Έζησε λίγο.

Σ΄ αυτή τη σύντομη τροχιά του στον κόσμο προσπάθησε να βγάλει από τη σκιά κοινωνικές κατηγορίες που «αγκυλώνουν» στις δημόσιες συζητήσεις: Γκέι, οροθετικούς, queers, trans genders.

Ο δημόσιος λόγος του ήταν αθυρόστομος, προβοκατόρικος, ίσως προκλητικός.

Ούτε ο θάνατός του ήταν αθόρυβος όμως. Το βίαιο τέλος του δίχασε, συζητήθηκε, κανιβαλίστηκε.

Γέννησε ακόμα μια εστία αντιπαράθεσης που αποτυπώθηκε στα social media, στην τηλεόραση, στην αρθρογραφία.

Εν μια νυκτί χωριστήκαμε πάλι σε «νοικοκυραίους» και «ψευδοπροοδευτικούς», σε δικαστές του πληκτρολογίου, του τηλεκοντρόλ, της γραφίδας.

Στους «αν τους θέλετε, να τους πάρετε στα σπίτια τους» και στους «είμαστε όλοι Ζακ».

Ο Ζαχαρίας Κωστόπουλος ή Ζακ ή Zackie Oh, γεννήθηκε στις ΗΠΑ το 1985 και πέθανε το απόγευμα της Παρασκευής 21 Σεπτεμβρίου στο νοσοκομείο όπου μεταφέρθηκε βαριά τραυματισμένος.

Η απόπειρα ληστείας (;) και το λιντσάρισμα

Ήταν το μεσημέρι της Παρασκευής 21 Σεπτεμβρίου όταν μια τυπική αστυνομική είδηση έκανε το γύρο των δημοσιογραφικών γραφείων, μια απόπειρα ληστείας σε κοσμηματοπωλείο του κέντρου, με τραυματισμό του επίδοξου ληστή από τα τζάμια της βιτρίνας.

Σε μια εφημερίδα, τέτοια ώρα, θα είχε την τύχη μονόστηλου, σε μια αίθουσα σύνταξης ιστοσελίδας θα «κέρδιζε» λίγες μόνο λέξεις στη ροή. Λίγο αργότερα γίνεται γνωστό ότι ο «δράστης» κατέληξε στο νοσοκομείο. Και ακόμα πιο μετά, ήρθαν τα βίντεο από τα social media, αυτά που αποκαλούνται «δημοσιογραφία των πολιτών».

Αυτά τα βίντεο ανοίγουν μια νέα πτυχή: Ο 33χρονος φερόμενος ως κλέφτης, φαίνεται να δέχεται κλωτσιές ανάμεσα σε κοφτερά σπασμένα γυαλιά, ενώ είναι πεσμένος, χωμένος στη βιτρίνα του μαγαζιού. Αυτοδικία ή άμυνα σε εισβολή ξένης περιουσίας;

Είναι το πρώτο ερώτημα που ανακύπτει και πυροδοτεί μια συζήτηση, η οποία εξαπλώνεται στα social media σαν φωτιά σε ξερά καλάμια. Η ταυτότητα του νεκρού γίνεται αφορμή για μια ολόκληρη κοινωνική συζήτηση, που ξεφεύγει από τα όρια του δημόσιου διαλόγου και αγγίζει τις διαστάσεις.... σοσιαλμιντιακού εμφυλίου.

«Το ότι βρέθηκαν πολλαπλά εξωτερικά τραύματα δεν μπορούν να συνδεθούν αμιγώς με την αιτία θανάτου», Σωκράτης Τσαντίρης, ιατροδικαστής

Ο Ζακ Κωστόπουλος, ο 33χρονος που έπεσε νεκρός ήταν ακτιβιστής για τα ΛΟΑΤΚΙ δικαιώματα, γκέι, draq queen, οροθετικός και κατά πληροφορίες εξαρτημένος από τα ναρκωτικά.

Η ιατροδικαστική εξέταση που ακολουθεί, δεν ρίχνει φως στην κατάσταση και γίνεται και αυτή θρυαλλίδα σε μια ήδη φορτισμένη ατμόσφαιρα. Οι ιατροδικαστές, τόσο οι διορισμένοι από το Δημόσιο, όσο και ο τεχνικός σύμβουλος της οικογένειας κάνουν λόγο για «απροσδιόριστη αιτία θανάτου».

Κοσμηματοπώλης: «Ό,τι έκανα το έκανα γιατί ένιωθα πόνο»

Η απολογία του 73χρονου κοσμηματοπώλη, που κατηγορείται για το λιντσάρισμα του Ζακ, περιγράφει εν πολλοίς εικόνες καθημερινότητας από το κέντρο της Αθήνας. Και σε αυτές τις άγριες σκηνές που μπορεί να βιώσει ένας επαγγελματίας, δομεί την υπεράσπισή του.

«Τον κλώτσησα στο πρόσωπο όταν πήγαινε να βγει, στον συγκατηγορούμενο δεν έδωσα προσοχή. Εγώ ήμουν σε κατάσταση σοκ. Δεν το θυμάμαι αυτό που μου λέτε στην κατάσταση που ήμουν, ότι κάποιος μας σταμάτησε. Μετά βγήκε, δεν σηκώθηκε, ήρθε ένας διασώστης και του έδεσε το κεφάλι. Εγώ έπραξα ό,τι έπραξα από αγανάκτηση και πόνο, και για το δράστη νιώθω πόνο. Με έχουν πληγώσει πολύ. Είναι το τρίτο πλήγμα. Έχω πέσει θύμα κλοπής, με τελευταία φορά το ριφιφί των Φεβρουάριο του 2018» είπε στην απολογία του ο 73χρονος.

O άνδρας αφέθηκε ελεύθερος, προκαλώντας τη μήνιν των συγγενών και των φίλων του Ζακ.

Τα polls που «πλήγωσαν» τη μνήμη του Ζακ Κωστόπουλου

«Ο διχασμός είναι το εθνικό μας σπορ».

Αυτή η τόσο τετριμμένη φράση επιβεβαιώθηκε και πάλι με το θάνατο του Ζακ Κωστόπουλου. Η δημοκρατία ανέχεται μεν, πληγώνεται δε. Η ελευθεροτυπία επιτρέπει μεν, θέτει όρια δε. Τα δυο polls που δημοσιοποιήθηκαν όσο ο δημόσιος διάλογος για τα χτυπήματα και τις κλωτσιές εναντίον του Ζακ είχε πάρει φωτιά, προκάλεσαν εύλογα ερωτήματα για τις ανοχές και τις αντοχές της ελληνικής κοινωνίας.

Στη μία περίπτωση τηλεοπτικός σταθμός έκανε γκάλοπ με ζητούμενο αν «Είστε υπέρ της ηρωποιήσεως του επίδοξου ληστή, ομοφυλόφιλου και οροθετικού;» και στη δεύτερη περίπτωση στήθηκε ψηφοφορία τηλεοπτικής εκπομπής, θέτοντας το ερώτημα ως εξής: «Ο 33χρονος Ζακ Κωστόπουλος, έχασε τη ζωή του όταν εισέβαλε σε κοσμηματοπωλείο οπλισμένος με μαχαίρι. Δείτε το βίντεο που ακολουθεί και πείτε την άποψή σας. Συμφωνείτε με την αντίδραση του κοσμηματοπώλη;».

 

Από τις ΗΠΑ στη Φωκίδα

Ο Ζαχαρίας Κωστόπουλος γεννήθηκε στην απέραντη Αμερική των κοινωνικών αντιθέσεων, της θεσμοθέτησης των γάμων ομοφυλοφίλων αλλά και του υπερσυντηρητισμού. Από κει, παιδί ακόμα, ένα ευαίσθητο παιδί, βρέθηκε στην ασφυκτικά κλειστή κοινωνία ενός μικρού χωριού, την Κίρρα Φωκίδας. Εκεί που η κρίση, η επίκριση και η κατάκριση είναι ενίοτε τόσο εύκολες...

Παράδοξο ίσως, αλλά ο Ζακ θα περάσει δύσκολα όταν ξαναγυρίσει στην Αμερική, για ένα χειμώνα, μετά από δική του επιθυμία, αφού η ζωή στο χωριό τον έπνιγε. Ο προστατευτισμός και ο συντηρητισμός των θείων του, τον κλείνει κι εκεί σε «κάγκελα».

Το σκάει κυριολεκτικά. Πηδάει από το παράθυρο, γυρίζει στην Ελλάδα με εισιτήριο που του είχαν πληρώσει φίλοι και αποφασίζει να βγει στο φως αμετάκλητα και να βγάλει και άλλους. Αυτούς που κρύβονται στην σκιά, φοβούμενοι να αντιμετωπίσουν το δάχτυλο της κοινωνίας που τους δείχνει επιδεικτικά.

Δεν κρύβει πια τη σεξουαλικότητά του. Μιλάει γι’ αυτή και οι γονείς του δεν τον απορρίπτουν.

«Ήταν ένα ήσυχο παιδί, επικοινωνιακό, με χιούμορ. Ήταν αδικία που τον στηλίτευσαν έτσι μετά το περιστατικό» θα πει ο πατέρας του Ευθύμιος Κωστόπουλος.

Επιχειρεί τον απεγκλωβισμό από τα στενά όρια στα οποία θέλησε να τον «στριμώξει» μέρος αυτής της κοινωνίας, γιατί οι επιλογές του δεν χωρούσαν στα δικά τους μέτρα, σπουδάζοντας μάρκετινγκ στη Θεσσαλονίκη και υποκριτική στην Αθήνα στη σχολή της Μαίρης Τράγκα.

«Φθινοπώριασε κι έσβησε το ξανθό σου το αστέρι, φθινοπώριασε κι έγινε βορινό πια τ’ αγέρι»: Με τους στίχους του Νίκου Γκάτσου αποχαιρετούν στα σχόλια στο facebook οι παλιοί του συμφοιτητές τον πρόωρα χαμένο Ζακ.

Είμαι 30 χρονών, Drag Queen, ακτιβιστής. Είμαι οροθετικός, είμαι αδερφή»

Ο Ζακ είναι η Zackie Oh. Στη σκηνή των ημισκότεινων clubs με Drag Queen show - εκεί που ίσως με σκυμμένο κεφάλι κάποτε να μπήκαν και κάποιοι από εκείνους που δημόσια του έριξαν το ανάθεμα - αυτό το ήσυχο και ντροπαλό παιδί μεταμορφώνεται.

Θέλει να είναι «βασίλισσα».

Γίνεται η περσόνα Zackie Oh. Με αυτό το όνομα είναι στο Instagram, σε ένα λογαριασμό πασπαλισμένο αντισυμβατικότητα και χρυσόσκονη.

«Ήταν ένας άνθρωπος από αυτούς που λέμε βασανισμένους. Ήταν όμως και λόγιος» θα πει στο Reader.gr ο Γρηγόρης Βαλλιανάτος.

Η ταυτότητα δεν είναι η μόνη ανατροπή που θα κάνει ο Ζακ. Έχει και άλλο «στίγμα» να διώξει. Αυτό του οροθετικού, Το ανακάλυψε τυχαία, όταν ήταν στο στρατό. Στο στρατιωτικό νοσοκομείο μαθαίνει τη σκληρή αλήθεια. Είναι φορέας HIV.

Αυτό δεν θα τον κλείσει στη «ντουλάπα» από την οποία απέδρασε κάποια χρόνια πριν. Την ανοίγει διάπλατα και γίνεται η φωνή των αποκλεισμένων των ΛΟΑΤΚΙ, των queers, των οροθετικών, των πάσης φύσεως περιθωριοποιημένων. Αρθρογραφεί, εκφράζεται, υπερασπίζεται.

Ο Ζακ δεν ονειρεύεται μόνο κοινωνική ισότητα. Θέλει να φτιάξει και ένα στέκι χωρίς διαχωριστικά παραπετάσματα. Σε συνέντευξή του στο popaganda.gr είχε εξομολογηθεί «Θέλω να φτιάξω ναν δικό μου χώρο χωρίς κάποια συγκεκριμένη ταυτότητα. Υπάρχουν μέρη που συχνάζουν γκέι, μέρη που συχνάζουν τρανς, μέρη που συχνάζουν μετανάστες, μέρη που συχνάζουν αναρχικοί. Εγώ θέλω, λοιπόν, να φτιάξω έναν χώρο που θα τους χωράει όλους αυτούς τους ανθρώπους. Μια μικρογραφία της κοινωνίας, όπως θα την ήθελα εγώ. Αφού δε μπορώ να αλλάξω τον κόσμο, ας κάνω τουλάχιστον αυτό».

«Όταν βλέπεις να επιτίθενται σε κάποιον, γιατί κοιτάς από την άλλη; Δε λέω να παίξεις ξύλο, γιατί ούτε εγώ το έχω με το ξύλο αλλά μπορείς να βάλεις μια φωνή. Να κάνεις κάτι»

«Έχουμε τη νοοτροπία του «δεν μπλέκω»

Την ανθρωποφαγία που εκλύθηκε ως ηφαίστειο από το θάνατό του, ο Ζακ τη βίωσε όντας ακόμα ζωντανός.

«Όταν βλέπεις να επιτίθενται σε κάποιον, γιατί κοιτάς από την άλλη; Δε λέω να παίξεις ξύλο, γιατί ούτε εγώ το έχω με το ξύλο αλλά μπορείς να βάλεις μια φωνή. Να κάνεις κάτι, να αντιδράσεις με κάποιον τρόπο. Για παράδειγμα, την επίθεση που δέχτηκα ως περιστατικό όταν το έγραψα, στο Facebook είχα θεωρητική αλληλεγγύη και συμπαράσταση. Όμως σκεφτόμουν από όλους εσάς όταν το βλέπετε στο δρόμο, γιατί δεν κάνετε κάτι; Όταν βλέπεις να επιτίθενται σε κάποιον, γιατί κοιτάς από την άλλη;» είχε – προφητικά ίσως – πει στο 3pointmagazine, αφού, όπως είπε, είχε δεχτεί επίθεση στο δρόμο λόγω της εμφάνισής του.

Τα βίντεο από το λιντσάρισμά του έφερε αμείλικτα αυτό το ερώτημα στο φως και στο δημόσιο διάλογο. Γιατί κάποιος δεν έκανε κάτι να σταματήσει την επίθεση σε έναν πεσμένο αιμόφυρτο άνδρα και απλά να τον παραδώσει στους αστυνομικούς και να ακολουθηθεί ο δρόμος της Δικαιοσύνης.

Γιατί δικάστηκε και καταδικάστηκε επιτόπου, τρομοκρατημένος, αιμορραγών, ένας εναντίον πολλών;

Ποιο είναι το όριο μεταξύ αυτοάμυνας και αυτοδικίας;

Τα ερωτήματα για το οδυνηρό τέλος του Ζακ παραμένουν αναπάντητα. Τα βίντεο που είδαν το φως της δημοσιότητας από την αρχή του τραγικού συμβάντος αποδεικνύουν ότι η βία περίσσεψε. Σύμφωνα με τους αυτόπτες μάρτυρες, ο Ζακ δεν ζούσε πριν μπει στο ασθενοφόρο. Ήταν ακινητοποιημένος, σε μια λίμνη αίματος.

Το όριο μεταξύ αυτοαμυνας και αυτοδικίας μπήκε και πάλι στο τραπέζι της συζήτησης στα κοινωνικά δίκτυα. Όπως και τα ρατσιστικά σχόλια.

«Οι ρατσιστικές και ομοφοβικές θέσεις, οι ακραία προσβλητικές για τη μνήμη του νεκρού απόψεις που διατυπώθηκαν από συμπολίτες μας δημόσια, καθώς και η αρχική τουλάχιστον παραπληροφόρηση και αντιδεοντολογική κάλυψη των γεγονότων από κάποια ΜΜΕ, πρέπει να γίνουν για μια ακόμα φορά αντικείμενο καταδίκης» έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου, πανεπιστημιακοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Ο κοσμηματοπώλης και ο συγκατηγορούμενός του απολογήθηκαν και παραμένουν ελεύθεροι. Οι συζητήσεις όμως δεν κατασιγάζουν.