάει από το γεγονός ότι οι συντεταγμένες που καθορίζουν τα όρια της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ ανάμεσα σε Τουρκία και Λιβύη βασίζονται στην αυθαίρετη θέση της Άγκυρας ότι τα νησιά δεν δικαιούνται θαλάσσιες ζώνες, που όμως αντιβαίνει στα όσα προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Τουρκία αγνοεί την επήρεια νησιών όπως τα Δωδεκάνησα αλλά και η Κρήτη και στην ουσία αποκλείει την Ελλάδα από το να απολαύσει τα δικαιώματα που έχει στην Ανατολική Μεσόγειο.