Με τους περισσότερους -από το λεωφορείο- να στρέφουν τα κεφάλια τους προς τα αριστερά, στην κατεύθυνση της οδού Σουλίου και Μεσογείων, στην Αγία Παρασκευή επικράτησε μία αρχική αμηχανία. Ένα drone πετούσε σε μία μέση απόσταση από τον δρόμο επιτηρώντας την περιοχή, μία εικόνα γνώριμη για τους κατοίκους από τα τέλη Απριλίου.
Λίγα μέτρα πιο πάνω, στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής και στους γύρω δρόμους της μέχρι την πλατεία Αγίου Ιωάννου, την πάνω πλατεία κοινώς, συναντά κανείς μία αφίσα· «drones πάνω απ' τα κεφάλια μας, κάμερες μάς παρακολουθούν στις πλατείες» γράφει η Ανοιχτή Συνέλευση Κατοίκων της περιοχής που από τον φετινό Ιούλιο «τρέχει» μία σειρά από ανοιχτές συζητήσεις, ανακοινώνοντας παράλληλα μία σειρά κοινών πρωτοβουλιών με πολιτικές ομάδες από τα βόρειο και βορειοανατολικά προάστια της Αττικής.
Στα βόρεια προάστια, η κατάσταση σχετικά ίδια. Ένα βίντεο στο TikTok από τα τέλη Αυγούστου στα Βριλήσσια δείχνει ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος να πετάει πάνω από πάρκο με ανοιχτό τον προβολέα, και να ζητά από παιδιά να φύγουν από το σημείο. Στα σχόλια, ο καθένας λέει τα δικά του, ένα ανθρώπινο φαινόμενο σε μία «τεχνολογικά ντετερμινιστική», οριακά Black Mirror, πραγματικότητα.
«Αγαπητέ, είμαι χειριστής drone ασφαλείας και απλά δεν ξέρετε τι σας γίνεται. Τα συγκεκριμένα άτομα πιάστηκαν να προσπαθούν να εγκληματήσουν κλέβοντας περιουσία κάποιου ανθρώπου και επενέβη, γιατί κάποιος οργανισμός που έχει στην κατοχή του σύμβαση για ασφάλεια περιοχής. Να προσέχετε τι λέτε δημόσια» γράφει ένας χρήστης για το επίμαχο βίντεο, για να συνεχίσει: «Σε δημόσιο χώρο, όταν βλέπουν χαρακτηριστικά προσώπου, δεν υπάρχουν προσωπικά δεδομένα, άρα δεν κοινοποιούν μέσο παρουσίας εποπτείας χώρου. Ο δημόσιος χώρος δύναται να επιτηρείται από εντεταλμένα όργανα για την ασφάλεια πολιτών και περιουσίας».
Είναι όμως έτσι η αλήθεια, ή απλά μία πρόχειρη διατύπωση του νόμου, την οποία επικαλούνται και οι σχετικοί Δήμοι για τη χρήση drone, προκειμένου να αποτρέψουν φαινόμενα «ανήλικης παραβατικότητας»;
Αγία Παρασκευή - Drone: Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή
Στις 30 Απριλίου, ο δήμος Αγίας Παρασκευής ανακοίνωνε τις πρώτες πτήσεις του drone πάνω από τη γειτονιά, κάνοντας λόγο για «ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της ασφάλειας και της προστασίας των δημόσιων χώρων, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογίας».
Το μη επανδρωμένο αεροσκάφος ήταν (σ.σ. καθώς υπήρχε σχέδιο πτήσεων για τρεις μήνες) πλήρως αδειοδοτημένο, εξοπλισμένο με προβολέα, θερμική κάμερα, σειρήνα και μεγάφωνο, μεταδίδοντας προειδοποιητικά, ενώ σε περιπτώσεις εντοπισμού ύποπτης ή παραβατικής δραστηριότητας, φέρεται να ενημέρωνε «άμεσα το επιχειρησιακό κέντρο του Δήμου και το Αστυνομικό Τμήμα Αγίας Παρασκευής».
Ο δήμος, μεταξύ άλλων, επισήμανε πως η λειτουργία του συστήματος γίνεται με πλήρη σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα. Παρόλο που η ανακοίνωση φαίνεται, κατά τ' άλλα, καθησυχαστική για τον μέσο πολίτη, που είδε και άκουσε ένα drone να πετάει πάνω από το κεφάλι του καλοκαιριάτικα, υπάρχουν αρκετά «γκρίζα σημεία» τα οποία -δικαίως- θα προκαλούσαν αντιδράσεις.
Αυτά έρχεται να «φωτίσει» μιλώντας στο Reader ο Νίκος Β. Γεωργόπουλος, Δικηγόρος LLM Εργατικού Δικαίου. Αρχικά, η πιο απλή ερώτηση σχετίζεται με το εάν ένα drone, το οποίο πετά από ψηλά, μπορεί να θίγει προσωπικά δεδομένα πολιτών.
«Ως δεδοµένο προσωπικού χαρακτήρα νοείται κατ’ άρθ. 4 παρ. 1 ΓΚΠ∆ και 3 περ. 1 Οδηγίας 2016/680 κάθε πληροφορία που αφορά ταυτοποιηµένο ή ταυτοποιήσιµο φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα μπορεί να εξακριβωθεί, άμεσα ή έμμεσα, ιδίως βάσει αριθμού ταυτότητας ή βάσει ενός η περισσοτέρων συγκεκριμένων στοιχείων που χαρακτηρίζουν την υπόστασή του από άποψη φυσική, βιολογική, ψυχική, οικονομική, πολιτιστική, πολιτική ή κοινωνική» εξηγεί αρχικά ο δικηγόρος.
«Έτσι, όπως δέχεται η Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) και στη Γνωμοδότησή της με αριθμό 3/2020, ως προς την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων από συστήματα επιτήρησης σε δημόσιους χώρους, η λήψη ή και καταγραφή της εικόνας ενός ατόμου από μεγάλο ύψος (πόσο μάλλον στην προκειμένη περίπτωση όπου φαίνεται η κάμερα του drone να μπορεί να εστιάζει) ή μακρινή απόσταση ή µε καλυμμένα χαρακτηριστικά (π.χ. κρανιοφόρος ή µασκοφόρος) που καθιστά αδύνατη την αναγνώριση των φυσικών χαρακτηριστικών του προσώπου ενός υποκειμένου των δεδομένων δεν συνεπάγεται άνευ ετέρου την αδυναμία ταυτοποίησής του, καθώς δύναται εν τέλει να επιτευχθεί από λοιπές πληροφορίες, όπως π.χ. τα εμφανισιακά χαρακτηριστικά (ύψος, σωµατοδοµή, χρώμα και είδος ενδυμάτων και υποδημάτων) σε συνδυασμό µε επιπλέον πληροφορίες (π.χ. επιβίβασή του σε μηχανοκίνητο όχημα, επισήμανση ή καταγραφή της πορείας και του τελικού προορισμού του, επεξεργασία δεδομένων θέσης των κινητών τερματικών συσκευών κινητής τηλεφωνίας για ένα χρονικό διάστημα σε έναν συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο» συνεχίζει ο κ. Γεωργόπουλος, δίνοντας μία διαφορετική διάσταση ως προς τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών από τους δήμους.
«Από την επεξεργασία και τον συνδυασμό επεξεργασιών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα είναι δυνατή η εξαγωγή συμπερασμάτων, που οδηγεί στη δημιουργία προφίλ του φυσικού προσώπου, το οποίο θα αφορά είτε περιστασιακά, είτε σε μόνιμη βάση τις συνήθειες, τους τόπους μόνιμης ή προσωρινής διαμονής, τις καθημερινές και άλλες μετακινήσεις, τις ασκούμενες δραστηριότητες, τις κοινωνικές σχέσεις και τα κοινωνικά περιβάλλοντα στα οποία συχνάζει» διευκρινίζει για τις «μικροπαγίδες», οι οποίες δεν παρουσιάζονται στους κατοίκους των εν λόγω δήμων.
«Η εικόνα ενός ατόμου η οποία συλλέγεται δια της χρήσης κάμερας, συνιστά δεδομένο προσωπικού χαρακτήρα, στον βαθμό που παρέχεται η δυνατότητα ταυτοποιήσεως του συγκεκριμένου φυσικού προσώπου άμεσα ή έμμεσα κατά τα προεκτεθέντα, ενώ η καταγραφή της εικόνας η οποία αποθηκεύεται και διατηρείται σε μηχανισμό βιντεοσκοπήσεως συνεχούς ροής, όπως π.χ. σε σκληρό δίσκο του συστήματος συνιστά αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων (βλ. ΑΠΔΠΧ Γνωμοδότηση 3/2020).
«Άρα, η απάντηση είναι πως ναι, εν προκειμένω διά της επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων πολιτών θίγεται το δικαίωμα της ιδιωτικής ζωής και το δικαίωμα της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, δικαιώματα με ευρεία κατοχύρωση σε εθνικό συνταγματικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η παρέμβαση στα δικαιώματα αυτά μπορεί υπό προϋποθέσεις να θεωρηθεί νόμιμη» καταλήγει σχετικά ο δικηγόρος.
Drone: Μπορούν οι δήμοι, νόμιμα, να επεξεργαστούν δεδομένα
Συνεχίζοντας τη συζήτηση για το εάν υπάρχουν προϋποθέσεις, για να γίνεται νόμιμη επεξεργασία δεδομένων από το Δήμο σε μία τέτοια περίπτωση, όπως την Αγία Παρασκευή και σε άλλους δήμους της Αττικής, ο κ. Γεωργόπουλος απάντησε: «Καταρχάς ο Δήμος θεωρείται εν προκειμένω ως ο υπεύθυνος επεξεργασίας των δεδομένων. Για να είναι σύννομη η επεξεργασία των δεδομένων τίθενται από τη νομοθεσία (Κανονισμός 2016/679 της ΕΕ, ν. 4624/2019, ν. 3917/2011 κ.α. νομοθετήματα) μία σειρά προϋποθέσεων. Πρώτα πρέπει να υφίσταται νομική βάση επεξεργασίας των δεδομένων. Εν προκειμένω είναι η προάσπιση – εκτέλεση του δημόσιου συμφέροντος με την πρόληψη παραβατικών συμπεριφορών εις βάρος της δημόσιας περιουσίας».
«Ο Δήμος υποχρεούται, επίσης, να έχει Υπεύθυνο Επεξεργασίας Δεδομένων (Data Protection Officer - DPO). Ένεκα της καθημερινής πτήσης του drone, επί πολλές ώρες μεγάλο γεωγραφικό εύρος ο Δήμος οφείλει να έχει εκπονήσει Μελέτη Εκτίμησης Αντικτύπου της Επεξεργασίας. Στη μελέτη αυτή θα έπρεπε να καταγράφεται και να τεκμηριώνεται με πραγματικά δεδομένα (λ.χ. στατιστικά) ο σκοπός της παρακολούθησης, να τεκμηριώνεται για ποιο λόγο δεν εξυπηρετείται αυτός ο σκοπός με άλλα ηπιότερα της εν λόγω επεξεργασίας δεδομένων μέσα π.χ. με ενισχυμένη παρουσία υπαλλήλων ασφαλείας του Δήμου ή ενισχυμένες περιπολίες αστυνόμευσης, το χρονικό διάστημα επεξεργασίας των δεδομένων κλπ. Ο Δήμος οφείλει, επίσης, να έχει ενημερώσει (λ.χ. με σημάνσεις – ειδικές πινακίδες σε συγκεκριμένα σημεία) τους πολίτες για την επεξεργασία δεδομένων, το είδος των δεδομένων, τον σκοπό της επεξεργασίας κλπ».
Με μία απλή περιήγηση, τόσο στις ανακοινώσεις της σελίδας του δήμου, όσο και στους δρόμους του Δήμου, δεν υπήρξε καμία ενημέρωση για την επεξεργασία των δεδομένων τους και για τον σκοπό της επεξεργασίας. Ενδεικτικές, μεταξύ άλλων, είναι και οι αντιδράσεις για την πτήση των drone στην ευρύτερη περιοχή.
«Επιπρόσθετα όλων αυτών η επεξεργασία των δεδομένων θα πρέπει να πληροί ορισμένες αρχές: η αρχή της διαφάνειας, η αρχή της μη επεξεργασίας των δεδομένων για οποιονδήποτε άλλον σκοπό, η αρχή της ελαχιστοποίησης των δεδομένων, δηλαδή η επεξεργασία τόσων δεδομένων όσων απαιτούνται για την πραγμάτωση του σκοπού και τίποτε περισσότερο (λ.χ. να μην καταγράφονται ιδιωτικοί χώροι, πρόσωπα σε αυτούς κλπ, πινακίδες αυτοκινήτων), η διατήρησή τους μόνον για όσο χρονικό διάστημα είναι αναγκαία η επεξεργασία, η αρχή της ακεραιότητας και της εμπιστευτικότητας, δηλαδή η λήψη όλων των απαραίτητων μέτρων για προστασία των δεδομένων από μη εξουσιοδοτημένη ή παράνομη επεξεργασία και τυχαία απώλεια, καταστροφή ή φθορά. Ως υπεύθυνος λογοδοσίας και έχων το βάρος απόδειξης της συμμόρφωσης με τις εν λόγω αρχές σύννομης επεξεργασίας ορίζεται ο ίδιος ο Δήμος» προσθέτει ο κ. Γεωργόπουλος.
Αγία Παρασκευή: Ποιοι είναι οι όποιοι κίνδυνοι
Κλείνοντας, σχετικά με τους κινδύνους για τα υποκείμενα, που επεξεργάζονται τα προσωπικά τους δεδομένα από πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ο κ. Γεωργόπουλος αναφέρει: «Σίγουρα σε μία τέτοια επεξεργασία εγείρονται προβληματισμοί ως προς τη συμμόρφωσή της με το ιδιαίτερα λεπτομερές και απαιτητικό νομικό πλαίσιο. Καταρχάς σε μία τέτοια περίπτωση θεωρείται κρίσιμη η εκπόνηση της μελέτης εκτίμησης αντίκτυπου. Σε αυτήν πρέπει να αποτυπώνονται κρίσιμες παράμετροι ως προς τη νομιμότητα της επεξεργασίας. Έχει στην περίπτωση που συζητάμε εκπονηθεί τέτοια μελέτη; Εάν ναι, στοιχειοθετείται επαρκώς η ανάγκη για προσφυγή στην παρακολούθηση δημόσιων χώρων μέσω drone (λ.χ. είχε δοκιμάσει ο Δήμος να λάβει ηπιότερα μέτρα και δεν απέδωσαν; Εάν ναι, προκύπτει αυτό);
Ο δικηγόρος, μεταξύ άλλων, θέτει και μερικά κρίσιμα ερωτήματα ως προς τις πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών, που απαιτούν απαντήσεις προτού δοθούν σχετικές άδειες για πτήσεις πάνω από τα κεφάλια πολιτών: «Μπορεί ο Δήμος να διασφαλίσει ως υπεύθυνος επεξεργασίας την αποτελεσματική άσκηση εκ μέρους των υποκειμένων των δεδομένων όλων των δικαιωμάτων που τους απονέμει η νομοθεσία -υπό τις προϋποθέσεις που συνδέονται ασφαλώς για την άσκηση ενός εκάστου- όπως λ.χ. το δικαίωμα ενημέρωσης, δικαίωμα πρόσβασης, δικαίωμα περιορισμού επεξεργασίας, δικαίωμα διαγραφής δεδομένων κ.α.;»
«Έχει λάβει ο Δήμος όλα τα μέτρα ασφαλείας για τη μη διαρροή των δεδομένων αυτών;
»Για πόσο χρονικό διάστημα μπορεί να λαμβάνει χώρα αυτή η επεξεργασία συναρτήσει του επικαλούμενου σκοπού επεξεργασίας; Μέχρι να φθάσουμε σε ποια συχνότητα εκδήλωσης τέτοιων παραβατικών συμπεριφορών δικαιολογείται αυτή η επέμβαση στα προσωπικά δεδομένα; Μέχρι την εξάλειψη; Μέχρι τη σημαντική μείωση; Τα τελευταία ερωτήματα συνδέονται άμεσα με το δικαίωμα εναντίωσης του υποκειμένου στην επεξεργασία των δεδομένων του» καταλήγει ο κ. Γεωργόπουλος.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
