Πρόσωπο θαρρείς και τις γραμμές του έχει σμιλέψει κάποιος αρχαίος γλύπτης, βάζοντας όλη την μαεστρία και την αγάπη για την τέχνη του. Κορμοστασιά λυγερόκορμη μα συνάμα επιβλητική και στιβαρή. Βλέμμα βαθύ και σκοτεινό όμοιο με αναμμένο κάρβουνο ικανό να κάψει τα πάντα στο πέρασμά του και μαλλιά σαν κατάμαυρος χείμαρρος έτοιμα να σε πνίξουν. Ο λόγος για την «ιέρεια» του θεάτρου και του κινηματογράφου, τη «ζωντανή καρυάτιδα» όπως εύστοχα την χαρακτήρισε ο Αλέκος Σακελλάριος από την πρώτη στιγμή που την αντίκρυσε, το πρόσωπο της ίδιας της Ελλάδας αν είχε υπόσταση ανθρώπινη, την κορυφαία μας ηθοποιό και τραγωδό Ειρήνη Παπά, που τις τελευταίες ημέρες ήρθε στην επικαιρότητα ερήμην της, μέσα από ένα πόλεμο δηλώσεων, αλλεπάλληλων δημοσιευμάτων και ψευδών ειδήσεων.

Αφορμή στάθηκε μια ανάρτηση της δημοσιογράφου Ντέπης Γκολεμά στο facebook, με αφορμή τα γενέθλια της ηθοποιού στις 3 Σεπτεμβρίου. Μερικά λόγια από καρδιάς για την κατάσταση της υγείας της, ήταν αρκετά για να ξεσπάσουν κόντρες, αντιδράσεις, παρανοήσεις και σύγχυση.

Γράφει η Ντέπη Γκολεμά στις 4 Σεπτεμβρίου: «Σήμερα η Ειρήνη Παπά, καθηλωμένη στο κρεβάτι με πάλλευκα μαλλιά είναι 92 ετών. Τα γιόρτασε χθες ερήμην της, μια και το μυαλό της έχει από μόνο του διαγράψει την υπέροχη ζωή της». Όπως ήταν φυσικό, η αποκάλυψη αυτή έκανε το γύρο του διαδικτύου προκαλώντας αντιδράσεις και παρανοήσεις. (Δείτε εδώ περισσότερα)

Πιάνοντας το νήμα από την αρχή, στις 3 Σεπτεμβρίου είναι όντως τα γενέθλια της Ειρήνης Παπά, η οποία ωστόσο συμπλήρωσε τα 89 της χρόνια και όχι τα 92. Το να σταθεί κανείς στην εσφαλμένη αναφορά  της ηλικίας -η οποία αναγράφεται λάθος και στη σελίδα της Wikipedia- μικρή σημασία έχει μπροστά στη θόρυβο που προκλήθηκε για μια γυναίκα που ουδέποτε έχει απασχολήσει ή επιδιώξει την προσοχή των Μέσων Ενημέρωσης.

Η συγκίνηση που προκάλεσε στο κοινό η είδηση για την «ζωντανή του Καρυάτιδα» ήταν μεγάλη και έντονη, όπως έντονη και οργισμένη υπήρξε η αντίδραση του γνωστού σκηνοθέτη και ανιψιού της Ειρήνης Παπά, Μανούσου Μανουσάκη, αλλά και η... γκάφα του Δημάρχου Μαραθώνα, Ηλία Ψινάκη.

Ο μεν πρώτος εξέφρασε την αντίδρασή του δηλώνοντας στην εφημερίδα «Espresso»:

«Δεν ισχύει τίποτα από αυτά που γράφουν. Πριν από λίγη ώρα μίλησα μαζί της. Είναι μια χαρά η Ειρήνη. Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί βγαίνουν τέτοιες άστοχες φήμες. Η Ειρήνη είναι ένα ζωντανό σύμβολο της Ελλάδας. Επιλέγει πού θα πάει και πού δεν θα πάει». Σε ερώτηση για το αν ισχύει η πληροφορία ότι η σπουδαία ηθοποιός έχει χτυπηθεί από τη νόσο του Αλτσχάιμερ, ο Μανούσος Μανουσάκης δήλωσε: «Ας γράψουν ό,τι θέλουν. Εδώ γράφουν ότι υπάρχουν Αρειανοί γύρω μας και ότι κατοικούν στα έγκατα της γης Γκρέμλινς». 

Ο δε Δήμαρχος Μαραθώνα παρανοώντας τα όσα έγραψε η Ντέπη Γκολεμά βιάστηκε να πει στην Ειρήνη Παπά το στερνό «αντίο» μέσω μιας κοινής φωτογραφίας τους που ανήρτησε στο Instagram, για να τη διαγράψει ωστόσο 15 λεπτά αργότερα καταλαβαίνοντας το λάθος του.

Από την πρώτη στιγμή οι πληροφορίες του Reader.gr από το φιλικό περιβάλλον της Ειρήνης Παπά, έλεγαν ότι η ηθοποιός έχει χτυπηθεί όντως από τη νόσο του Αλτσχάιμερ και τα τελευταία δυο χρόνια η κατάστασή της έχει χειροτερέψει αρκετά. 

Το γεγονός αυτό ήρθε να επιβεβαιώσει λίγο αργότερα η ανιψιά -και ένας από τους πιο κοντινούς ανθρώπους- της Ειρήνης Παπά, Μέλια Τατάκη η οποία μίλησε στο Reader.gr περιγράφοντας τί πραγματικά συμβαίνει με την κατάσταση της υγείας της ηθοποιού.

«Η Ειρήνη Παπά πάσχει από τη νόσο του Αλτσχάιμερ τα τελευταία 5 χρόνια. Ναι η αλήθεια είναι λυπηρή διότι το Αλτσχάιμερ είναι μια πάρα πολύ σκληρή ασθένεια.

»Όμως το πραματικά μεγάλο πρόβλημα είναι τα fake news που κάνουν το γύρο του διαδικτύου τις τελευταίες ημέρες. Επίσης είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι η Ντέπη Γκολεμά έχει δαιμονοποιηθεί επειδή είπε την αλήθεια.

»Η Ειρήνη Παπά στα 89 της χρόνια, τα οποία γιορτάσαμε, παραμένει όμορφη, τα μαλλιά της είναι κατάμαυρα όπως ήταν πάντα και δεν είναι κατάκοιτη. Εγώ μένω μαζί της στην Πλάκα και υπάρχουν τρεις ακόμα γυναίκες που τη φροντίζουν. Είναι δυνατή και ζει την καθημερινότητά της με αξιοπρέπεια και γεμάτη με την αγάπη μας»
.

Όπως είναι γνωστό όλα αυτά τα χρόνια, επιλογή και επιθυμία της Ειρήνης Παπά ήταν -και παραμένει- να κρατά την ιδιωτική της ζωή μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας κάτι που επιθυμεί και το συγγενικό περιβάλλον της ηθοποιού αντιμετωπίζοντας διακριτικά τη δύσκολη κατάσταση.

Η κυρία Τατάκη με θλίψη σημειώνει στο Reader.gr: «Εύχομαι να σταματήσει εδώ ο θόρυβος που προκλήθηκε γύρω από το αυτό το ζήτημα, όπως και οι ψευδείς πληροφορίες ή τα τηλεφωνήματα για συλλυπητήρια. Το μόνο σημαντικό πράγμα που με απασχολεί αυτή τη στιγμή για να φτιάξει τη μέρα μου, είναι να ακουστεί και να αποκατασταθεί η αλήθεια».

Η κορυφαία ελληνίδα τραγωδός τόσο με τη μεγαλοπρεπή παρουσία της πάνω στη θεατρική σκηνή και το κινηματογραφικό πανί όσο και με την αξιοπρεπή στάση της κάτω από αυτά, έχει καταφέρει να κερδίσει και να διατηρήσει τον παγκόσμιο θαυμασμό και σεβασμό χωρίς να παρεκκλίνει στιγμή από τα πιστεύω, τις επιλογές και τις αποφάσεις της. Γνωρίζοντας ότι η ίδια θα ένιωθε άβολα όπως και ενοχλημένη για το θόρυβο που ερήμην της έχει ξεσπάσει, ας σεβαστούμε την επιθυμία της και την επιλογή της για διακρικότητα και ας ευχηθούμε μόνο τα καλύτερα για την υγεία της.

Η «ζωντανή Καρυάτιδα»

Η μελαχρινή καλλονή με την άγρια ομορφιά, η σειρήνα με τα κατάμαυρα μαλλιά και το βαθύ, κατάμαυρο, έντονο βλέμμα ικανό να σε μαγνητίσει, να σε καθηλώσει, να σε μαγέψει, γεννιέται στις 3 Σεπτεμβρίου 1929 στο Χιλιομόδι Κορινθίας ως Ειρήνη Λελέκου, το τέταρτο κορίτσι της οικογένειας. 

Οι γονείς της προοδευτικοί, δάσκαλοι στο επάγγελμα. Η μεν μαμά μυεί τη μικρή Ρηνούλα στα παραμύθια και τις φανταστικές ιστορίες, ο δε πατέρας στην αρχαία ελληνική γραμματεία, τη φιλοσοφία, τη γνώση, ανατρέφει τη μικρή Ειρήνη ως μια υπερήφανη, ανεξάρτητη γυναίκα και αγωνίστρια που μαθαίνει να μη σκύβει ποτέ το κεφάλι. 

Σε ηλικία 12 ετών η Ρηνούλα Λελέκου με την οικογένειά της βρίσκονται στην Αθήνα, στα 15 έχει αρχίσει ήδη τις καλλιτεχνικές ασχολίες και λίγο αργότερα ξεκινά τις σπουδές της στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου με δασκάλους τα «ιερά τέρατα» του κλασικού θεάτρου. Ατίθαση και πεισματάρα θέλει να παίζει με τον τρόπο της και όχι με τον τρόπο που της λέει ο Ροντήρης και η Παξινού. 

Το αγρίμι έχει δώσει τη θέση του σε ένα λυγερόκορμο κορίτσι ύψους 1,78, με περήφανο παράστημα, μακριά μαύρα μαλλιά και πρόσωπο με αρχαιοελληνικές γραμμές. Ίδια με ιέρεια αρχαίας θεάς ή με τις μεγαλοπρεπείς Κόρες, τα πάνεμορφα, επιβλητικά αγάλματα της αρχαιότητας που ξεχωρίζουν μέσα στους αιώνες για το κάλλος τους. 

Έτσι σαγηνεύει και τον Αλέκο Σακελλάριο όταν τη βλέπει να περπατά στο Σύνταγμα με το μακρύ φόρεμά της, θαρρείς και βγήκε από πομπή των Παναθήναιων, μια «ζωντανή Καρυάτιδα», όπως την αποκαλεί για πρώτη φορά και ο χαρακτηρισμός αυτός την ακολουθεί σε όλη τη μετέπειτα παγκόσμια πορεία της. Της μιλά, την προτείνει να συμμετέχει σε επιθεώρηση εκείνη δέχεται (όπως αναφέρει στην αυτοβιογραφία του) και όλα τα άλλα είναι ιστορία... 

Ο Σακελλάριος την πηγαίνει στο Φίνο και το κινηματογραφικό ντεμπούτο της Ειρήνης Παππά γίνεται τελικά το 1948 στην ταινία «Χαμένοι Άγγελοι», ενώ έχει προλάβει να παντρευτεί -για μοναδική φορά στη ζωή της στα 18- και να χωρίσει, το δάσκαλό της στη Δραματική Σχολή, Άλκη Παπά. Ο γάμος τους διήρκεσε από το 1943 έως το 1947 και η ηθοποιός, αφού έχει πάρει την άδεια του πρώην συζύγου της, έχει διατηρήσει το επώνυμο με το οποίο και έγινε παγκοσμίως γνωστή. 

Το 1951 συμμετέχει στη «Νεκρή Πολιτεία» του Φρίξου Ηλιάδη, με συμπρωταγωνιστή τον Γιώργο Φούντα. Το φιλμ συμμετέχει στο Φεστιβάλ Καννών και όλος ο κόσμος υποκλίνεται στην αγέρωχη και δωρική Ελληνίδα με το εκφραστικό και άγριο βλέμμα. Λυρική και συνάμα λιτή σαν Σπαρτιάτισσα, η Ειρήνη Παπά είναι έτοιμη να κατακτήσει το Χόλιγουντ, το Μπρόντγουεϊ και τις καρδιές του παγκόσμιου κοινού που μέσα από εκείνη γνωρίζει καλύτερα την Ελλάδα και μυείται στην αρχαία ελληνική γραμματεία.

Η Ειρήνη Παπά ταξιδεύει ανά τον κόσμο για γυρίσματα κινηματογραφικών παραγωγών ή για να ανέβει στις μεγαλύτερες θεατρικές σκηνές. Η κορυφαία ηθοποιός έχει συμμετάσχει στον αριθμό-ρεκόρ των 100 κινηματογραφικών ταινιών. Οι άντρες συμπρωταγωνιστές της τη λατρεύουν: Μάρλον Μπράντο, Κερκ Ντάγκλας, Άντονι Κουίν, Γρέκορι Πεκ, Γιον Βόιτ και τόσοι άλλοι -όχι όμως και ο γνωστός Έλληνας ηθοποιός Δημήτρης Χορν ο οποίος έχει μιλήσει με απαξιωτικά λόγια για εκείνη όταν θέλουν να της παραχωρήσουν το Ηρώδειο για παράσταση. Μια μεγάλη κόντρα έχει μόλις ξεκινήσει. 

Εξίσου πιστοί στην Ελληνίδα «αρχαία θεά» και διεθνώς καταξιωμένοι σκηνοθέτες όπως ο Φεντερίκο Φελίνι. Η «μούσα» του Μιχάλη Κακογιάννη, η «Ηλέκτρα», η Ελένη στις «Τρωάδες» ή η Κλυταιμνήστρα στην «Ιφιγένεια» έχει γίνει πλέον η bella Greca (η όμορφη Ελληνίδα) όπως την αποκαλούν οι Ιταλοί μαγεμένοι. Όμως και η ίδια τους αγαπάει πολύ, άλλωστε η Ρώμη γίνεται το δεύτερο σπίτι της, η δεύτερη «μάνα» της μετά την Ελλάδα όπως δηλώνει αργότερα η ίδια.

Εκτός από τις κινηματογραφικές μεταφορές των τραγωδιών, μεταξύ των πιο γνωστών ταινιών της Ειρήνης Παππά συγκαταλέγονται «Τα κανόνια του Ναβρόνε» (1961), όπου ενσαρκώνει την αγωνίστρια Μαρία Παπαδήμου και φυσικά ο «Αλέξης Ζορμπάς», που υποδύεται τη χήρα με συμπρωταγωνιστή τον Άντονι Κουίν και την εμβληματική μουσική του Μίκη Θεοδωράκη.

Η Ειρήνη Παπά εκτός από την παγκόσμια αποδοχή και αναγνώριση, μετρά και πολλές και σημαντικές διακρίσεις. Από αυτές ξεχωρίζουν: Βραβεία καλύτερης κινηματογραφικής μεταφοράς και μουσικής στο Φεστιβάλ των Καννών για την «Ήλεκτρα» το 1962, Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας, σκηνοθεσίας και σεναρίου για το «Ζ», του Κώστα Γαβρά το 1969, ο «Χρυσός Λέοντας» της Μπιενάλε Θεάτρου Βενετίας για την μεγάλη της προσφορά στο χώρο του κινηματογράφου και του θεάτρου το 2009. Eπίσης είναι εκείνη που οραματίζεται ένα σχολείο θεάτρου και το δημιουργεί στον αριθμό 52 της οδού Πειραιώς στο Μοσχάτο. Με έξοδα δικά της αναπλάθει ένα χώρο 7,5 στρεμμάτων αναστηλώνοντας κτιριακά συγκροτήματα μοναδικής αρχιτεκτονικής που φέρουν την προσωπική της πινελιά και ματιά και δημιουργεί το «Σχολείον της Αθήνας». Σήμερα οι εγκαταστάσεις έχουν περάσει στο Εθνικό Θέατρο το οποίο διασφαλίζει και συνεχίζει το όραμα της ηθοποιού, φιλοξενώντας παραστάσεις και δράσεις έως και το 2027.

Παράλληλα, το πανεπιστήμιο Τορ Βεργκάτα της Ρώμης, την ανακηρύσσει επίτιμο διδάκτορα, ενώ ο Πάπας Βενέδικτος, αναγνωρίζοντας το μεγαλείο της, την προσκαλεί στην Καπέλα Σιξτίνα για να της ζητήσει να μεταδώσει, μαζί με άλλους 259 καλλιτέχνες, το μήνυμα του Θεού μέσω της Τέχνης.  

Αξιοπρεπής σε κάθε της βήμα, όταν συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να αποδώσει τα μέγιστα, η κορυφαία μας τραγωδός η οποία έχει εκπροσωπήσει και διαδώσει παραπάνω από επάξια την αρχαία ελληνική τραγωδία σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, σε συνέντευξή της σε εφημερίδα της Ρώμης δηλώνει από σεβασμό προς το είδος που υπρετεί: «Αποφάσισα, ότι δεν θα παίξω πια. Διότι η τραγωδία συνεπάγεται μια τεράστια ευθύνη. Και ο φόβος ότι θα μπορούσα να μην αντεπεξέλθω με έκανε και με κάνει να νιώθω πολύ άσχημα».

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα και -μέχρι σήμερα- η «ζωντανή Καρυάτιδα» Ειρήνη Παπά, ζει στην Πλάκα, κάτω από τη σκιά της Ακρόπολης, λίγα μέτρα πιο μακριά από τις άλλες «αδελφές» της, τις Καρυάτιδες, κρατώντας την ιδιωτική της ζωής μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Πάντοτε το ίδιο όμορφη εσωτερικά και εξωτερικά, ζει την κάθε ημέρα της ευλογημένη από τους Ολύμπιους θεούς. Λαμβάνοντας αγάπη και φροντίδα από τους δικούς της ανθρώπους και εκπέμποντας την αστείρευτη εσωτερική δύναμη που τη χαρακτηρίζει όλες αυτές τις δεκαετίες, συνεχίζει να προκαλεί δέος και σεβασμό σε όλους εμάς τους κοινούς θνητούς που ζούμε και αναπνέουμε κοντά ή μακριά της.

«Ήθελα να παίζω εμένα. Μια ανυπόταχτη μαχήτρια»

H Ειρήνη Παπά μέσα από τα λόγια της:

«Δεν ήθελα ποτέ να παίζω μελοδραματικούς ρόλους ή την ποθητή και μοιραία γυναίκα. Ήθελα να παίζω εμένα. Μια ανυπόταχτη μαχήτρια».

«Δεν κέρδισα ποτέ Όσκαρ και τα Όσκαρ δεν κέρδισαν ποτέ την Ειρήνη Παπά».

«Ας πω για εμένα και για κανέναν άλλον. Θέλω να είμαι άμεση και αληθινή όταν παίζω, αλλιώς δεν έχω λόγο».

«Με θεωρούν Ελληνίδα του εξωτερικού. Αλλά δεν είναι έτσι. Πέρασα πολλά χρόνια που δεν είχα δεχτεί πρόταση για να δουλέψω στην πατρίδα μου. Κι όταν ο κόσμος με ρωτούσε στον δρόμο γιατί δεν παίζω πουθενά δεν είχα τι να απαντήσω. Είμαι Ελληνίδα και θέλω να παίζω για το κοινό της χώρας μου που ξέρω καλά ότι με αγαπάει όπως το αγαπώ και εγώ».

«Η Μελίνα ήταν σταρ, εγώ μια ιδεαλίστρια που παλεύει».

«Όσον αφορά τον εαυτό μου, απλώς ακολούθησα τις οδηγίες του σκηνοθέτη. Για να παίξω τη σκηνή έτσι όπως θα την ήθελα εγώ θα έπρεπε να είμαι τότε η σκηνοθέτις. Αλλά δεν είμαι. Έτσι ακολουθώ τις οδηγίες, πώς αλλιώς; Για αυτό κάποιες φορές σκέφτομαι ότι θα αφήσω την υποκριτική και θα κάνω κάτι που ενέχει περισσότερο εμένα».

«Γράφω ποίηση μερικές φορές. Κυρίως γράφω ποιήματα μόνο για τον εαυτό μου όταν αντιμετωπίζω κάποια δυσκολία. Είναι κάτι σαν το δάκρυ μου».

«Ο πατέρας μου με έκανε αυτό που είμαι. Περήφανη γυναίκα».

«Πιστεύω πάντα στις καλές προθέσεις και δύσκολα τις αμφισβητώ».

«Αγαπούσα πολύ τον (Μάρλον) Μπράντο και νοιαζόμουν για εκείνον. Ήταν το μεγάλο πάθος της ζωής μου. Είχαμε σχέση. Δεν έχω αγαπήσει κανέναν άλλο άντρα όπως τον Μάρλον».

«Γιατί είναι κακό να ερωτευτείς έναν νέο άντρα; Νιώθω υπέροχα, να τον έχω αγκαλιασμένο από την μέση, καθισμένη στο πίσω μέρος της μηχανής του και να γυρνάμε με ταχύτητα, σ’ όλους τους δρόμους της Ρώμης».

Είπαν για την Ειρήνη Παπά

- «Στην Ειρήνη Παπά βάζω πολύ μεγάλο βαθμό για το υποκριτικό ταλέντο της. Προσαρμόζεται με θαυμαστή ευκολία σε διαφορετικές καταστάσεις. Νέα ήταν πολύ πιο σκληρή, πολύ πιο απόλυτη στις ιδέες της. Έπαιρνε ρίσκα σε σχέση με τη σωματική της ακεραιότητα. Στην Ηλέκτρα βρέθηκε ανάμεσα στα άλογα που της επετίθεντο και στη συνέχεια την τραβολογούσαν στο χώμα οι άντρες του Αίγισθου. Δεν θα το έκαναν πολλές αυτό» (Μιχάλης Κακογιάννης).

- «Είναι μια από τις καλύτερες ηθοποιούς στην ιστορία του κινηματογράφου» (Όντρεϊ Χέπμπορν).

- «Η Ειρήνη είναι από τους καλύτερους ανθρώπους που έχω γνωρίσει. Πραγματική καλλονή, στο φακό βγάζει μια άγρια ομορφιά, στην πραγματικότητα είναι  πολύ ομορφότερη!» (Άλκης Παπάς). 

- «Ένα πανέμορφο πλάσμα με ένα απλό μακρύ φόρεμα, όλο πτυχώσεις, που κινιόταν με μεγαλοπρέπεια και συνάμα απλότητα. Σαν να ζωντάνεψε μια Καρυάτιδα» (Αλέκος Σακελλάριος). 

- «Όταν γνώρισα την Ειρήνη Παπά σ’ ένα ξενοδοχείο της Ρώμης, με εντυπωσίασε με τη δύναμη ενός ανεμοστρόβιλου και αμέσως με μάγεψε με την ανυπότακτη ελληνική καρδιά της» (Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες).

- «Πανέμορφη και μεγαλοπρεπή φιγούρα που ενσαρκώνει τη γυναικεία ψυχή στη βαθύτερη έκφραση της. Είναι η εικόνα της Ελλάδας όλων των εποχών, μητέρα ενός ποταμού, πηγή ολόκληρου του δυτικού πολιτισμού» (Μανοέλ ντε Ολιβέιρα).