Reader: Θεωρείτε πως η Ελλάδα έχει διαφύγει τον κίνδυνο να «γίνει Ιταλία» στην εκθετική αυξηση των κρουσμάτων του κορονοϊού;

Η Ελλάδα αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο “καλό σενάριο” της καμπύλης αύξησης της επιδημίας στη χώρα μας χωρίς εκθετική αύξηση και μάλιστα δείχνει βραδύτερο ρυθμό αύξησης από άλλες χώρες του κόσμου όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ. Αυτό υποδηλώνει ότι τα μέτρα που έλαβε η Ελληνική κυβέρνηση έχουν λειτουργήσει. Επομένως, όσο καλύτερα τηρήσουμε όλοι μας τα μέτρα, τόσο καλύτερη εξέλιξη θα έχει η διαπορά της νόσου στην Ελλάδα. Η διασπορά βέβαια εξακολουθεί να υπάρχει και είναι πολύ δύσκολο να γίνουν ακριβείς εκτιμήσεις για το πόσα περιστατικά υπάρχουν αυτή την στιγμή γιατί δεν υπάρχει ευρύς διαγνωστικός έλεγχος. Οι επιδημιολογικές μελέτες σε περίπτωση πανδημίας έχουν καταδείξει ότι η κοινωνική απόσταση είναι το μόνο μέσο που μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό της εξάπλωσης του κορωνοϊού. Επομένως, εάν συνεχίσουμε να τηρούμε με ευλάβεια τα μέτρα της κοινωνικής απόστασης, η Ελλάδα θα συνεχίσει να έχει μία καλή πορεία μέχρι να διαφύγουμε από τον κίνδυνο. Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι ο ιός μπορεί να προσβάλει τον καθένα μας και εμείς στη συνέχεια μπορεί να τον μεταδώσουμε σε ανθρώπους που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου, οπότε οποιαδήποτε χαλαρώση των μέτρων θα οδηγήσει σε επάνοδο του ιού.  Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και να μην αμελούμε τα μέτρα που έχουν ληφθεί γιατί αποτελούν τη μοναδική ασπίδα προστασίας.

Reader: Τελικά, τι συμβαίνει με τα τεστ ανίχνευσης του ιού; Θα έχουμε τη δυνατότητα να προμηθευτούμε περισσότερα ώστε να έχουμε καλύτερα εικόντα του αριθμού ή και της τάσης των κρουσμάτων;

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει δώσει σύσταση να πραγματοποιούνται όσο το δυνατόν περισσότερα τεστ ώστε να βοηθήσουν στην χαρτογράφηση των κρουσμάτων και στην ιχνηλάτησή τους με σκοπό να απομονωθούν όσο το δυνατόν περισσότερα κρούσματα για την αποφυγή μετάδοσης του ιού. Φυσικά, η κάθε χώρα μπορεί να πραγματοποιεί τεστ ανάλογα με τις υποδομές της, τη διαθεσιμότητα των τεστ, την διαχείριση των αποτελεσμάτων και της ιχνηλάτησης των κρουσμάτων και την κατάσταση ανάγκης που βρίσκεται. Το πιο σημαντικό λοιπόν πέρα και από την ποσότητα των τεστ είναι η αμεσότητα λήψης μέτρων για τον περιορισμό των επαφών όπως πχ το κλείσιμο των σχολείων, επιχειρήσεων, περιορισμός της κυκλοφορίας για να μειωθεί κατά το ελάχιστο η εξάπλωση του ιού. Η Ελλάδα εφάρμοσε τέτοια μέτρα σε πολύ γρήγορο διάστημα και με στρατηγικές παρεμβάσεις σε περιπτώσεις εισόδου ταξιδιωτών από χωρες με υψηλό αιρθμό κρουσμάτων, έλεγχο καραντίντας κτλ. Στη Γερμανία, ενώ έγινε ένας πολύ μεγάλος αριθμός τεστ, ο αριθμός των θυμάτων διπλασιάζεται κάθε δύο μέρες. Δηλαδή, και με μεγάλο αριθμό τεστ, η διαχείριση των κρουσμάτων δεν είναι παντα αποτελεσματική. Οι εξετάσεις βοηθούν στο να αποκτήσουμε μία πλήρη εικόνα της εξάπλωσης του ιού και ως προγνωστικός παράγοντας αλλά δεν βοηθούν αν δεν χρησιμοποιηθούν για στοχευμένη ιχνηλάτηση και απομόνωση κρουσμάτων και αν δεν ληφθούν γενικευμένα αυστηρά μέτρα απομόνωσης. Επειδή στην Ελλάδα λήφθηκαν εγκαίρως τα μέτρα αλλά και ταυτόχρονα έχουν ήδη γίνει 15.000 διαγνωστικά τεστ, αυτή τη στιγμή έχουμε ρυθμό διπλασιασμού κρουσμάτων 1 εβδομάδα, που είναι πολυ χαμηλότερος από αλλες Ευρωπαϊκές χώρες.

Η Κυβέρνηση έχει ήδη καταρτίσει σχέδιο αύξησης διεξαγωγής των τεστ ως ένα ακόμη μέτρο κατά της εξάπλωσης του ιου. Σύμφωνα με το Δελτιο Τυπου του ΕΟΔΥ, το Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας (ΕΣΕΤΕΚ) με το συντονισμό του προέδρου του ΕΣΕΤΕΚ και Καθηγητή Ιατρικής του Πανεπιστημίου Γενεύης,  Μανώλη Δερμιτζάκη, σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας, την Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Υγείας και το σύνολο των ερευνητικών κέντρων της Ελλάδας και των ελληνικών πανεπιστημίων, έχει αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, συνεπικουρώντας τις ενέργειες που έχουν υλοποιηθεί ως τώρα σε εθνικό επίπεδο. Η ελληνική ερευνητική κοινότητα έχει συστρατευθεί στη μάχη για την αντιμετώπιση του SARS-CoV-2. Ο στόχος είναι ένας : Ο περιορισμός της διάδοσης της νόσου και η προστασία της υγείας των πολιτών. Σε πρώτη φάση, το σχέδιο εστιάζει στην υποστήριξη και την αύξηση των εξετάσεων για τον COVID-19.  Η αρχή γίνεται με την συμμετοχή εργαστηρίων, που θα αναπτύξουν σε μικρό χρονικό διάστημα τη μεθοδολογία της εξέτασης με βασικά αντιδραστήρια. Η προσπάθεια αυτή, γρήγορα θα επεκταθεί και σε άλλα ερευνητικά εργαστήρια, αλλά και σε νέες δράσεις που θα συνεισφέρουν στην καλύτερη αντιμετώπιση της πανδημίας στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα θα αναπτυχθούν και τεστ αντισωμάτων ώστε να ελεγχθεί το επίπεδο ανοσίας στον πληθυσμό.

Reader: Πιστεύετε ότι τα μέτρα περιορισμού θα μείνουν για αρκετό καιρό ακόμη; Έχουμε έστω ενα χρονικό ορίζονται κατα νου για το πότε θα λήξει η καραντίνα;

Τα μέτρα θα παραταθούν για όσο το κρίνουν απαραίτητο οι ειδικοί επιστήμονες που ασχολούνται με την πανδημία στην Ελλάδα. Σίγουρα πάντως όταν γίνει άρση των μέτρων θα χρειαστεί ενδεχομένως να είμαστε έτοιμοι για την πραγματοποίηση πολλών δειγματολειπητικών ελέγχων ώστε να έχουμε καλύτερη εποπτεία.

Reader: Πόσο κοντά είμαστε στην ανάπτυξη ενός εμβολίου;

Στις 17 Μαρτίου ξεκίνησε η πρώτη κλινική δοκιμή φάσης Ι για ένα πιθανό εμβόλιο COVID-19 στο Σιάτλ της πολιτείας Ουάσιγκτον στις ΗΠΑ. Τέσσερις ενήλικες, οι πρώτοι από τους 45 συμμετέχοντες, έλαβαν τις πρώτες δόσεις πειραματικού εμβολίου που αναπτύχθηκε μέσω μιας σύμπραξης μεταξύ του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργίας και Λοιμώξεων (NIAID) των ΗΠΑ και της εταιρείας βιοτεχνολογίας Moderna, που εδρεύει στο Cambridge της Μασσαχουσέτης. Όμως, αν και είναι ένα σημαντικό ορόσημο, η δοκιμή φάσης Ι είναι μόνο η αρχή μιας μακράς διαδικασίας για τις δοκιμές της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας του εμβολίου. Η δοκιμή διεξάγεται στο Ινστιτούτο Έρευνας Υγείας της Kaiser Permanente και θα δοκιμαστεί μια σειρά δόσεων του εμβολίου. Τις επόμενες 6 εβδομάδες, οι συμμετέχοντες θα λάβουν την πρώτη δόση του εμβολίου και στη συνέχεια μια δεύτερη 28 ημέρες αργότερα. Οι συμμετέχοντες θα παρακολουθούνται για μία περίοδο 14 μηνών και τα δείγματα αίματος που θα λαμβάνονται ανά τακτά χρονικά διαστήματα θα βοηθήσουν τους ερευνητές να αξιολογήσουν την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού στο πειραματικό εμβόλιο.

Το πειραματικό εμβόλιο περιέχει εργαστηριακά παρασκευασμένους κλώνους  γενετικού υλικού του ιού που κωδικοποιούν την πρωτεΐνη με την οποία ο ιός συνδέεται με τα ανθρώπινα κύτταρα.  Η ελπίδα είναι ότι με το εμβόλιο αυτό, τα ανθρώπινα κύτταρα θα αναγνωρίσουν το γενετικό υλικό του ιού και θα το «εξουδετερώσουν» παράγοντας αντισώματα που απενεργοποιούν αυτή την πρωτεΐνη. Η στρατηγική αυτή είναι διαφορετική από τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται για το εμβόλιο κατά της γρίπης Influenza. Στην περίπτωση του εμβολίου κατά της γρίπης Influenza, στο σώμα μας εισάγεται ποσότητα πρωτεΐνης του ιού αντί γενετικό υλικό ιού και το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα κατά της πρωτεΐνης αυτής.

Η ομάδα της Moderna είχε ήδη εργαστεί σε ένα εμβόλιο για το ιό του αναπνευστικού συνδρόμου της Μέσης Ανατολής (MERS-CoV). Οι ομοιότητες του MERS-CoV με τον  SARS-CoV-2 βοήθησαν τους ερευνητές να στραφούν στην αναζήτηση ενός εμβολίου κατά του COVID-19. Ως αποτέλεσμα, η δοκιμή φάσης Ι ξεκίνησε με ταχύτητα ρεκόρ, αφού χρειάστηκαν μόλις 66 ημέρες από τη γενετική αλληλούχιση του ιού μέχρι την πρώτη δοκιμή του πειραματικού εμβολίου σε ανθρώπους. Όμως ακόμα και στο βέλτιστο σενάριο, το εμβόλιο δεν θα είναι ευρέως διαθέσιμο στο κοινό για τουλάχιστον ένα ακόμη έτος. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας βρίσκονται σε κλινική δοκιμή δυο υποψήφια εμβόλια (Moderna/NIAID and CanSino Biological Inc. and Beijing Institute of Biotechnology), ενώ 48 υποψήφια εμβόλια βρίσκονται σε προκλινικές δοκιμές σε ζώα.

Reader: Πόσο κοντά είμαστε στη θεραπεία κατά του ιού;

Επειδή απαιτούνται τουλάχιστον 12-18 μήνες για την ασφαλή χρήση ενός νέου εμβολίου, η πιο άμεση προσέγγιση στην πανδημία κατά του SARS-CoV-2 είναι η χρήση ενός προϋπάρχοντος εγκεκριμένου φαρμάκου που θα μπορεί να «επανατοποθετηθεί» για την αντιμετώπιση του SARS-CoV-2. Στις 27 Ιανουαρίου, ο ΠΟΥ συγκάλεσε συνεδρίαση εμπειρογνωμόνων για να εξετάσει τα διαθέσιμα στοιχεία και να δώσει προτεραιότητα σε υποσχόμενους θεραπευτικούς παράγοντες για περαιτέρω αξιολόγηση στη συνεχιζόμενη πανδημία. Θα πραγματοποιηθούν τέσσερις κλινικές δοκιμές με τα εξής φάρμακα:

1) Τη ρεμδεσιβίρη, ένα αντιιικό φάρμακο που ανακαλύφθηκε κατά την επιδημία Ebola του 2014 από την Gilead. Η ένωση δοκιμάζεται ήδη σε τέσσερις δοκιμές φάσης ΙΙΙ - δύο στην Κίνα και δύο στις ΗΠΑ - κατά της νόσου COVID-19. Η Gilead αναμένει ότι το πρώτο σύνολο δεδομένων από αυτές τις μελέτες θα ανακοινωθεί τον Απρίλιο.

2) Τους αναστολείς της πρωτεάσης του ΗIV λοπιναβίρης/ριτοναβίρης, που αποτελούν ένα συνδυαστικό φάρμακο, το οποίο πωλείται με το εμπορικό σήμα Kaletra, και έχει εγκριθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2000 για τη θεραπεία λοιμώξεων από τον ιό HIV. Έχει βρεθεί πως ο συνδυασμός τους μπορεί να αναστέλλει την πρωτεάση άλλων ιών, ειδικά των κορωνοϊών. Οι κλινικές δοκιμές θα γίνουν με τον συνδυασμό αυτών των δύο φαρμάκων όπως επίσης και με συγχορήγηση των δύο αντιιικών με την ιντερφερόνη-βήτα, ένα μόριο που εμπλέκεται στη ρύθμιση της φλεγμονής στο σώμα.

3) Τη χλωροκίνη και την υδρόξυ χλωροκίνη, ένα φάρμακο που είχε αρχικά αναπτυχθεί κατά της ελονοσίας, έχει προσελκύσει επίσης ενδιαφέρον ως δυνητικά χρήσιμος προφυλακτικός και θεραπευτικός παράγοντας. Κατά τη συνεδρίαση του ΠΟΥ, αποφασίστηκε να συνεχιστούν περίπου 500 κλινικές δοκιμές στην Κίνα, με τουλάχιστον 13 αξιολογήσεις της αποτελεσματικότητας της χλωροκίνης. Προς το παρόν οι μελέτες δεν έχουν δείξει σαφή αποτελέσματα και συνεχίζονται. Ακόμα και σε περίπτωση που εγκριθεί κατά του κορονοϊού θα πρέπει να χορηγείται πάντα με ιατρική συνταγή και κάτω από ιατρική παρακολούθηση καθώς εμφανίζει επικίνδυνες παρενέργειες που περιλαμβάνουν αρρυθμίες, καρδιακά προβλήματα κ.ά.

4) Τη φαβιπιραβίρη, ένα αντιικό φάρμακο της εταιρείας Toyama Chemical (Fujifilm group) που αναστέλλει επιλεκτικά την RΝA πολυμεράση (RdRP) του ιού της γρίπης Influenza και άλλων ιών και επομένως εμποδίζει τον πολλαπλασιασμό του ιού στον ανθρώπινο οργανισμό. Έχει δείξει ειδική δραστικότητα έναντι των τριών ιών γρίπης Α, Β και C και έχει προβλεφθεί ότι μπορεί να δρα με παρόμοιο μηχανισμό αναστολής του πολλαπλασιασμού και άλλων ιών. Το φάρμακο έχει εγκριθεί στην Κίνα με το όνομα Favilavir για τη θεραπεία της γρίπης. Το φάρμακο εγκρίθηκε επίσης για χρήση σε κλινικές δοκιμές στην Κίνα για την αντιμετώπιση του SARS-CoV-2. Χρησιμοποιείται στην Ιαπωνία σε ασθενείς που έχουν προσβληθεί από τον κορωνοϊό από τον Φεβρουάριο.

Οι ουσίες αυτές βρίσκονται υπό αξιολόγηση σε κλινικές δοκιμές και χορηγούνται αυστηρά με ιατρική παρακολούθηση καθώς μπορεί να έχουν σοβαρές παρενέργειες.

Να σημειώσω πως αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν εγκεκριμένες θεραπείες κατά του ιού SARS-CoV-2 και το μοναδικό μας όπλο/φάρμακο είναι η πρόληψη. Οι μόνες προστατευτικές ενέργειες σήμερα είναι η απομόνωση των ασθενών που έχουν μολυνθεί αλλά και των ασυμπτωματικών φορέων, και η τήρηση των ατομικών υγειονομικών συνθηκών (πλύσιμο των χεριών με αντισηπτικά και των επιφανειών με απολυμαντικά, αποφυγή αγγίγματος του προσώπου, των ματιών της μύτης κ.λπ.). Η ατομική και κοινωνική ευθύνη όλων μας είναι απολύτως απαραίτητη ώστε να περιορίσουμε στο ελάχιστο τη διασπορά του ιού που θα έχει οδυνηρές συνέπειες για τη χώρα μας. Μένουμε σπίτι!

Reader: Υπάρχει φόβος ενός νέου κύματος επιδημίας το φθινόπωρο ή το χειμώνα; Και τι εργαλεία θα έχουμε στη διάθεσή μας για να αντιμετωπίσουμε τότε τον ιό;

Είναι πιθανό ο ιός να επανέλθει μαζί με την εποχική γρίπη τον επόμενο χειμώνα, αλλά φυσικά αυτό δε μπορούμε να το γνωρίζουμε ακόμα. Ένα νέο εμβόλιο θα χρειαστεί το λιγότερο 12-18 μήνες για να εγκριθεί προς χρήση από το γενικό πληθυσμό και επομενως δε θα είναι διαθέσιμο κατά πάσα πιθανότητα πριν τις αρχές του 2021. Νέα ειδικά σχεδιασμένα φάρμακα κατά του ιού πιστεύω επίσης δε θα είναι διαθέσιμα πριν το 2022, καθώς κάθε νέα φαρμακευτική ουσία που δεν εχει δοκιμαστεί στον άνθρωπο απαιτεί χρονοβόρες κλινικές μελέτες για τον έλεγχο της πιθανής τοξικότητας και στη συνέχεια της αποτελεσματικότητας  κατά της νόσου. Το πιο πιθανό όμως είναι πως πολύ σύντομα θα μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τον ιό με υπάρχοντα αντιικά ή άλλα εγκεκριμένα φάρμακα που κυκλοφορουν ήδη στην αγορά και μπορούν να αντιμετωπίσουν τον ιό, όπως η χλωροκίνη και η φαβιπιραβίρη. Εκαντοντάδες τέτοιες κλινικές μελέτες τρεχουν αυτή τη σιγμή και τα αποτελεσματα τους θα είναι γνωστα σε 2-3 μήνες.