Η επέτειος των 100 χρόνων από τη γέννηση του Ανδρέα Παπανδρέου δίνει την αφορμή να αναζητήσει κανείς το πώς έφτασε από τις σπουδές στις ΗΠΑ, στην υπουργοποίηση, στη φυλάκιση και τελικά στο να γίνει μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές προσωπικότητες της σύγχρονης Ελλάδας.

Συνέντευξη στον Κώστα Ψάρρα

«Ο Ανδρέας Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ θα αποτελούν πάντα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα θέματα για μελέτη στην πολιτική ζωή», τονίζει στη συνέντευξη που παραχώρησε στο Reader.gr, με αφορμή το ιωβηλαίο από τη γέννηση του Ανδρέα Παπανδρέου, ο διδάσκων του τμήματος πολιτικής επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γεράσιμος Κάρουλας, και ένας από τους ανθρώπους που έχουν μελετήσει τα όσα έγιναν στην Ελλάδα από τη μεταπολίτευση και μετά.


Γεράσιμος Κάρουλας. Διδάσκων τμήματος πολιτικής επιστήμης Πανεπιστημίου Κρήτης

Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε την… τύχη να είναι γόνος μιας οικογένειας με πλούσια πολιτική δράση και ο ίδιος διάλεξε να χαράξει μία ακαδημαϊκή σταδιοδρομία που θα του άνοιγε ορθάνοιχτα την πόρτα για την ενασχόλησή του με τα κοινά. Το 1937 εισήχθη στη νομική σχολή Αθηνών αλλά μετά τη σύλληψή του συνέχισε στις ΗΠΑ τις σπουδές του. Ο Γεράσμος Κάρουλας τονίζει: «Οι σπουδές και η ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία ήταν γι’ αυτόν ένα πολιτικό κεφάλαιο. Είναι άλλωστε σύνηθες σε γόνους οικογενειών με πολιτικό υπόβαθρο να χτίζουν την ακαδημαϊκή τους καριέρα με τέτοιο τρόπο ώστε να έχουν τη δυνατότητα να τη χρησιμοποιήσουν στο μέλλον.»

Τα διδακτορικά του διπλώματα από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ σε οικονομία και φιλοσοφία τον έφεραν στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα ως καθηγητή και εν συνεχεία στην Καλιφόρνια και αργότερα στη Στοκχόλμη και στο Γιορκ.

«Είχε ένα πολύ πλούσιο ακαδημαϊκό έργο σε πολλά πεδία αλλά το πολιτικό του έργο ήταν τόσο σημαντικό που όλοι γι αυτό τον θυμούνται. Είχε τεράστιο ρόλο στο κομμάτι του εκδημοκρατισμού της κοινωνίας και της ομαλής εξέλιξης από το 1974 και μετά. Δεν χωρά αμφισβήτηση το τι ήταν σημαντικότερο στη ζωή του Αντρέα Παπανδρέου», σχολιάζει ο κύριος Κάρουλας.

Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1961 και τρία χρόνια αργότερα εκλέχθηκε βουλευτής με την Ένωση Κέντρου του πατέρα του. «Η περίοδος προ της διδακτορίας ήταν μια πολυτάραχη εποχή για την Ελλάδα. Τα Ιουλιανά, οι κυβερνήσεις αποστασίας και αναμφίβολα όλη αυτή η διαδικασία επηρέασε τη μετέπειτα πολιτική του διαδρομή. Το πώς θα οργάνωνε το κόμμα του, το πώς θα το ελέγχει και τελικά το πώς θα εξελιχθεί σε έναν πολύ σημαντικό παράγοντα της ομαλής δημοκρατικής μετάβασης, επηρεάστηκε από τα όσα έζησε στα πρώτα χρόνια της εμπλοκής του με τα κοινά»

Μετά το πραξικόπημα, ο Ανδρέας Παπανδρέου συνελήφθη από τη χούντα των συνταγματαρχών και αποφυλακίστηκε χάρη σε πιέσεις των ΗΠΑ. Το 1968 ίδρυσε το ΠΑΚ (Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα):

«Σε πάρα πολλές περιπτώσεις το ΠΑΚ βοήθησε σε διεθνείς κινητοποιήσεις. Και ήταν ένα πρώτο σημαντικό στοιχείο ώστε να μπορέσει να διαμορφώσει ένα κόμμα μετά την πτώση της χούντας. Στην Ελλάδα σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι εκλογές έγιναν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μετά την πτώση της χούντας.»

Έξι χρόνια μετά στις 3 Σεπτεμβρίου του 1974 ο Ανδρέας Παπανδρέου ιδρύει το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα. Το νεοσύστατο ΠΑΣΟΚ συγκεντρώνει το 13,58% των ψήφων στις εκλογές του 1974 και το 1977 γίνεται αξιωματική αντιπολίτευση με 25,34%. Τέσσερα χρόνια αργότερα γίνεται κυβέρνηση με 48,1%. Ο Ανδρέας Παπανδρέου διετέλεσε πρωθυπουργός από το 1981 ως το 1989 και από το 1993 ως το 1996.

«Αυτό που επιτυγχάνει το ΠΑΣΟΚ στις πρώτες εκλογές είναι ένα οργανωμένο μπλοκ κοινωνικών συμμαχιών. Κατάφερε να γίνει ο άλλος πόλος. Σε οργανωτικό επίπεδο άλλαξε τα πολιτικά κόμματα, τον τρόπο που διαμορφώθηκαν οι πελατειακές σχέσεις».

Όσο για τα ποια ήταν τα χαρακτηριστικά του Αντρέα Παπανδρέου, ο Γεράσιμος Κάρουλας σταχυολογεί:

«Πολλοί του καταλογίζουν τον λαϊκισμό κάτι που έχει έρθει στην επιφάνεια και στις μέρες μας. Αν ο Καραμανλής είναι ο άνθρωπος που συνδέθηκε με τη μετάβαση στη δημοκρατία, ο Ανδρέας Παπανδρέου είναι αυτός που συνέβαλε τα μέγιστα στην εμπέδωσή της. Είναι το ίδιο σημαντικό μην πω και σημαντικότερο. Ο εκσυγχρονισμός της οικονομίας, ο τρόπος με τον οποίο ανέλαβε να ασχοληθεί ο πολίτης με τα κοινά είναι κάποια από τα σημαντικά που τον χαρακτηρίζουν. Αλλά αυτό που μένει περισσότερο από κάθε άλλο είναι ο ρόλος που έπαιξε στη δημοκρατική μετάβαση. Με τις όποιες αδυναμίες είχε.»