Χωρίς δεύτερη σκέψη, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Yale Γιάννης Ελευθεριάδης ζητά από την ομάδα του να γεμίσει με πάγο τον χώρο γύρω από τον ασθενή.

Μέσα σε λίγα λεπτά, η θερμοκρασία του σώματός του, από τους 36,5ο C, θα πέσει στους 18o C! 

 Δεν θα έχει παλμούς, πίεση αίματος και εγκεφαλικά κύματα.

Ουσιαστικά, θα είναι «κλινικά νεκρός» όσο ο καθηγητής Ελευθεριάδης θα πραγματοποιεί την επέμβαση.

Μόνο που έχει στη διάθεσή του περίπου 40-45 λεπτά. Αν ξεπεράσει το χρονικό όριο, ο ασθενής δεν θα επανέλθει.

Μπορεί να φαίνεται απίστευτο, αλλά τέτοια περιστατικά ανήκουν στη ρουτίνα του καθηγητή Ελευθεριάδη και της ομάδας του στο νοσοκομείο New Haven του Πανεπιστημίου Yale.

Η αντιμετώπισή τους και η μακρόχρονη έρευνά του στην καρδιοχειρουργική είναι ο λόγος που η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα ακολουθεί τις δικές του κατευθυντήριες γραμμές για το πότε πρέπει να χειρουργείται ένα ανεύρυσμα, ενώ το περιοδικό Men’s Health τον έχει συμπεριλάβει στους δέκα κορυφαίους γιατρούς των Η.Π.Α.!

Εν μέσω πανδημίας, το Reader.gr επικοινώνησε με τον καθηγητή Ελευθεριάδη για να μας περιγράψει λίγη από τη συναρπαστική καθημερινότητά του

Κύριε καθηγητά, πώς επηρέασε ο κορονοϊός τη δουλειά σας;

Κατά τη διάρκεια του πρώτου κύματος, επηρεάστηκε πολύ η δουλειά μας. Σταματήσαμε όλες τις επεμβάσεις, εκτός από τα επείγοντα περιστατικά, για περίπου τρεις μήνες. Στη συνέχεια, ξαναρχίσαμε σταδιακά. Όμως πρέπει να τονίσω ότι τόσο στα εργαστήρια του Πανεπιστημίου μας όσο και σε όλα τα εργαστήρια του κόσμου, όλοι ερευνούν για εμβόλιο και φάρμακο, κατά της covid. Δεν έχει ξαναγίνει κάτι τέτοιο. Είναι εκπληκτική ανταπόκριση από τους επιστήμονες!

Θεωρείτε ότι είμαστε κοντά σε ένα εμβόλιο;

Νομίζω ότι είμαστε πολύ κοντά. Οι πρώτες δοκιμές θα ολοκληρωθούν λίγο πριν τα Χριστούγεννα.

Μπορεί να είναι ασφαλές ένα εμβόλιο με δοκιμές μόλις λίγων μηνών;

Βρισκόμαστε σε δοκιμές σταδίου 3, οι οποίες θα ολοκληρωθούν λίγο πριν τα Χριστούγεννα. Θυμίζω ότι στο στάδιο 3 οι δοκιμές διαρκούν αρκετό διάστημα ώστε να εμφανισθούν τυχόν παρενέργειες από το εμβόλιο. Όμως, σε μια πανδημία σαν κι αυτή που απειλεί ολόκληρη την ανθρωπότητα, πρέπει να είμαστε πιο φιλελεύθεροι. Πρέπει να είμαστε πιο ανοιχτόμυαλοι και να βγάλουμε τα εμβόλια γρήγορα προς χρήση.

Σε ποιο κομμάτι της εργασίας σας εστιάζετε αυτό το διάστημα;

Έχω αφοσιωθεί στην έρευνα και στη συγγραφή. Μόλις τελείωσα το βιβλίο μου στο οποίο εξηγώ στους νέους χειρουργούς πώς να επεμβαίνουν την αορτή. Ήταν ένα πρότζεκτ που μου πήρε πολλούς μήνες. Παράλληλα, έχω κι άλλα βιβλία που δουλεύω. Επίσης, κάνουμε πολλή έρευνα για να μάθουμε περισσότερα για τα ανευρύσματα, όπως πώς σχηματίζονται, πώς μπορούμε να τα αποτρέψουμε ή πώς να τα θεραπεύσουμε.

Ποια θεωρείτε ότι είναι η μέχρι σήμερα σημαντικότερη στιγμή της πορείας σας;

Είμαι πολύ ικανοποιημένος για την πρόοδο που έκανε η ομάδα μας, σχετικά με τα ανευρύσματα της αορτής. Έχουμε εντοπίσει επιστημονικά τις καλύτερες κατευθυντήριες γραμμές για το πότε πρέπει να χειρουργηθεί ένα ανεύρυσμα. Επίσης, πριν είκοσι χρόνια αποδείξαμε ότι το ανεύρυσμα της αορτής μπορεί να είναι κληρονομικό.

Πώς ανακαλύψατε την κληρονομικότητά του;

Ξέρετε, μαθαίνουμε πάντα από τους ασθενείς μας. Κάποτε, κάνοντας επισκεπτήριο στους ασθενείς μου, πέρασα κι από μια γυναίκα που τρεις μέρες νωρίτερα είχα χειρουργήσει την αορτή της. Όσο κουβεντιάζαμε, την ρώτησα αν κάποιος συγγενείς της είχε το ίδιο πρόβλημα. Απόρησε που δεν θυμόμουν ότι παλιότερα είχα χειρουργήσει τη μητέρα της, για τον ίδιο λόγο. Συνέχισα να την ρωτώ αν υπήρχε κι άλλο άτομο στην οικογένεια με το ίδιο πρόβλημα και τότε ξέσπασε σε κλάματα. Μετά από λίγη ώρα, μας είπε ότι είχε χάσει το δωδεκάχρονο κοριτσάκι της από τον ίδιο λόγο. Είχα μπροστά μου τρεις γενιές με την ίδια ασθένεια. Αυτό με έσπρωξε να κάνω ελέγχους σε χιλιάδες οικογένειες. Βρήκαμε ότι σε κάθε τέσσερις περιπτώσεις ασθενών, υπάρχει κι άλλο άτομο στην οικογένεια με το ίδιο πρόβλημα. Είναι γονιδιακό το θέμα. Το παιδί έχει 50% πιθανότητες να λάβει το κακό γονίδιο. Φτάνει μόνο να το έχει ο ένας από τους δύο γονείς για να περάσει στο παιδί.

Πόσο εύκολο είναι για έναν γιατρό να ελέγξει το συναίσθημά του;

Κατάφερα να το μάθω αυτό, από την αρχή της καριέρας μου. Είπα στον εαυτό μου ότι όταν δυσκολεύουν τα πράγματα, πρέπει να γίνομαι πάγος. Προσπαθώ να μην λειτουργώ με ένταση σε αυτές τις περιπτώσεις. Όσο πιο δύσκολη είναι μια κατάσταση τόσο πιο ήσυχος παραμένω. Πάντως, έχω κλάψει 3-4 φορές λόγω της δουλειά.

Θυμάμαι, πριν από 25 χρόνια, όταν χειρουργήσαμε ένα δεκατετράχρονο αυτιστικό αγόρι με σχισμένη αορτή. Ήταν μια διάνοια που ζωγράφιζε υπέροχους πίνακες. Καταφέραμε να τον σώσουμε, αλλά εννέα μήνες αργότερα, η αορτή του διογκώθηκε λόγω της γενετικής διαταραχής του. Έπρεπε να αντικαταστήσουμε το κατεστραμμένο μέρος με τεχνητό και να συνδέσουμε πολλές διακλαδώσεις. Ο ιστός ήταν πολύ αδύναμος και παρ’ όλες τις προσπάθειές μας για δεκατέσσερις ώρες, δεν καταφέραμε να τον σώσουμε. Στο τέλος της μέρας, ξάπλωσα δίπλα στη γυναίκα μου κι έκλαψα. Ήθελα να σώσω αυτό το παιδί.

Τι νέο υπάρχει στην έρευνα της καρδιολογίας;

Κάνουμε πολλά πράγματα, αλλά ίσως το πιο σημαντικό είναι ότι κάθε χρόνο βρίσκουμε νέα γονίδια υπεύθυνα για τα θωρακικά ανευρύσματα. Όμως, το βασικό πρόβλημα είναι ότι το ανεύρυσμα δεν εκδηλώνει συμπτώματα, μέχρι να υποστεί ρήξη.

Άρα, το «κλειδί» για εμάς είναι να αναγνωρίσουμε ποιοι άνθρωποι από τον γενικό πληθυσμό έχουν ανεύρυσμα, αλλά δεν το γνωρίζουν. Έτσι, προχωρήσαμε σε ένα αιματολογικό τεστ που μπορεί να διαγνώσει το ανεύρυσμα σε ασυμπτωματικούς ασθενείς του πληθυσμού. Ουσιαστικά, διαβάζει συγκεκριμένα γονίδια στο σώμα του ασθενούς και προβλέπει με ακρίβεια 80% την ύπαρξη ανευρύσματος ή όχι. Αυτό το διάστημα επαληθεύουμε τα αποτελέσματα από τις δύο πρώτες δοκιμές μας. Αν πραγματοποιήσουμε και τρίτη επαλήθευση, θα είναι έτοιμο για χρήση στον γενικό πληθυσμό. Ευελπιστούμε να σώσουμε ασθενείς πριν υποστούν κάποια μοιραία ρήξη του ανευρύσματός τους.

Θα είναι ακριβό τεστ;

Όχι, δεν θα είναι. Διαβάζει 41 γονίδια, κάτι που δεν είναι δύσκολο για την εποχή μας και νομίζω ότι δεν θα υπερβαίνει τα πεντακόσια ευρώ.

Στις επεμβάσεις σας χρησιμοποιείτε την μέθοδο της υποθερμίας του ασθενούς

Έχουμε αντιμετωπίσει χιλιάδες περιπτώσεις με αυτόν τον τρόπο. Είναι μια έντονη τεχνική. Ο ασθενής είναι κλινικά νεκρός κατά τη διαδικασία, χωρίς καθόλου παλμούς, χωρίς πίεση αίματος και χωρίς εγκεφαλικά κύματα.

Χειρουργώντας σε βαθύτερα μέρη της αορτής που δίνουν ροή στον εγκέφαλο και στα χέρια, είναι δύσκολο να επέμβουμε όταν το αίμα κυκλοφορεί. Αυτό που έχουμε κάνει σε χιλιάδες ασθενείς είναι να ρίχνουμε τη θερμοκρασία του σώματος από τους 37 βαθμούς στους 18 βαθμούς Κελσίου και να σταματούμε την κυκλοφορία. Το συμπέρασμα είναι ότι παγώνοντας το σώμα, καταφέρνουμε να συντηρούμε τους ανθρώπινους ιστούς.

Είναι ο ίδιος λόγος που βάζουμε το κρέας στον καταψύκτη. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να καταπολεμάμε τα ανευρύσματα στα βαθύτερα σημεία της αορτής. Στη συνέχεια, χρησιμοποιούμε το μηχάνημα αναζωογόνησης για να επαναφέρουμε την κυκλοφορία του αίματος και την κατάλληλη θερμοκρασία. Ξυπνάνε σε τέλεια κατάσταση. Υπάρχει μάλιστα ένα βίντεο όπου μια νοσοκόμα που θέλει να ελέγξει την κατάσταση μιας χειρουργημένης ασθενούς, της ζητάει να πει το –δύσκολο για τους Αμερικάνους- όνομά μου, καθώς και να το συλλαβίσει τόσο κανονικά όσο και ανάποδα. Η ασθενής τα καταφέρνει περίφημα. Είναι ένας διασκεδαστικός τρόπος για να δούμε ότι ο εγκέφαλος παραμένει σε άψογη κατάσταση μετά από αυτή τη διαδικασία.

Έχετε ζήσει το «θαύμα» στη δουλειά σας;

Βεβαίως, πολλές φορές. Θυμάμαι μια γυναίκα που έκανε επέμβαση στους πνεύμονές της, όταν ένα ιατρικό εργαλείο προχώρησε λίγο περισσότερο, με αποτέλεσμα να κόψει την καρδιά της και να χάσει όλο το αίμα της. Με κάλεσαν να βοηθήσω, αλλά η γυναίκα ήταν ήδη πεθαμένη. Παρόλα αυτά, κάναμε ό,τι μπορούσαμε. Την βάλαμε στο μηχάνημα καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας και κλείσαμε την τρύπα της καρδιάς. Αμέσως μετά, την μετέφεραν στο τμήμα της ομάδας που ξεκίνησε την πρώτη εγχείρηση. Όλη νύχτα, δεν ασχολήθηκα μαζί της. Ήμουν σίγουρος ότι θα πέθαινε. Την επόμενη μέρα, στο καθημερινό επισκεπτήριο των ασθενών, ακούω μια νοσοκόμα να μου λέει «πρέπει να δεις αυτή την κυρία».

Με πήγε στο δωμάτιό της.

Δεν ήταν απλά ζωντανή.

Ήταν ξύπνια και το σπουδαιότερο ήταν ότι μου μιλούσε και θυμόταν ότι ήταν δασκάλα των παιδιών μου στο δημοτικό, κάτι που δεν θυμόμουν εγώ. Μάλιστα, κάποτε είχε έρθει στο σπίτι μας. Πάνε εννέα χρόνια από τότε.

Είπε ότι όσο ήταν στο χειρουργείο, είδε έναν άγγελο. Γι’ αυτό, όταν επέστρεψε σπίτι της, μου έφερε δώρο έναν άγγελο από γυαλί.

Θεωρώ ότι ήταν ένα θαύμα και ανήκει στις δέκα ιστορίες που συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο μου «Extraordinary Hearts», το οποίο θα κυκλοφορήσει και στην Ελλάδα, από τις εκδόσεις Πατάκη.