Η καταστροφική πυρκαγιά στη Δυτική Αττική άφησε πίσω της ένα φρικτό τοπίο. Η στάχτη των δασών μαζί με τα σπίτια που ισοπεδώθηκαν δημιουργούν μια εικόνα που εγείρει αρκετά ερωτήματα. Οι πυροσβεστικές δυνάμεις έκαναν τα αδύνατα δυνάτα για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Πλέον όμως, οι πυρκαγιές φαίνεται να έχουν το πάνω χέρι.
Η κατάσταση όπως διαμορφώνεται οδηγεί σε προβληματισμούς για τη διαχείριση των πυρκαγιών αλλά, εν τέλει, και για την προστασία των δασών. Είναι μια πυρκαγιά αναπόφευκτο στοιχείο του μεσογειακού συστήματος; Έχει εγκλωβιστεί η πολιτεία σε ένα δόγμα που βασίζεται αποκλειστικά στην πυρόσβεση και όχι την πρόληψη;
Διαβάστε επίσης: Το νέο «deal» που έχουν ανάγκη η Ελλάδα και η Ευρώπη για τις φωτιές: Πόσο κόστισαν οι «megafires»
Με τον Παλαιολόγο Παλαιολόγου, καθηγητή του τμήματος Δασολογίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών συζητήσαμε ακριβώς αυτά τα ερωτήματα προσπαθώντας να καταλάβουμε λίγο καλύτερα τη συνθήκη στη Δυτική Αττική.
Τελικά, οι πυρκαγιές είναι αναπόσπαστο κομμάτι του μεσογειακού οικοσυστήματος; Ποια είναι η λεπτή γραμμή που χωρίζει την ανανέωση του δάσους από την οικολογική καταστροφή;
«100% αληθεύει αυτό! Αν αφήσεις ένα πευκοδάσος για αιώνες χωρίς πυρκαγιά, στο τέλος θα εξαφανιστεί οριστικά. Για να αναγεννηθεί το πεύκο με έναν φυσικό τρόπο, χρειάζεται ανοιχτό χώρο και πρόσφατα καμένες εκτάσεις ώστε να εξελιχθεί ο σπόρος σε δέντρο. Είναι απαραίτητη η πυρκαγιά, είναι μέρος του οικοσυστήματος. Υπάρχουν πάρα πολλά φυτά στη φύση που περιμένουν τη φωτιά ώστε να απελευθερώσουν περισσότερους σπόρους.
Όλα τα οικοσυστήματα περνούν από φάσεις ακμής, παρακμής και θανάτου. Ο θάνατος των μεσογειακών οικοσυστημάτων επέρχεται με τη φωτιά. Αν αποκλείσουμε τη φωτιά, έχουμε υποβάθμιση αυτών των οικοσυστημάτων και της υγείας τους. Το αποτέλεσμα είναι εξάρσεις εντόμων και προσβολές από μύκητες. Στο τέλος, οδηγούμαστε και σε παρακμή της αναγέννησης του δάσους. Η λεπτή γραμμή στην οποία αναφέρεστε απασχολεί καιρό τώρα την επιστημονική κοινότητα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για έναν αιώνα σχεδόν, είχαν μια από τις πιο επιτυχημένες επιχειρήσεις καταστολής. Έσβηναν σχεδόν όλες τις πυρκαγιές. Το αποτέλεσμα ήταν το λεγόμενο «fire paradox». Όσο περισσότερο έσβηναν τις πυρκαγιές, τόσο μεγαλύτερες γίνονταν. Διαπίστωσαν πως έπρεπε κάποιες από αυτές, σε περιορισμένο βαθμό, να τις αφήσουν να καίνε ώστε να επανέλθει η οικολογική ισορροπία.
Όσο έσβηναν τις πυρκαγιές, είχαν τις εξάρσεις εντόμων που προαναφέραμε. Καταστράφηκαν από αυτά τεράστιες εκτάσεις, το μέγεθος των οποίων φτάνει από την Κρήτη ως τη Βουλγαρία. Συνεπώς, αποφάσισαν πως ορισμένες πυρκαγιές χρειάζονται ώστε να αντιμετωπιστούν μύκητες και έντομα που δεν υπάρχει άλλο μέσο για να περιοριστούν».
Στην Ελλάδα θα μπορούσε να εφαρμοστεί αυτό;
«Να πούμε εδώ πως μια τέτοια τακτική ενέχει μεγάλο ρίσκο. Δεν μπορούμε να ακολουθήσουμε τον δρόμο των Ηνωμένων Πολιτειών για πολλούς λόγους. Δυστυχώς, η πυρκαγιά θα βρει τρόπο να κάψει, για παράδειγμα από κεραυνό ή από οποιαδήποτε αστοχία. Έχουμε δύο επιλογές: είτε θα κάψει ελεγχόμενα, είτε ανεξέλεγκτα. Το θέμα είναι αν χρειάζονται όλα τα δάση τη φωτιά. Θα σας πω κατηγορηματικά: τα δάση της Αττικής δεν αντέχουν άλλη πυρκαγιά.
Στην πρόσφατη πυρκαγιά στη Δυτική Αττική ή σε προηγούμενες στη Βαρυπόμπη και την Πεντέλη, υπάρχει απόθεμα σπόρων και θα έχουμε φυσική αναγέννηση. Έχουμε όμως μια τελευταία ευκαιρία. Εάν δεν προστατέψουμε τα δάση που θα αναγεννηθούν, θα οδηγηθούμε σε ερημοποίηση».
Η πολιτεία έχει αγνοήσει εντελώς το θέμα της πρόληψης και της αποτροπής;
«Στην Αττική φέτος είχαμε μόνο μία μεγάλη πυρκαγιά. Παρά τις τεράστιες προσπάθειες της πυροσβεστικής, μόνο ελάχιστα σπίτια σώθηκαν. Η εξέλιξη της πυρκαγιάς ήταν προδιαγεγραμμένη. Να πούμε ότι το ετήσιο κόστος για την καταστολή φτάνει περίπου το 1,5 δισεκατομμύριο. Ποια είναι η διαφορά που έχουμε δει; Η φωτιά έκαψε τα πάντα σαν να αγνοούσε τελείως την πυρόσβεση. Μιλάμε για μία μόνο πυρκαγιά, όχι για πολλά μέτωπα που οδήγησαν σε διάσπαση δυνάμεων. Πρέπει να μας προβληματίσει αυτό.
Το μέγεθος του φαινομένου πλέον ξεπερνάει τις δυνάμεις πυρόσβεσης. Δυστυχώς, ακούμε κάθε χρόνο για ενίσχυση των πυροσβεστικών δυνάμεων, για καινούρια εναέρια μέσα, αλλά θα μου επιτρέψετε να πω πως είναι για το θεαθήναι. To 112 όμως είναι μια άλλη ιστορία. Είναι, καταρχάς, μια παραδοχή της αδυναμίας αυτού του συστήματος πυρόσβεσης και είναι σημαντικό που το έχουμε για να προστατεύσουμε ανθρώπινες ζωές.
Γίνονται αυτά που πρέπει στην πρόληψη; Κάπως έχουμε ξεκινήσει να τα κάνουμε. Γίνονται στον βαθμό που πρέπει; Όχι. Δεν αρκούν από μόνες τους οι αντιπυρικές ζώνες, οι δεξαμενές και τα άλλα μέσα. Χρειάζεται μια πιο επιθετική διαχείριση ώστε να κάνουμε τη δουλειά των πυροσβεστών ευκολότερη».
Και για το Πόρτο Γερμενό;
«Είχα βρεθεί πριν από 15 χρόνια στο Πόρτο Γερμενό κάνοντας καταγραφή της βλάστησης. Ήταν ένα πυκνό δάσος που προέκυψε από αναγέννηση. Έγιναν ορισμένα έργα στη Δυτική Αττική που ουσιαστικά ήταν έργα βιτρίνας. Η απαραίτητη αραίωση εντός του δάσους δεν έγινε. Να σημειώσουμε πως η αραίωση δεν είναι μόνο για την αντιπυρική προστασία αλλά και για την καλλιέργεια του ίδιου του δάσους.
Από τη στιγμή που αυτό δεν έγινε, με τόσο πυκνή βλάστηση είναι πρακτικά αδύνατη η καταστολή της πυρκαγιάς. Να πούμε πάντως πως δεν χρειαζόμαστε όλον αυτόν τον...δυϊσμό όσον αφορά τις πυρκαγιές. Δεν είναι όλα άσπρο μαύρο. Η πυρκαγιά, όπως προείπαμε, είναι απαραίτητη για την υγεία ορισμένων οικοσυστημάτων.
Αν μπορούσαμε να εφαρμόσουμε την προδιεγεγραμμένη και ελεγχόμενη καύση σε περιοχές που χρειάζονται τη φωτιά για να αποκατασταθεί η οικολογική ισορροπία, τότε θα μπορούσαμε να πούμε ότι γίνεται διαχείριση σε επίπεδο τοπίου και όχι σε επίπεδο τόπου. Όλα τα έργα γίνονται τοπικά, περιορισμένα και όχι στην έκταση που πρέπει».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
