Για τους περισσότερους είναι ο Ντίμης Τσιμισκής Χόφμαν από τους Σταύλους της Εριέττας Ζαΐμη. Κάτι τέτοιο ήταν και για μένα ο Άγγελος Παπαδημητρίου, πριν από περίπου δώδεκα χρόνια όταν είχαμε κάνει μία συνέντευξη για το περιοδικό Επιλογές της εφημερίδας Μακεδονία, στο πλαίσιο μίας θεατρικής παράστασης στην οποία συμμετείχε. Τότε η συνάντησή μας κατέληξε σε έναν τρίωρο καφέ που περιείχε όποια φιλοσοφική ανάλυση μπορεί να βάλει ο νους. Γιατί ο βραβευμένος εικαστικός και ηθοποιός με το πλούσιο βιογραφικό έχει εξίσου πλούσιες και εμπεριστατωμένες απόψεις που ήταν πάντα πολύ μπροστά από την εποχή του, σκέψεις που μοιράζεται αυθόρμητα με το πηγαίο λέγειν του και που σατιρίζει χωρίς ο ίδιος να το καταλαβαίνει. Φέτος, μιλήσαμε καθότι έχει αναλάβει την εικαστική επιμέλεια του εμπνευσμένου θεατρικού έργου Baby στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Τι κι αν άλλαξε δεκαετία; Ο Άγγελος Παπαδημητρίου παραμένει μπροστά, και αυτό βγαίνει και στην κουβέντα μας που ακολουθεί.

Εξακολουθείτε να μένετε στα Εξάρχεια:
Πάντα, και στους αιώνες των αιώνων αμήν. Γύρω στα 30 χρόνια. Αν άλλαζα περιοχή, θα πήγαινα προς την Ομόνοια.

Σε αυτά τα 30 χρόνια, ποιες αλλαγές έχετε εντοπίσει;
Απλώς έχει αλλάξει η σύσταση των ανθρώπων. Τώρα πια είναι περισσότεροι οι «ξένοι», κάποτε ήταν μόνο γειτονιά με ντόπιους. Τώρα υπάρχουν πάρα πολλοί νέοι γιατί έρχονται και νοικιάζουν τα airbnb, υπάρχουν γωνιές με Άραβες, αυτοί είναι πιο πολύ οι «ξένοι» μας. 

Παλιά είχατε και κάποιους πιο διάσημους γείτονες φαντάζομαι.
Πάντα έχω διάσημους γείτονες, υπήρχε η Αρλέττα στη γειτονιάς μας εδώ δίπλα, αλλά και τώρα μένουν πάρα πολλοί ηθοποιοί, τραγουδιστές, συγγραφείς, δεν έχει χαθεί αυτό το χρώμα της συνοικίας. 

Πώς και μου αναφέρατε την Ομόνοια;
Πάντα σε μία πόλη μ'αρέσει το κέντρο. 

Δεν είναι λίγο επικίνδυνα προς τα κει;
Νομίζω πως αν έχεις συνηθίσει και μιλάς την γλώσσα του κέντρου, δεν χάνεσαι ποτέ. Χρειάζεται να ξέρεις ότι θα μείνεις πάνω σε έναν πάγο που από κάτω υπάρχει λίμνη. Πρέπει να προσέχεις που πατάς, τι κάνεις, πώς πηγαίνεις. Δεν έρχεσαι με την ανεμελιά που έχεις στην εξοχή. Υπάρχει πάντοτε μία υποβόσκουσα βία, παντού που πρέπει αυτήν να ελέγχεις με κάποιο τρόπο. Εϊναι σα να είσαι σε ένα δάσος που δεν ξέρεις τι θα συμβεί. 

Στα επαγγελματικά σας βήματα πού προσπαθείτε να είστε πιο προσεκτικός;
Στα προσωπικά μου βήματα είμαι απρόσεκτος γιατί η τέχνη είναι παιχνίδι, αλίμονο αν είναι να φοβηθούμε για την τέχνη. Η τέχνη επιτρέπει τα πάντα, είναι ένα παιχνίδι χωρίς συνέπειες. Όποιος σοβαρέψει πολύ την τέχνη, να τον κοιτάτε με υποψία, αρχίζει και γίνεται ύποπτος. 

Δεν προσπαθήσατε ποτέ να αποφύγετε παγίδες;
Ποτέ. Στην τέχνη, η μόνη παγίδα είναι να μην είσαι ο εαυτός σου. Αν είσαι πραγματικός καλλιτέχνης, η τέχνη σου επιτρέπει όλες τις ελευθερίες. Γι' αυτό είναι ένας τόπος που απογειώνει τους ανθρώπους. 

Υπάρχει τέχνη στην Ελλάδα του 2018;
Υπάρχει, είναι ζωντανή και ακμαιοτάτη σας πληροφορώ. Απλά δεν βγαίνει με τους ίδιους τρόπους που έβγαινε παλαιότερα. Τώρα μπορείς να κάνεις τέχνη μέσα από τα ηλεκτρονικά μέσα, το facebook. Υπάρχουν παιδιά που λυσσομανάνε εκεί, όπου πιστεύω πως κάνουν τέχνη. 

Κάτι κάνετε κι εσείς με τα social media, τα έχετε αγκαλιάσει ιδιαίτερα.
Το φαντάζεστε; Μπήκα τον τελευταίο χρόνο, ήμουν τελείως άσχετος, δεν είχα ούτε καν κινητό τηλέφωνο και μπήκα και ανακάλυψα τη μαγεία του ίντερνετ. Και πραγματικά νομίζω ότι παράγω έργο. 

Θυμάμαι πριν από δώδεκα χρόνια ότι όχι απλά δεν είχατε κινητό τηλέφωνο, μιλούσαμε μέσω σταθερού και δύσκολα!
Όχι μόνο δεν το ήθελα, το θεωρούσα και προσβολή να με ρωτήσεις γιατί δεν είχα κινητό! 

Τι άλλαξε άρα;
Πρέπει να μην είμαστε δογματικοί, πρέπει η γνώμη μας να είναι ζωντανή, να βγαίνει μέσα από την καρδιά μας. Όπως εγώ όταν αισθάνθηκα την ανάγκη στα 65 μου να μπω στο facebook έτσι ξαφνικά. Δεν είπα, «παλιότερα έλεγα άλλο, δεν θα μπω τώρα». Αkολούθησα τον δρόμο της καρδιάς μου. Είπα θα μπω εκεί που υπάρχει νεολαία. Μπήκα και ευχαριστήθηκα πολύ, και σκίζω και περνάω καλά και θαύμα!

Bλέπω τρολάρετε εκπομπές...
Πάντα είμαι και προσπαθώ να είμαι ευγενής, γιατί έχουμε ιδρύσει και κόμμα, που λέγεται ΚΚΕύγε, που βασίζεται στην κομψότητα, την καλοσύνη και την ευγένεια! Μα αυτά είναι τα ωραία πράγματα που σου προσφέρει η τέχνη, σου ανοίγει όλους τους ορίζοντες!

Είδα που σχολιάζατε το My Style Rocks...
Αυτά είναι αριστουργήματα, σε παρέες με ένα κινητό τηλέφωνο. Κι ο κόσμος ανταποκρίθηκε πάρα πολύ, πάρα πολύ, δεν το φανταζόμουν αυτό. Άρεσε, έχω προτάσεις... Δεν θέλω να περιαυτολογώ, ούτε τα βάζω σε μία γραμμή για να έχω αποτέλεσμα. Δεν θέλω να τα ιδιοποιηθώ, καταλαβαίνετε. Τα κάνω σαν ένα παιχνίδι. Χωρίς καμία συνέπεια, χωρίς κέρδος.

Πώς βγαίνουν αυτά τα βίντεο;
Βάζω φίλους που ξέρουν και με τους οποίους έχουμε την ίδια άποψη για τη ζωή. Όπως είναι η Ντόρα Βυζοβίτου, ο Κώστας Αυγέρης, ο Δημοσθένης Γρίβας, άνθρωποι που είναι διανοούμενοι και κοντά στην οπτική μου, που είναι μέσα στην εποχή μας και ξέρουν πως να κρατήσουν ένα κινητό τηλέφωνο

Συνεπώς βλέπετε τηλεόραση.
Ε τώρα λιγότερο. Τον χρόνο που είχα για αυτά τα πράγματα, τον καλύπτει το ίντερνετ. Αυτό σε αποκόπτει από την τηλεόραση, ο,τιδήποτε έχει εικόνα πια το βρίσκεις στον υπολογιστή, οπότε λίγο οι εφημερίδες και η τηλεόραση υποχωρούν.

Όσο βλέπετε, τι επιλέγετε;
Η γλύκα των ειδήσεων πάντα υπάρχει, δεν κόβεται ποτέ, πάντα υπάρχουν ταινίες...Η τηλεόραση για μένα είναι σαν παλιό σπίτι. Θέλω να γυρίζω κάπου κάπου στην τρυφερότητα που έχουν επιλέξει κάποιοι άλλοι για μένα. Αυτή είναι η ομορφιά. 

Ωστόσο, μετά τον Ντίμη Τσιμισκή Χόφμαν στους Σταύλους της Εριέττας Ζαΐμη το χάος, έχουμε πολύ καιρό να σας δούμε σε κάτι.
Το χάος... Μου έχουν προτείνει πάρα πολλά πράγματα, εγώ όμως ποτέ δεν κάνω κάτι που έχω ξανακάνει. Είναι αρχή μου αυτό. Μια φορά και τελείωσε, ποτέ επανάληψη. Επανάληψη της επιτυχίας σημαίνει σίγουρα αποτυχία. 

Σας προτείναν να κάνετε δηλαδή κάτι παρόμοιο;
Και πράγματα πιο φτηνά, και πράγματα χωρίς περιεχόμενο... Ο Ντίμης είχε κάτι... Με συναντάνε νέα παιδιά στον δρόμο και ακόμα γίνεται χαμός με τον Ντίμη. Αν βρεθεί κάτι καλύτερο, με μεγάλη χαρά θα το κάνω. Έκανα το Ξενία του Κούτρα, την καταπληκτική ταινία με την οποία πήγαμε στις Κάννες. 

Η οποία πήγε πάρα πολύ καλά παρεμπιπτόντως.
Μα είναι ο Πάνος Κούτρας, ένας μεγάλος σύγχρονος κινηματογραφιστής. Έτσι μάλιστα. Αλλά όχι σε κάτι κατώτερο. 

Πώς ξεχωρίζετε τί αξίζει και τί όχι;
Η γνώση. Κακά τα ψέματα. Υπάρχει ένστικτο βεβαίως, αλλά κάτω από αυτά κρύβεται η γνώση. Να ξέρεις ακριβώς πως έχουν τα πράγματα, χωρίς να είναι υποκειμενική αυτή η κρίση. Νομίζω πως έχω μία γνώση του τί συμβαίνει. Οπότε αυτό με βοηθάει σαν πυξίδα να προσανατολιστώ μπροστά. 

Η σημερινή τηλεόραση πάντως, γέμισε από πρόσωπα... χαλκομανίες. Συμφωνείτε;
Δεν έχετε άδικο. Η τηλεόραση ευνοεί αυτά τα πρόσωπα, η ταχύτητά της ίσως τα ευνοεί για να βγουν, αναλόγως. Εμένα ποτέ δε με συγκινούσαν. Και τώρα πολύ περισσότερο.

Έχουν όμως πέραση.
Πέραση σε ένα κοινό... Πάντα υπήρχε αυτό το κοινό. Αν του αρέσουν, γιατί όχι; Ο καθένας έχει το δικαίωμα να ζει τον παράδεισό του, όπου νομίζει πως είναι. Δε μπορείς να επιβάλλεις το καλό. Όταν αρχίσει να επιβάλλεται, αρχίζει ο φασισμός. Δεν είναι όμως μόνο το καλό το δικό τους, αλλά και το καλό των άλλων. Έχει δικαίωμα ο καθένας να επιλέξει το καλό το δικό του. 

Γιατί πιστεύετε ότι μας έλκει το ψεύτικο;
Ίσως γιατί μας βγάζει τους περισσότερους από την πραγματικότητα. Όταν γύρω μας βλέπουμε αυτήν την ένδεια, ένα πλαστικό, άθραυστο πρόσωπο που αντέχει στον χρόνο, είναι συγκινητικό. Πρώτη διδάξασα ήταν η μεγάλη Βουγιουκλάκη, εκεί ήταν τέχνη όμως κι ο συνδυασμός ήταν πολύ πλούσιος. Υπήρχε ο Χατζηδάκις από πίσω, ο Φίνος, όλα αυτά τα πράγματα βγάλανε αυτό το αριστούργημα. Από δω και πέρα βέβαια, παράγονται τέρατα.

Αν ζούσαν όλοι αυτοί σήμερα, θα ήταν καλύτερα τα πράγματα;
Ευτυχώς γι' αυτούς που δεν ζουν. Αρχίζουμε από αυτό. Θα ήταν τραγωδία. Τώρα, αν ζούσαν, θα ήταν κι αυτοί αμήχανοι. Δεν υπάρχει χώρος για αυτούς. 

Για ποιους υπάρχει; 
Σήμερα, για τους λαϊκιστές πάρα πολύ. Όχι τους λαϊκούς ανθρώπους, για τους λαϊκιστές. Είναι σαν μία ασθένεια αυτό το πράγμα που φουντώνει σαν πυρκαγιά και καίει τα πάντα. Αυτή η ευκολία της παρουσίασης, αυτός ο λόγος ο εύκολος, τα ψευτονιάτα, το ψευτονέο, όλα αυτά είναι λαϊκίστικα πράγματα που φαίνεται πιάνουν.

Γιατί πιάνουν όμως είναι το θέμα...
Πιάνουν γιατί ο κόσμος δεν έχει τα μέσα να καταλάβει. Εμείς είμαστε τυχεροί που καταλαβαίνουμε. Είχαμε δασκάλους καλούς...Μα δε μπορείς να έχεις απαίτηση από αυτούς τους καημένους τους ανθρώπους. 

Δεν είναι λίγο οξύμωρο στην εποχή της υπερπληροφόρησης και του διαδικτύου;
Μην ξεχνάτε ότι στην Ελλάδα δεν είναι ο κανονικός ο κόσμος. Η Ελλάδα είναι ένα ξεχωριστό τοπίο. Πάντα έκανε εξαίρεση, είτε για καλό είτε για κακό είτε για μέτριο. Ζούμε σε ένα όνειρο, δεν είμαστε προσγειωμένοι εμείς οι Έλληνες, όπως είναι άλλοι λαοί. Ζούμε σε μια φαντασιωση. Είναι κι αυτό ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα που μας μπερδεύει. 

Η φαντασίωση τι περιέχει;
Είναι μια μεγαλομανία... είναι ότι καταγόμαστε από ένα λαμπερό παρελθόν, ότι δικαιούμαστε κάτι παραπάνω από όλους τους άλλους χωρίς καμία υποχρέωση... Πολλά τέτοια έχουμε όλοι οι Έλληνες. 

To Υπουργείο Πολιτισμού θα μπορούσε να βελτιώσει ή έστω να μετριάσει την υπάρχουσα κατάσταση;
Αγωνιζόμαστε κακώς για διαχωρισμό κράτους και εκκλησίας. Ο κόσμος πρέπει να αγωνιστεί για διαχωρισμό πολιτισμού και κράτους. Δεν έχει καμία δουλειά το κράτος στον πολιτισμό, όπου μπει τα κάνει μαντάρα. Άλλωστε, δεν υπήρχε ποτέ Υπουργείο Πολιτισμού, αυτό είναι εφεύρεση ολοκληρωτικών καθεστώτων για να χειρίζονται τον πολιτισμό. Μα δε θυμάστε τι έγινε με το ΔΗΠΕΘΕ, τα ξεχάσατε αυτά; Κάθε χωριό είχε και το θέατρο, τι γινόταν; Δεν βλέπετε τα φεστιβάλ κάθε χρόνο, το επίπεδό τους πως είναι αχταρμάς, πως δεν υπάρχει μία γραμμή, πως κάθε πικραμένος αρκεί να έχει μία γνωριμία μπαίνει μέσα; Χρόνια γίνεται αυτό, σε όλες τις κυβερνήσεις.

Ο δε βραβευμένος με Αργυρό Λέοντα στο φεστιβάλ Βενετίας Αλέξανδρος Αβρανάς, δεν πήρε ποτέ επιχορήγηση από το κράτος, μας είχε πει σε μία συνέντευξη.
Μα στην Ελλάδα άμα βραβευτείς γίνεσαι ύποπτος. Όχι μόνο δε σε βοηθάνε, εδώ οι ηθοποιοί μόλις βραβεύονται, μένουν άνεργοι πέντε χρόνια. Το έλεγε μια πρωταγωνίστρια φίλη μου, όταν βραβευόταν έμενε άνεργη για πολλά χρόνια. Δεν θα ήθελα να πω ποια, οι πρωταγωνίστριες οι μεγάλες μετριώνται στα χέρια. 

Υπάρχει ελιτισμός στο ελληνικό θέατρο;
Βεβαίως υπάρχει. Και δεν ξέρω αν ο ελιτισμός πρέπει να εκδιωχθεί από την τέχνη. Δεν της κάνει κακό, τη βοηθάει πολλές φορές.

Διαχωρισμός ποιοτικού και μη ποιοτικού θεάτρου με σαθρά επιχειρήματα;
Αυτό γίνεται χρόνια. Υπήρχε πάντα η τέχνη που θεωρούνταν αξιοπρεπής και η αναξιοπρεπής. Με τον καιρό η αναξοπρεπής έγινε βασίλισσα. Σκεφτείτε ότι δεν παίξανε οι μεγάλοι κωμικοί στην Επίδαυρο. Παίζανε μόνο κάτι τέρατα του εθνικού, Η Βλαχοπούλου ας πούμε ή η Βασιλειάδου δεν ήταν «σοβαρή» για να παίξει Επίδαυρο. Ή ο Αυλωνίτης, ο Σταυρίδης και ο Χατζηχρήστος. Αυτοί θεωρούνταν μη σοβαροί.

Έχουμε μία τάση να κατηγοριοποιούμε...
Μα δημιουργεί μία ασφάλεια αυτό. Η τέχνη είναι μία και δεν χρειάζεται να κατηγοριοποιείται ούτε καν σε ζωγραφική, γλυπτική κλπ. Η κατηγοριοποίηση είναι εφεύρεση των αταλάντων. 

Κάτι σαν ρατσισμός;
Βεβαίως. Τώρα κάπως έχει αποκαλυφθεί... Σκεφτείτε παλιά τι γινόταν.

Τι κάνουμε λάθος;
Κάνουμε λάθος που δεν ακούμε την καρδιά μας, την ψυχή μας και το μυαλό μας. Ακούμε τους άλλους, αυτό είναι το μεγαλύτερο λάθος για μένα. 

Διακρίνω μία σύνδεση με την παράσταση Baby του Christopher Durang όπου οι γονείς επιβάλλουν στο παιδί το φύλο που επέλεξαν αυτοί..
Το μόνο πράγμα που με συγκινεί είναι να βλέπω νέους ανθρώπους να προσπαθούν και μπορώ να τους βοηθήσω λιγάκι. Έτσι μπήκα και στο Baby. Είπα να κάνω μία άποψη των κοστουμών που είναι πραγματικά σύγχρονη και μοντέρνα. 

Δηλαδή;
Επιμελήθηκα τα σκηνικά, τα κοστούμια, λίγο τη φωτογραφία, το στυλ. Ουσιαστικά η σκέψη μου ήταν να μην υπάρχει «κοστούμι». Να υπάρχει συνεχώς ένα ντύσιμο και ένα γδύσιμο σαν το ένδυμα να καθορίζει την υπόστασή μας. Γι' αυτό δεν υπάρχουν ξεκάθαρα κοστούμια και εναλλάσσονται πάνω στη σκηνή. 

Η παράσταση πάντως, θυμίζει λίγο την περίπτωση του Γιαννούλη Χαλεπά.
Πραγματικά σας δίνω συγχαρητήρια. Έχει όντως όλες τις εξηγήσεις αυτή περίπτωση. Αυτή η τρέλα από την οποία εμποδίζεται το παιδί να εκφραστεί. Κολλάει παντού άλλωστε. Γιατί αν περιορίσεις κάποιον -αφήστε το φύλο και τα ερωτικά- σε οποιονδήποτε τομέα και του πεις «δεν είσαι αυτό, είσαι αυτό», αρχίζει η τρέλα, το μπλέξιμο.

Εσάς τι σας ζορίζει σήμερα;
Τίποτα απολύτως. Αυτό είναι ένα κέρδος. Είναι εκπαίδευση αυτό το πράγμα, γιατί να ζοριστώ; Δεν σκέφτομαι το αύριο, ούτε το χθες. Μόνο το σήμερα. Για μένα η χαρά και η ζωή είναι παρούσα πάντα. Σήμερα. 

 

*Ο Άγγελος Παπαδημητρίου έχει επιμεληθεί εικαστικά την παράσταση Baby του Christopher Durang, στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (02-25/03). Περισσότερα, εδώ