Στον πυκνό αστικό ιστό της Αθήνας ελάχιστα θυμίζουν το φυσικό τοπίο που εξάλειψε ο παροξυσμός του μπετόν τις προηγούμενες δεκαετίες. Τα 173.8 mm βροχής στην περιοχή του Παπάγου, οι καταστροφές και η απώλεια μίας γυναίκας στην Άνω Γλυφάδα, επαναφέρουν με τον πιο τραγικό τρόπο το ζήτημα της πρόληψης και των παρεμβάσεων που απαιτούνται άμεσα στο Λεκανοπέδιο.
Επιπλέον, στις νέες κλιματικές συνθήκες τα ποτάμια και τα ρέματα που κατακλύζουν την Αττική προκαλούν σχεδόν κάθε χρόνο πλημμύρες, με αποτέλεσμα ολόκληρη την Περιφέρεια να αποτελεί στην πραγματικότητα «κόκκινη» περιοχή.
Διαβάστε ακόμα: «Κλασική περίπτωση Μάνδρας»: Τα μπαζωμένα ρέματα και η καταστροφή στην Άνω Γλυφάδα
Αττική: Μία περιοχή γεμάτη με (χαρτογραφημένα) ρέματα
«Υπάρχει πλήθος "κόκκινων" σημείων, πολλά από τα οποία τα έχουμε προσδιορίσει σε ειδική μελέτη που υλοποιήσαμε για την Περιφέρεια Αττικής με πολύ μεγάλη λεπτομέρεια», επισημαίνει, μιλώντας στο Reader.gr ο Χάρης Κοντοές, διευθυντής Ερευνών και επικεφαλής της Επιχειρησιακής Μονάδας BEYOND του Ινστιτούτου Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.
Ο ίδιος αναφέρει ενδεικτικά τους παραποτάμους και τα ρέματα που καταλήγουν στο Κηφισό, το ρέμα της Πικροδάφνης, τα ρέματα στη Μάνδρα και στην Ελευσίνα και πολλά αυτού του τύπου που βρίσκονται σε ολόκληρη την περιφέρεια και «τα οποία έχουν μελετηθεί λεπτομερώς και σε μεγάλη αναλύση».
Στον παραπάνω χάρτη απεικονίζεται στιγμιότυπο από την εκτίμηση της έκτασης πλημμύρας στην πόλη της Μάνδρας κατά τη διάρκεια της κορύφωσης της πλημμύρας στις 5/12/2025:
Στο ίδιο πλαίσιο, η μονάδα BEYOND έχει υποδείξει εκατοντάδες σημεία κατηγοριοποιημένα από τα πολύ υψηλού, στα μεσαίου και στα χαμηλού κινδύνου, με συγκεκριμένες προτάσεις για τις παρεμβάσεις που επιβάλλεται να υλοποιηθούν.
«Πρόκειται για ρέματα τα οποία περνούν μέσα από το αστικό τοπίο και μάλιστα πολλά από αυτά είναι σε μεγάλο μέρος υπογειοποιημένα. Τα έχουμε μελετήσει ακόμα και στο υπόγειο τμήμα τους, ώστε να γνωρίζουμε αν και πόσο νερό μπορούν να δεχτούν, αλλά και την ποσότητα που δύναται να βγει στην επιφάνεια», επισημαίνει ο κ. Κοντοές.
Ενδεικτικά, στον παρακάτω χάρτη καταγράφονται οι εκτιμώμενες πλημμυρισμένες εκτάσεις στο ρέμα Πικροδάφνης με αριθμημένες τις πληγείσες περιοχές από την έντονη βροχόπτωση στις 24/12/2025:
Φωτιές, διάβρωση και ένα ρέμα γνωστό για την επικινδυνότητά του
Τι συνέβη όμως στην Άνω Γλυφάδα; Πάνω από την περιοχή υπάρχει, ο Υμηττός, ένα βουνό που καίγεται επανηλειμμένα, με αποτέλεσμα να χάσει τη βλάστησή του. Το οικοσύστημα διαταράχθηκε σε τέτοιο βαθμό σχεδόν εκμηδενίστηκε η παραμικρή δυνατότητα φυσικής επαναφοράς.
Ακολούθησε η διάβρωση του εδάφους, το οποίο, στις περιπτώσεις που σημειώνεται κάποιο έντονο καιρικό φαινόμενο, όπως στις 21/1/2026, δεν μπορεί να συγκρατήσει το νερό που κυλάει ορμητικά στην πλαγιά, συμπραρασύροντας τα πάντα στο πέρασμά του.
Επαναλήφθηκε λοιπόν για πολλοστή φορά το γνωστό μοτίβο: Ένα ρέμα που ξεκινάει από ένα βουνό με τα παραπάνω χαρακτηριστικά καταλήγει ελάχιστα χιλιόμετρα μετά σε... πυκνό αστικό ιστό, με την πάλαι ποτέ κοίτη του να έχει καλυφθεί με... άσφαλτο.
Πρόκειται για ένα ρέμα γνωστό για τη σχετικά υψηλή επικινδυνότητά του, σύμφωνα με τον κ. Κοντοέ, ο οποίος εξηγεί: «Ο Υμηττός πρακτικά έχει απογυμνωθεί ολοκληρωτικά στις περιοχές αυτές και όσο κατεβαίνουμε νοτιότερα συναντάμε στην ουσία ένα μέρος κυριολεκτικά στο έλεος της απορροής των υδάτων χωρίς δυνατότητα συγκράτησής τους».
Άλλωστε, τις τελευταίες δύο περίπου δεκαετίες μεγάλες πυρκαγιές σάρωσαν την περιοχή, οδηγώντας σε εκτεταμένη διάβρωση του εδάφους και αποκτάει ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς η συγκεκριμένη εικόνα συναντάται σε πλήθος περιοχών.
«Ο κίνδυνος τα τελευταία χρόνια έχει επιδεινωθεί για σειρά λόγων, μερικοί από τους οποίους είναι οι μεταβολές στο κλίμα, η ένταση των πλημμυρών και το γεγονός ότι τα παρακείμενα βουνά στην ουσία έχουν απογυμνωθεί από τη βλάστησή τους», εξηγεί ο επικεφαλής της μονάδας BEYOND.
Διαβάστε ακόμα: Κίνδυνος ερημοποίησης από τις συνεχείς φωτιές στην Ελλάδα: «Ένα φαινόμενο που συμβαίνει τώρα»
Στη συνθήκη αυτή παραπέμπει ο παρακάτω χάρτης που επεξεργάστηκε για το Reader.gr η Αλεξία Τσούνη, συνεργαζόμενη ερευνήτρια του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στη ίδια μονάδα.
Με κόκκινο σημειώνεται η καμένη έκταση στον Υμηττό από τη μεγάλη πυρκαγιά του 2009, όπως καταγράφηκε από την υπηρεσία FireHub, ενώ με μπλε το σημείο όπου έχασε τη ζωή της η άτυχη γυναίκα επί της οδού Κυρίλλου - Μεθοδίου στην Άνω Γλυφάδα.
«Το βασικότερο πρόβλημα εντοπίζεται στα δίκτυα»
«Γενικότερα στην Αττική τα τελευταία έξι με επτά χρόνια πάνω από το 70 - 80% της περιαστικής βλάστησης σε όλα τα βουνά έχει καταστραφεί από πυρκαγιές» που οδήγησαν σε απογύμνωση των εκτεταμένων περιοχών, σύμφωνα με τον Χάρη Κοντοέ.
Για παράδειγμα η, νότια πλαγιά της Πάρνηθας δέχθηκε τεράστιο πλήγμα τα πρόσφατα χρόνια, καθώς αποψιλώθηκε το μεγαλύτερο κομμάτι της βλάστησής της. Σε ακόμα χειρότερη κατάσταση βρίσκεται η Πεντέλη, μεγάλο μέρος της οποίας έχει αποψιλωθεί.
Διαβάστε ακόμα: Μπορούν να αναγεννηθούν τα δάση σε Πάρνηθα και Πεντέλη; Δασολόγος απαντάει στο Reader
Το κύριο όμως, σε συνδυασμό με την παραπάνω συνθήκη, «είναι ότι έχουμε πολύ έντονες τοπικές βροχοπτώσεις. Η βροχή που έπεσε στην Άνω Γλυφάδα ή στου Παπάγου δεν ήταν ίδια με αυτή που έπεσε σε κάποιο άλλο σημείο της Αττικής, με αποτέλεσμα να συγκεντρώνεται και να επιδεινώνεται σημαντικά σε πολύ τοπική κλίμακα το φαινόμενο».
Ως εκ τούτου, «έχει τεράστια σημασία το αν υπάρχουν μελέτες, αν έχουν υλοποιηθεί και αν υπάρχει πρόληψη για τα όμβρια», ξεκαθαρίζει ο επικεφαλής της μονάδας BEYOND.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί η Περιφέρεια Αττικής να προχωράει σε παρεμβάσεις καθαρισμού των ρεμάτων, ωστόσο «το ερώτημα είναι πόσο νερό πλέον απορρέει από μια τοπική πλημμύρα που προκλήθηκε από βροχή τόσο υψηλής έντασης και αν τα ομβρία παρακάτω είναι ικανά να αποχετεύσουν αυτό το νερό».
Το βασικότερο πρόβλημα εντοπίζεται στα δίκτυα, κατά τον κ. Κοντοέ, ο οποίος εστιάζει στις αναλυτικές μελέτες, τις οποίες κρίνει απαραίτητες.
«Το BEYOND έχει αναλάβει τέτοιες μελέτες για λογαριασμό της Περιφέρειας, έχοντας επισημάνει πολλά σημεία στην Αττική και παρόμοια ρέματα, όπως αυτό στην Άνω Γλυφάδα, που προκαλούν έντονα πλημμυρικά γεγονότα, μετά από τέτοια μετεωρολογικά φαινόμενα», αναφέρει.
Στο πλαίσιο αυτό, «έχουν προταθεί μέτρα σε διάφορα επίπεδα -μικρού, μεσαίου και μεγάλου χρόνου».
Υποδομές και ευαισθητοποίηση σε πρώτο πλάνο
Οι νέες κλιματικές συνθήκες απαιτούν κατάλληλες παρεμβάσεις, από τη στιγμή που σημειώνονται πολύ πιο έντονα καιρικά φαινόμενα, με πολύ μεγαλύτερη συχνότητα, τα οποία από σημείο σε σημείο μπορεί να εμφανίζουν διαφορετική ραγδαιότητα. Το πιο σημαντικό είναι το τι γίνεται αναφορικά με τις υποδομές.
«Δεν είναι απαραίτητο ότι θα βρέξει παντού στην Αττική το ίδιο. Το ερώτημα είναι αν στις περιοχές που θα συμβεί ένα έντονο φαινόμενο έχουμε μελετήσει την πιο δύσκολη μορφή πλημμύρας, αν τα δίκτυα ανταποκρίνονται και αυτού του τύπου οι μελέτες δεν είναι ολοκληρωμένες», εξηγεί ο κ. Κοντοές.
Κατά συνέπεια, η πρόληψη, συνεπώς και οι υποδομές, αναδεικνύεται σε κρίσιμης σημασίας ζήτημα, στο οποίο όμως η χώρα υστερεί σε μεγάλο βαθμό, σύμφωνα με τον ίδιο, ιδιαίτερα από τη στιγμή που η ίδια προβληματική κατάσταση αναπαράγεται εδώ και δεκαετίες.
Όπως λέει χαρακτηριστικά ο κ. Κοντοές, «θα τελειώσουμε σήμερα τη δουλειά μας, θα περάσει η κακοκαιρία και τον επόμενο χειμώνα που ενδεχομένως ξαναδούμε πλημμύρες, θα ακούμε την πρόβλεψη του καιρού θα αναρωτιώμαστε αν κινδυνεύουμε. Αυτό πρέπει να τελειώσει».
«Η ευαισθησία και η ενημέρωση δεν μπορεί να ξεκινάει μία ημέρα πριν και να τελειώνει τρεις ημέρες μετά από το γεγονός. Πρέπει να υπάρχει μια συνέχεια σε αυτή τη συζήτηση, κυρίως στην πράξη και σε όλα τα επίπεδα: Από την κοινωνία, την τοπική αυτοδιοίκηση, την κεντρική διοίκηση, αλλά και τα ΜΜΕ, ώστε να υπάρξει μία μαζική αναγνώριση του προβλήματος και ακολούθως συζήτηση», καταλήγει.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
