Δύο χρόνια από τη φονική πλημμύρα στη Μάνδρα: Το χρονικό μέσα από δέκα καρέ

Δύο χρόνια από τη φονική πλημμύρα στη Μάνδρα: Το χρονικό μέσα από δέκα καρέ

Δύο χρόνια συμπληρώνονται από την πλημμύρα της Δυτικής Αττικής που άφησε πίσω της 24 νεκρούς και ζημιές εκατομμυρίων ευρώ.

Στις 15 Νοεμβρίου 2017 το φαινόμενο μπορεί να ήταν τοπικό αλλά ήταν τόσο σφοδρό που προκάλεσε την τρίτη μεγαλύτερη πλημμυρική καταστροφή στην Αττική.

Στον παρελθόν είχαν σημειωθεί μια μεγάλη πλημμύρα στα δυτικά προάστια, στις 5 και 6 Νοεμβρίου 1961 και μία ακόμη στην ίδια περιοχή στις 2 και 3 Νοεμβρίου 1977.

Στη Δυτική Αττική καταλυτικό ρόλο έπαιξε ο ανθρώπινος παράγοντας και συγκεκριμένα τα μπαζωμένα ρέματα.

Για την ιστορία, στα τέλη του 19ου αιώνα υπήρχαν στην Αττική περί τους 700 χειμάρρους, ποτάμια και ρυάκια. Το 1999 ο αριθμός μειώθηκε σε 70 ενώ σήμερα μετράμε μόλις 50.

Η αρχή του κακού

Η αρχή του κακού

Το ρολόι έδειχνε 3:30 τα ξημερώματα την Τετάρτης 15 Νοεμβρίου 2017 όταν ξεκίνησε έντονη βροχόπτωση στην περιοχή των Μεγάρων και της Νέας Περάμου. Μέχρι τις 5:00 έβρεχε καταρρακτωδώς με αποτέλεσμα το όρος Πατέρα που δέχτηκε τον μεγαλύτερο όγκο νερού να κατεβάσει φερτά υλικά και λάσπες, ενώ τα ρέματα Αγία Αικατερίνη και Σούρες υπερχείλισαν.

«Βοήθεια»

«Βοήθεια»

Στις 6:39 η Πυροσβεστική Υπηρεσία δέχεται την πρώτη κλήση για βοήθεια από την περιοχή της Μάνδρας. Η Πυροσβεστική Υπηρεσία Αττικής τίθεται σε γενική επιφυλακή και έχει δεχτεί πάνω από 600 κλήσεις.

Μισή ώρα μετά ανακοινώνεται πως λόγω της ισχυρής βροχόπτωσης έχει διακοπεί η κυκλοφορία στο 39ο χιλιόμετρο της Παλαιάς Εθνικής Οδού Αθηνών-Κορίνθου, στο ύψος της Νέας Περάμου.

Λεωφορείο του ΚΤΕΛ Αχαΐας εγκλωβίζεται στον ανισόπεδο κόμβο του Θριασίου αφού το νερό έφτασε μέχρι σχεδόν τη γέφυρα. Ο οδηγός και οι πυροσβέστες έσπασαν τα τζάμια και απομάκρυναν τους 12 επιβάτες σώους.

Μία πόλη μέσα στο ποτάμι

Μία πόλη μέσα στο ποτάμι

Με το πρώτο φως της ημέρας άρχισε να φαίνεται το τεράστιο μέγεθος της καταστροφής.

Σπίτια και καταστήματα, πλημμυρισμένα, αυτοκίνητα «κουβάρι» και σμπαραλιασμένα πάνω σε τοίχους και μια τεράστια έκταση, το μεγαλύτερο μέρος του πολεοδομικού συγκροτήματος της Μάνδρας να έχει «θαφτεί» κάτω από τα νερά και τη λάσπη.

«Βλέπω κάτι ειλικρινά δεν μπορώ να το περιγράψω, είναι πρωτοφανές, δεν έχω δει τέτοιο πράγμα. Κατεβαίνει ένα ρέμα ολόκληρο από τη Μάνδρα και μπαίνει μέσα στην Ελευσίνα, έχει φέρει φερτά υλικά, δυο τρια αυτοκίνητα, κάδους, ξύλα, πέτρες. Και δεν βρέχει αυτή τη στιγμή. Ειλικρινά δεν το έχω ξαναδεί αυτό το πράγμα», δήλωσε στις 9:30 ο Αντιπεριφερειάρχης Δυτικής Αττικής, Γιάννης Βασιλείου στον ΑΝΤ1.

Ώρα 10:17

Ώρα 10:17

Όλοι μιλούσαν για μια πρωτοφανή καταστροφή. Από τις 10:17 όλα άλλαξαν όταν ανακοινώθηκε πως ανασύρθηκε νεκρή από την οδό Στρατηγού Ρόκα στη Μάνδρα, μια γυναίκα ηλικίας 82 ετών που ήταν κατάκοιτη και δεν μπορούσε να μετακινηθεί.

Σύμφωνα με τον μετεωρολόγο Γιάννη Εμμανουήλ, η βροχή που έπεσε στην περιοχή δεν δικαιολογεί το μέγεθος της καταστροφής και αυτό διότι «έπεσαν 20 χιλιοστά βροχής, εκείνες τις ώρες σε άλλες περιοχές της Αττικής έβρεξε περισσότερο».

Το φαινόμενο στη Μάνδρα, σύμφωνα με τα όσα δήλωσε ο κ. Εμμανουήλ στον Alpha, ονομάζεται «"αιφνίδια πλημμύρα". Η βροχόπτωση που έπεσε στο όρος Πατέρα πάνω από τις περιοχές που επλήγησαν και μέσω της λεκάνης απορροής, κατέληξαν μέσα στις κατοικημένες περιοχές»

Η αποκάλυψη της τραγωδίας

Η αποκάλυψη της τραγωδίας

Στις 11:20 ανασύρεται νεκρός ένας 85χρονος από το σπίτι του στην οδό Αγαμέμνονος.

Στις 12:12 εντοπίζεται σορός άνδρα σε αύλειο χώρο επιχείρησης στην οδό Λεωνίδα Στάμου.

Στις 12:28 εντοπίζεται σε αύλειο χώρο επιχείρησης σορός άνδρα.

Στις 12:40 ανασύρεται νεκρή γυναίκα από τα κάγκελα της αυλής του σπιτιού της επί της οδού Αίαντος.

Περίπου στις δύο το μεσημέρι το Λιμενικό Σώμα ανακοινώνει πως από τη θαλάσσια περιοχή της Ελευσίνας και του Σκαραμαγκά ανασύρθηκαν οι σοροί δύο ανδρών που παρασύρθηκαν από την περιοχή της Νέας Περάμου.

Στις 15:30 ανασύρθηκε νεκρός άνδρας από εξωτερικό χώρο στο Ψαλίδι της Μάνδρας.

Στις 15:30 εντοπίστηκε νεκρή γυναίκα στο σπίτι της επί της οδού Στρατηγού Ρόκα.

Στις 16:13 ανασύρθηκε η σορός άνδρα από εξωτερικό χώρο στον Άγιο Σωτήρα στη Μάνδρα

Στις 16:34 ανασύρθηκε νεκρός άνδρα από υπόγειο σπίτι στη συμβολή των οδών Παπαδιαμάντη και Ομήρου.

Στις 16:34 ανασύρθηκε νεκρή ηλικιωμένη από τον εσωτερικό χώρο σούπερ μάρκετ στη συμβολή των οδών Αγίας Αικατερίνης και Ρόκα.

Στις 17:12 ανασύρθηκε νεκρός άνδρας από εξωτερικό χώρο μεταξύ 5ου-6ου χιλιόμετρου Μάνδρας-Θήβας.

Λίγες ώρες αργότερα το υπουργείο Υγείας ανακοινώνει πως ένας άνδρας που μεταφέρθηκε από τους οικείους του στο νοσοκομείο άφησε την τελευταία του πνοή.

Από τους 24 νεκρούς οι περισσότεροι εντοπίστηκαν στο αμαξοστάσιο Μάνδρας-Ειδυλλίας το οποίο δεν είχε οικοδομική άδεια

Μια πόλη χτισμένη πάνω σε ρέματα

Μια πόλη χτισμένη πάνω σε ρέματα

Ένα προμελετημένο έγκλημα εξαιτίας 60 χρόνων ξέφρενης αστικής ανάπτυξης αποκαλύπτουν οι αεροφωτογραφίες από την περιοχή της Μάνδρας. Δύο μπαζωμένα ρέματα της Αγίας Αικατερίνης και των Σουρών ήταν υπεύθυνα για την μεγάλη πλημμύρα.

Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται νερό από την ισχυρή βροχόπτωση που εισήλθε στην πόλη από δύο ρέματα ταυτόχρονα. Βορειοανατολικά το ρέμα Αγίας Αικατερίνης και Βόρεια το ρέμα Σούρες. Η Αττική Οδός και η Ν.Ε.Ο. Αθηνών – Κορίνθου λειτούργησαν ως φράγματα και σταμάτησαν τη διάχυση του πλημμυρικού φαινομένου (στοιχεία από ΕΚΠΑ).

Αριστερά το ρέμα Σούρες εμποδιζόμενο από επαγγελματικές αποθήκες και το αμαξοστάσιο του Δήμου Μάνδρας. Δεξιά το ρέμα Αγίας Αικατερίνης ενώ διαχέεται επιφανειακά στην πόλη μέσω των οδών Ρόκα και Κοροπούλη. Στο βάθος το σημείο της ένωσης των δύο ρεμάτων για τη συνέχιση της ενιαίας πορείας του πλέον προς τη βιομηχανική περιοχή. (στοιχεία από ΕΚΠΑ).

Το 1945 όπως φαίνεται στη φωτογραφία που ακολουθεί το ρέμα Σούρες διέρχεται ανατολικά και έξω από την πόλη χωρίς παρεμβάσεις και με φυσική ανάπτυξη. Το Ρέμα Αγίας Αικατερίνης διέρχεται ήδη από τότε εντός τμήματος της πόλης και εξέρχεται σε φυσική κοίτη στις παρυφές αυτή.

Το 2007 το ρέμα Σούρες έχει υποστεί πίεση από σημαντικές μεμονωμένες κτιριακές κατασκευές, έργα οδοποιίας, και επέκταση της πόλης ανατολικά. Το ρέμα Αγίας Αικατερίνης διέρχεται από το σύνολο του κεντρικού άξονα της πόλης επιφανειακά, και δεν έχει οριοθετηθεί ποτέ εντός αυτής.

Στη φωτογραφία που ακολουθεί είναι ξεκάθαρο ότι πριν από την είσοδο της πόλης η κοίτη του ρέματος Αγίας Αικατερίνης έχει εξαφανιστεί.

Στη φωτογραφία που ακολουθεί φαίνεται η μετωπική επίθεση νερού στον βασικό οικιστικό ιστό την ώρα της πλημμύρας. Στα σημεία που βρίσκονται τα βελάκια είναι εκεί απ’ όπου εισήλθε το νερό.

Με την έγκριση ένταξης στο σχέδιο της πολεοδομικής ενότητας 2 της Μάνδρας, το 2003, οροθετήθηκε τμήμα του ρέματος της Αγίας Αικατερίνης στην επέκταση του σχεδίου πόλης, αλλά αγνοείται η συνέχεια του ρέματος μέσα στο παλαιό σχέδιο, που διαχέεται σε μέρος του οδικού δικτύου. Δηλαδή δεν υφίσταται ρέμα όπως φαίνεται στη φωτογραφία που ακολουθεί:

Το καταραμένο αυθαίρετο

Το καταραμένο αυθαίρετο

Το αμαξοστάσιο Μάνδρας-Ειδυλλίας στο οποίο κατέληξαν διαλυμένα φορτηγά και εντοπίστηκαν σοροί, σύμφωνα με το πόρισμα του Γραφείου της Γενικής Επιθεωρήτριας Δημόσιας Διοίκησης, αποτέλεσε «σημαντική και κρίσιμη ανθρώπινη παρέμβαση στην κοίτη του χειμάρρου Σούρες» που μπαζώθηκε. 

Ο Δήμος Μάνδρας διατηρούσε σε μπαζωμένο κομμάτι του ρέματος το αμαξοστάσιό του – γραφεία 27 τ.μ., αποθήκες 678 τ.μ. και διάφορα στέγαστρα, όλα παράνομα.

Εγκληματικό και με δόλο θεωρεί ο αναπληρωτής καθηγητής Αρχιτεκτονικής του Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείο Νίκος Μπελαβίλας το γεγονός ότι μπαζώθηκε το σημείο όπου καταλήγει το ρέμα και βρίσκεται το αμαξοστάσιο της Μάνδρας: «είναι εγκληματικό και συγκεκριμένα αυτό είναι μία επιλογή που έχει δόλο. Ξέρεις πολύ καλά ότι χτίζεις πάνω στην κοίτη του ρέματος. Το έβλεπαν και επέλεξαν να το χτίσουν εκεί πάνω. Η Μάνδρα ήταν βέβαιο πως θα πλημμυρίσει ανεξάρτητα από την κλιματική αλλαγή», λέει και υποστηρίζει πως «τη μία και μοναδική φορά που θα έριχνε πολύ βροχή θα πνιγόταν η περιοχή. Μπορεί να ήταν στη γενιά μας, να συνέβαινε στην προηγούμενη, στην επόμενη. Έχει ξανασυμβεί ήδη στην προηγούμενη γενιά. Με αυτή την κατάσταση που είχαν φτιάξει ήταν απολύτως βέβαιο. Αν θα πνίγονταν τα πρώτα δέκα σπίτια ή η μισή πόλη, εξαρτάται από τον όγκο της βροχής».

Σύμφωνα με το πόρισμα των Ελεγκτών Δημόσιας Διοίκησης που περιλαμβάνεται στη δικογραφία, στην περιοχή διαπιστώθηκαν δεκάδες παραβάσεις του νόμου και παραλείψεις ενεργειών με κορυφαίες την έλλειψη έργων αντιπλημμυρικής προστασίας που συντέλεσαν στην καταστροφή.

Καταγράφονται επίσης σοβαρότατοι παράγοντες που επέδρασαν στο τραγικό αποτέλεσμα, όπως η καταπάτηση ρεμάτων και η αυθαίρετη δόμηση μέσα σε αυτά από τον Δήμο Μάνδρας και ιδιώτες.

Καταγράφονται συγκεκριμένα 39 αυθαίρετες κατασκευές εντός ρεμάτων, μεταξύ των οποίων δημοτικό αμαξοστάσιο, κέντρο διασκέδασης, βενζινάδικα, γήπεδο, κατοικίες και αποθήκες. Καταλογίζονται επίσης σοβαρότατες ευθύνες τόσο στις αρμόδιες υπηρεσίες της Πολεοδομίας Ελευσίνας όσο και στο Δασαρχείο Αιγάλεω το οποίο, σύμφωνα με τους ελεγκτές, καθυστέρησε τρία χρόνια να αποφανθεί αν είναι δασικές ή όχι περιοχές όπου έπρεπε να γίνουν έγκαιρα κρίσιμα για την περιοχή αντιπλημμυρικά έργα. 

«Αυτά τα βλέπουμε μόνο σε ταινίες»

«Αυτά τα βλέπουμε μόνο σε ταινίες»

Τις δραματικές ώρες που βίωσε τη μέρα της πλημμύρας πηγαίνοντας στη δουλειά της, είχε περιγράψει εργαζόμενη στον Δήμο Μάνδρας.

Η γυναίκα περιέγραψε πώς εγκλωβίστηκε από τον χείμαρρο που κατέβηκε ξαφνικά και πώς βρήκαν καταφύγιο -μαζί με άλλους οδηγούς- σε ένα δέντρο από όπου κρατήθηκαν γαντζωμένοι για περίπου δύο ώρες. Μπροστά της είδε να χάνει τη ζωή του ένας άνδρας που είχε σκαρφαλώσει μαζί τους, ενώ τα ορμητικά νερά παρέσερναν στο πέρασμά τους νταλίκες με τους οδηγούς τους.

«Αυτά τα βλέπουμε μόνο σε ταινίες», είπε περιγράφοντας τις δραματικές στιγμές.

Αναλυτικά η μαρτυρία της για τις δύσκολες ώρες που βίωσε το πρωί της Τετάρτης 15 Νοεμβρίου 2017:

«Στις 6.30 το πρωί, πήρα τον συνάδελφό μου και ξεκινήσαμε για να πάμε στο δημοτικό κατάστημα Ερυθρών όπου εργαζόμαστε. Παίρνοντας τον δρόμο της παλαιάς εθνικής οδού Ελευσίνας - Θήβας, φθάνοντας στην "Ξυλοτεχνική", έβρεχε λίγο, κάποιες λίγες σταγονίτσες. Στην πρώτη δεξιά στροφούλα όπου έχει ένα γεφυράκι, είχε ελάχιστο νερό.

Στο δεξί μας χέρι, σε αυτό το σημείο, συναντάμε μια καντίνα, η οποία είναι πολλά χρόνια εκεί. Με το πού φτάνουμε και περνάμε το γεφυράκι, βλέπουμε πάνω από το βουνό να κατεβαίνει το νερό. Μπήκαμε δεξιά στην καντίνα, όπου ήρθε μια νταλίκα και μετά ένα τζιπάκι στάθμευσε πίσω από την νταλίκα.

Βγαίνοντας από το αυτοκίνητο, ακούμε το χείμαρρο πίσω από την καντίνα και βλέπουμε μπροστά μας το ρέμα να κατεβαίνει από το βουνό. Σιγά σιγά ενώ η στάθμη ανέβαινε, ήρθαν μια νταλίκα στο ρεύμα της ανόδου και μια στο ρεύμα της καθόδου, αλλά πάλι με ανοδική πορεία. Σταμάτησαν παράλληλα, πέσανε κάποια αυτοκίνητα που ερχόντουσαν από το βουνό και διάφορα άλλα αντικείμενα και οι δύο νταλίκες γύρισαν μπροστά μας κατακόρυφα, με τους οδηγούς μέσα.

Σιγά σιγά ανέβαινε η στάθμη του χειμάρρου. Εκεί όπου βρίσκεται η καντίνα, παλιά ήταν ρέμα που μπαζώθηκε με τον καιρό, με τα χρόνια. Το έδαφος είναι σαθρό και καθώς ερχόταν το ρέμα από το βουνό και κυλούσε δίπλα, σιγά σιγά το έτρωγε. Εκεί δεν υπάρχει βλάστηση, γιατί υπάρχουν μπάζα.

Ήρθαν και άλλα αυτοκίνητα, ήμασταν αρκετοί, καμιά δεκαριά. Θυμάμαι εφτά. Σε ένα δέντρο που υπήρχε εκεί, ανέβηκαν τέσσερις και στο άλλο ένα που ήταν δίπλα στο χείμαρρο ανεβήκαμε τρεις. Εγώ πιάστηκα στον κορμό, ένας άλλος στο κλαρί και ο τρίτος δεν άντεξε και τον παρέσυρε το νερό.

Στο μεταξύ, είχαν έρθει και άλλες νταλίκες και ένα βυτιοφόρο που κουβαλούσε γκάζι. Όταν πέρασε το κύμα της έντονης κακοκαιρίας το είδα που είχε σταματήσει σε κολόνα. Ο οδηγός ήταν πάνω στο βυτιοφόρο του, με το νερό μέχρι το γόνατο. Αυτό είχε σταματήσει στην κολόνα γιατί, απ' ό,τι είδαμε μετά, είχαν τυλιχθεί οι ρόδες στην κολόνα και γι' αυτό δεν έφυγε όταν υποχώρησαν τα νερά. Ύστερα, κατέβηκε και ένα τζιπ που για καλή του τύχη το χτύπησε αριστερά το ρέμα, με αποτέλεσμα να μπορέσει να ανοίξει το παράθυρο και να φύγει κατά το βουνό. Αλλά δεν μπορούσε να βοηθήσει κανέναν από εμάς.

Τα νερά κατέβαζαν κολόνες του λατομείου, νταλίκες από τον δρόμο, και ήμασταν τυχεροί που δεν ήρθαν προς το μέρος μας να μας χτυπήσουν.

Όταν έγινε λίγο ηπιότερο το καιρικό φαινόμενο, με τράβηξαν από τον κορμό του δέντρου ο κύριος που είχε την νταλίκα και ο κύριος που έχει την καντίνα και ψάξαμε να βρούμε τρόπο να περάσουμε απέναντι, τον μικρό χείμαρρο. Όμως, τα νερά της βροχής είχαν μεταφέρει και μια κολόνα της ΔΕΗ, την οποία χρησιμοποιήσαμε σαν γέφυρα και περάσαμε αγκαλιαστά πάνω από τον χείμαρρο, στην απέναντι μεριά.

Όταν βγήκαμε απέναντι, ήμασταν ασφαλείς. Τουλάχιστον για δύο ώρες ζήσαμε αυτήν την αγωνία».

Υλικές καταστροφές

Υλικές καταστροφές

Στη Μάνδρα η πλημμύρα κατέστρεψε 1.064 κτήρια, εκ των οποίων τα 794 σπίτια, τα 126 επαγγελματικοί χώροι, τα οκτώ δημόσια κτήρια και τα 136 αποθήκες και υπόγεια. Σε Μέγαρα και Νέα Πέραμο καταστράφηκαν 228 κτήρια, εκ των οποίων 228 σπίτια, 38 επαγγελματικοί χώροι, έξι δημόσια κτήρια και 123 αποθήκες και υπόγεια.

Μετά την καταστροφή η Περιφέρεια Αττικής προχώρησε σε αντιπλημμυρικά έργα για τη διευθέτηση των ρεμάτων της Αγίας Αικατερίνης και τις Σούρες. Το κόστος ανήλθε σε 11 εκατομμύρια ευρώ.

Η δίκη

Η δίκη

Στις 24 Ιανουαρίου 2020 προσδιορίστηκε ενώπιον του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου η δίκη των κατηγορουμένων για τις πλημμύρες.

Μετά το πέρας της δικαστικής έρευνας για την υπόθεση, οι κατά την δικογραφία υπαίτιοι για την τραγωδία καλούνται στο δικαστήριο να λογοδοτήσουν για κατηγορίες που ανά περίπτωση αφορούν τα αδικήματα της πρόκλησης πλημμύρας από αμέλεια, ανθρωποκτονίας από αμέλεια κατά συρροή, σωματικών βλαβών και παραβίασης κανόνων οικοδομικής.

Για την τραγωδία στην Μάνδρα, την πόλη που κυρίως είχε πλήξει η θεομηνία καλύπτοντας με τόνους λάσπης σπίτια και δρόμους, είχε διενεργήσει έρευνα η εισαγγελέας Σωτηρία Παπαγεωργακοπούλου η οποία είχε καταλήξει στην άσκηση ποινικών διώξεων κατά δέκα προσώπων μεταξύ των οποίων η πρώην περιφερειάρχης Αττικής, Ρένα Δούρου, η πρώην δήμαρχος Μάνδρας, Ιωάννα Κριεκούκη, ο πρώην δήμαρχος Ελευσίνας, Γιώργος Τσουκαλάς, ο αρμόδιος αντιπεριφερειάρχης, αρμόδιοι υπάλληλοι των τεχνικών υπηρεσιών του Δήμου Μάνδρας, οι αρμόδιοι υπάλληλοι του Δασαρχείου Αιγάλεω αλλά και των Πολεοδομιών Αιγάλεω και Ελευσίνας καθώς και στελέχη φορέων του Δημοσίου.