«Σε είκοσι χρόνια από τώρα θα έχουμε μετανιώσει περισσότερο για τα πράγματα, που δεν κάναμε παρά για ότι κάναμε. Τώρα ήρθε η ώρα να χτίσουμε μια πιο ενωμένη, ισχυρότερη και περισσότερο δημοκρατική Ευρώπη για το 2025».
Ο Μαρκ Τουέιν είχε την τιμητική του στην σημερινή ομιλία για την «Κατάσταση στην Ένωση» του προέδρου της Κομισιόν Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. Όχι μόνο στην αρχή, αλλά και στο κλείσιμο της ομιλίας του, ο πρόεδρος της Κομισιόν πρόσθεσε στα λόγια από γνωστό απόφθεγμα του εμβληματικού αμερικανού συγγραφέα, τις απαραίτητες παραφράσεις για να στείλει το μήνυμά του και να σκιαγραφήσει τον οδικό χάρτη για το πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση μέχρι το 2025, αλλά και το σχέδιο δράσης της Επιτροπής για τα εναπομείναντα δύο χρόνια της θητείας του. 

«Ξεκινήσαμε να διορθώσουμε την οροφή. Αλλά τώρα πρέπει να ολοκληρώσουμε τη δουλειά, τώρα που ο ήλιος λάμπει ... Διότι όταν τα επόμενα σύννεφα εμφανιστούν, και θα εμφανιστούν, θα είναι πλέον αργά. Ας ανοίξουμε λοιπόν πανιά. Να σαλπάρουμε μακριά από το ασφαλές λιμάνι. Και να πιάσουμε τους εμπορικούς ανέμους στα πανιά μας».

Στο επίκεντρο του οράματός του για την Ευρώπη στην μετά Brexit εποχή ο πρόεδρος της Κομισιόν έθεσε τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τα δυτικά Βαλκάνια, λέγοντας, όμως, όχι στην ένταξη της Τουρκίας. Έθεσε ακόμη την επέκταση αφενός της Ευρωζώνης για να καταστεί το ευρώ κοινό νόμισμα στο σύνολο της ΕΕ, αλλά και τη διεύρυνση της Τραπεζικής Ένωσης, και αφετέρου της ζώνης Σένγκεν με την άμεση ένταξη Ρουμανίας και Βουλγαρίας και αργότερα της Κροατίας. Περιέλαβε, ακόμη ως σημαντική παράμετρο της μελλοντικής Ευρώπης την άμβλυνση των διαφορών μεταξύ των δυτικών και ανατολικοευρωπαϊκών χωρών, απορρίπτοντας την προοπτική μιας Ευρώπης πολλών ταχυτήτων. «Η Ευρώπη εκτείνεται από το Βίγκο στη Βάρνα. Από την Ισπανία στη Βουλγαρία. Η Ευρώπη πρέπει να αναπνεύσει και με τους δύο πνεύμονες. Διαφορετικά η ήπειρός μας θα ασφυκτιά».

Κατά κύκλους στις Βρυξέλλες ο πρόεδρος της Κομισιόν θέλησε να δείξει ότι η Ευρώπη αποτελεί αφενός εστία σταθερότητας και ήπειρο αξιών, ενώ παράλληλα, μπορεί να ανοίξει βηματισμό τόσο προς την κατεύθυνση της εμβάθυνσης όσο και προς την κατεύθυνση της διεύρυνσης και της εμπορικής επέκτασης, αφήνοντας πίσω της την «τραγική στιγμή» της αποχώρησης της Μεγάλης Βρετανίας τον Μάρτιο του 2019.

Όπως είπε ο ίδιος ο Γιούνκερ οι προτάσεις του για το μέλλον της Ευρώπης αφορούν σε ένα προσωπικό «έκτο σενάριο», ξεπερνώντας τα πέντε σενάρια, που έχει ήδη παρουσιάσει η Κομισιόν τον περασμένο Μάρτιο. «Για μένα, η Ευρώπη είναι κάτι περισσότερο από ενιαία αγορά. Περισσότερο από χρήματα, περισσότερο από το ευρώ. Ήταν πάντα για τις αξίες» σημείωσε ο Γιούνκερ.

Τόσο στην παράθεση των βασικών σημείων του οράματός του όσο και στην αναφορά των δράσεων της Κομισιόν τα επόμενα δύο χρόνια μέχρι τη λήξη της θητείας του ο Γιούνκερ προσπάθησε να τηρήσει ισορροπίες μεταξύ των ισχυρών Γερμανίας και Γαλλίας, αλλά και των μικρότερων χωρών, προκαλώντας αρκετές φορές έντονα χειροκροτήματα από την κατάμεστη αίθουσα του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο.

Η γερμανική γραμμή ήταν ίσως περισσότερο εμφανής, σχολιάζουν στις Βρυξέλλες, στο σχέδιο για τη δημιουργία θέσης υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών της Ευρωζώνης, ο οποίος θα προκύψει από τη συγχώνευση των θέσεων του αρμόδιου επιτρόπου και του προέδρου του Eurogroup, χωρίς ουσιαστικά επιπρόσθετες αρμοδιότητες, ανοίγοντας όπως όλα δείχνουν το δρόμο στον Πιέρ Μοσκοβισί, τον νυν επίτροπο οικονομικών και νομισματικών υποθέσεων, να πάρει τη θέση. Αλλά και με το ζήτημα μετατροπής του ESM σε Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ταμείο - η πρόταση θα είναι έτοιμη τον Δεκέμβριο – ο Γιούνκερ ικανοποίησε το Βερολίνο.

Παράλληλα, δεν εισακούσθηκε η πρόταση του γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν για τη δημιουργία ενός προϋπολογισμού και ενός κοινοβουλίου της Ευρωζώνης, θέσεις που ευνοούν τη στάση του Βερολίνου. Ο Γιούνκερ εμφανίστηκε, πάντως, περισσότερο γενναιόδωρος προς τον Μακρόν με την πρότασή του για έλεγχο των ξένων επενδύσεων σε ευρωπαϊκές εταιρείες, κάτι που αποτελούσε προεκλογική υπόσχεση του γάλλου προέδρου στους συμπατριώτες του. Πρόταση, που δεν φαίνεται, όμως, να ευνοεί την Ελλάδα καθώς το Πεκίνο αποτελεί σημαντικό επενδυτή και δη σε στρατηγικούς τομείς, εκεί, που κατά τον Γιούνκερ θα πρέπει να υπάρχει «απόλυτη διαφάνεια, ενδελεχής εξέταση και διάλογος».

Υπέρ των θέσεων Μακρόν εμφανίστηκε ο Γιούνκερ και στο θέμα των «αποσπασμένων εργαζομένων», όπου υποσχέθηκε ίση αμοιβή για ίση εργασία στον ίδιο τόπο, ζήτημα, όπως και αυτό της προστασίας στρατηγικών ευρωπαϊκών εταιριών, που απασχολεί εξίσου το Βερολίνο. Αντίθετα, ο πρόεδρος της Κομισιόν δεν φάνηκε να κινείται στο πλαίσιο των γερμανικών θέσεων όσον αφορά στην άσκηση κοινής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ. Συμφώνησε με την Άγκελα Μέρκελ για την ανάγκη χάραξης ουσιαστικότερης εξωτερικής πολιτικής, αλλά δεν ενστερνίστηκε τη θέση της για αποφάσεις, που απαιτούν ομοφωνία. Ο Γιούνκερ ζήτησε από τα κράτη μέλη να εξετάσουν ποιες αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής θα μπορούσαν να λαμβάνονται κατά πλειοψηφία και όχι απαραίτητα με ομοφωνία.

Όσον αφορά στη μετανάστευση άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγών στην πρόταση της Κομισιόν για τη νέα πολιτική ασύλου, τονίζοντας την ανάγκη να μοιραστεί το βάρος, που σηκώνουν οι χώρες πρώτης εισόδου μεταξύ όλων των κρατών μελών. Τόνισε ακόμη την ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων για τις επιστροφές παράνομων μεταναστών, της οικονομικής βοήθειας προς την Αφρική, αλλά και δημιουργίας νόμιμων οδών εισόδου μεταναστών. Παρότι, όμως, αναφέρθηκε εκτενώς στις προσπάθειες της Ιταλίας να αντιμετωπίσει τα μεταναστευτικά κύματα, δεν έκανε καμία αναφορά στην Ελλάδα παρότι η άφιξη μεταναστών έχει αυξηθεί τελευταίως στα ελληνικά νησιά. Η μόνη αναφορά στην Ελλάδα ήταν όταν μίλησε για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή.

Με την ομιλία του ο Γιούνκερ φαίνεται ότι ικανοποίησε και αιτήματα, που προέρχονται από την Ευρωβουλή, καθώς τάχθηκε υπέρ υπερεθνικής λίστας υποψηφίων στις εκλογές για την ανάδειξη ευρωβουλευτών, αλλά και στην προοπτική να δοθεί η ευκαιρία στην Ευρωβουλή να λαμβάνει η ίδια πρωτοβουλίες, ενώ πρότεινε τη δημιουργία θέσης κοινού προέδρου της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο οποίος θα εκλέγεται μετά από δημοκρατική προεκλογική εκστρατεία σε όλη την Ευρώπη. Δεν ήταν, τυχαίες, οι γενναιόδωρες και σε προσωπικό τόνο ευχαριστίες των αρχηγών των μεγαλύτερων πολιτικών ομάδων, του Μάνφρεντ Βέμπερ των συντηρητικών EEP, του Τζιάνι Πιτέλα των σοσιαλδημοκρατών S&D και του Γκι Βερχόφστατ των φιλελευθέρων και δημοκρατών ALDE, οι οποίοι πήραν το λόγο αμέσως μετά τον Γιούνκερ.