«Όταν μπει ένας κρατούμενος μέσα στη φυλακή, παραδίδει τα προσωπικά του στοιχεία, το χώρο του και γίνεται κρατούμενος. Παύει να αναγνωρίζεται σαν προσωπικότητα» μας είπε ο Βασίλης ο Αναγνώστου, μια μέρα πριν ξαναπάει με την ομάδα του στο καθιερωμένο μηνιαίο ραντεβού, τις γυναικείες φυλακές Θήβας.
Μια ομάδα οργανοποιίας στο κέντρο της Αθήνας, μια φορά τον μήνα, επισκέπτεται τις γυναικείες φυλακές Θήβας και σε πρώτη ανάγνωση διδάσκει τις κρατούμενες πώς να κατασκευάσουν ένα μουσικό όργανο από το μηδέν. Σε δεύτερη ανάγνωση όμως, κάνει πολλά παραπάνω.
Αν και το κείμενο περιλαμβάνει λέξεις και φράσεις όπως «φυλακή», «στερεότυπα», «νεκρός χρόνος» και «κακοποίηση», η συζήτηση έγινε με χαμόγελο, αισιοδοξία και βαθύ σεβασμό προς τις κρατούμενες. Για αυτή τη μία ημέρα τον μήνα, οι γυναίκες αυτές αναγνωρίζονται ως προσωπικότητες.
Ο Βασίλης Αναγνώστου και ο Νίκος Ιωάννου περιγράφουν στο Reader τη δράση τους.
«Πήγαμε για να σπάσουμε στερεότυπα, γνωρίζοντας ότι κάποια από αυτά τα κουβαλάμε και οι ίδιοι»
Η απόφαση μας να βρεθούμε στις φυλακές, να κάνουμε μαθήματα σε πρόσφυγες, ή να ασχολούμαστε με το περιβάλλον, απορρέει από μια γενική πολιτική κατεύθυνση που έχουμε, η οποία βασίζεται στις αρχές της άμεσης δημοκρατίας.
Πριν από δύο χρόνια, ξεκινήσαμε να φτιάχνουμε ένα μουσικό όργανο - πέρα από το προσωπικό που φτιάχνει ο κάθε μαθητής - για να το δωρίσουμε στις φυλακές. Ένα συλλογικό όργανο που συμμετείχαν όλοι.
Η σκέψη ήταν να πάμε στις φυλακές ανηλίκων αλλά τελικά οι γυναικείες φυλακές έχουν πολύ ενδιαφέρον, μας κέρδισαν. Το οργανώσαμε με τους μαθητές λοιπόν. Ο ρόλος ήταν διττός: Πήγαμε εκπαιδεύσουμε τα κορίτσια κρατούμενες, αλλά να εκπαιδευτούμε και εμείς οι ίδιοι, να σπάσουμε στερεότυπα, που και εμείς πήγαμε με πολλά στερεότυπα, και στερεότυπα που έχει η κοινωνία. Για αυτό και η ομάδα - αν και δεν το φωνάζουμε - είναι ανοιχτή.
Περάσαμε μέσα στις φυλακές. Πήραμε τα εργαλεία και προσαρμόσαμε τις τεχνικές της οργανοποιίας στο περιβάλλον αυτό, με τους μαθητές μας να κάνουν συνδιδασκαλία.
«Ο ελεύθερος χρόνος της φυλακής σκοτώνει»
Η ανταπόκριση από τις γυναίκες ήταν πάρα πολύ μεγάλη. Ξέρεις δεν μπήκαμε μέσα με σκοπό να μάθουμε στις γυναίκες να γίνουν οργανοποιοί αλλά να αποκτήσουν οφέλη.
Την ομαδικότητα, να φτιάξεις σχέσεις μέσα στις φυλακές. Να ξεφύγει μια γυναίκα από το νεκρό χρόνο της φυλακής. Αν εδώ εμείς πασχίζουμε για λίγο ελεύθερο χρόνο, ο ελεύθερος χρόνος της φυλακής σκοτώνει. Να συσχετιστούμε και να αυξήσουμε και την αυτοπεποίθηση στα κορίτσια.
Ένας φυλακισμένος άνθρωπος δεν έχει καλή αυτοπεποίθηση πολλές φορές. Μια γυναίκα που έκανε κάποιο λάθος, ή που νόμιζε ότι κάνει κάποιο λάθος τεχνικά, τα έβαζε με τον εαυτό της. Στην ανάποδη μεριά, όταν ολοκληρώθηκε το όργανο και έγινε μια εκδήλωση εντός φυλακής, με περισσότερες κρατούμενες ήταν αλλιώς. Στο μάθημά έχουμε 20, στη γιορτή ήταν 80. Το όργανο το πανηγυρίσανε όλες. Σαν να ήταν μια ομαδική κατάκτηση.
Είμαστε σε ένα χώρο με φύλαξη. Οι ίδιοι προφυλάσσουμε τα εργαλεία μας για να μην κλέψουν κάτι ή να μην κάνει καμία ζημιά σε καμία άλλη. Το εντυπωσιακό είναι όμως ότι οι ίδιες οι κρατούμενες περιφρουρούν καλύτερα από όλους μας. Σαν δικαίωμα τους στη μάθηση.
Καμία στιγμή δεν αισθανθήκαμε κάποια απειλή ή να γίνεται κάτι που στερεοτυπικά θα το αποδίδαμε σε κάποια κρατούμενη. Δεν έχουμε συναντήσει τα στερεότυπα που έχουμε ακούσει έξω.
Γιατί γυναικείες φυλακές;
Μόλις ένα 5% του παραβατικού πληθυσμού είναι γυναίκες. Οι υπόλοιποι είναι άνδρες. Αυτή η σύνθεση του πληθυσμού πρέπει να μας προβληματίσει. Δεν είναι χαρακτηριστικό της ελληνικής κοινωνίας. Είναι χαρακτηριστικό των σύγχρονων κοινωνιών γενικότερα.
Το μεγαλύτερο ποσοστό των γυναικών που είναι μέσα στη φυλακή είναι κακοποιημένες.Είναι τα θύματα και όχι οι θύτες. Πολλές φορές το περί δικαίου αίσθημα μπερδεύεται αλλά γενικά στην συντρηπτική τους πλειοψηφία, στατιστικά έχουν κακοποιηθεί με κάποιον τρόπο στη ζωή τους.
Και να το υπογραμμίσουμε το κακοποιηθεί. Και ας θεωρήσουμε ότι συμβαίνει κάτι αντίστοιχο και με έναν άνδρα στις φυλακές. Άλλη κακοποίηση βιώνει μια γυναίκα.
Στις φυλακές Θήβας θα συναντήσεις χαρακτηριστικά κοινότητας
Οι φυλακές στη Θήβα, είναι η μοναδική γυναικεία φυλακή για κατάδικες γυναίκες στην Ελλάδα, απέναντι σε πολυάριθμες αντρικές φυλακές (φαίνεται ότι η παραβατικότητα έχει φύλο). Έχει στοιχεία που έχουν ενδιαφέρον στον τρόπο που είναι δομημένη.
Από τη γυναίκα δήμαρχο πχ. μέχρι τη γυναίκα που θα είναι πιο «τραμπούκος» και την πιο συνεσταλμένη. Δεν θάβονται αυτές οι προωπικότητες. Ενώ στον Κορυδαλλό πχ επειδή κουμάντο κάνουν οι μαφίες, αυτό δεν το βλέπεις.
Από τα μαθήματα μας διακρίνουμε προσωπικότητες, όχι άτομα. Όταν μπει ένας κρατούμενος μέσα στη φυλακή, παραδίδει τα προσωπικά του στοιχεία, το χώρο του και γίνεται κρατούμενος. Δεν αναγνωρίζεται πια σαν προσωπικότητα.
Αυτό που χαιρόμαστε περισσότερο είναι οι «ανάσες ελευθερίας» για μια κρατούμενη. Προσπαθούμε για την ώρα που είμαστε εκεί να αποβάλλουμε την αίσθηση του εγκλεισμού. Και το καταφέρνουμε πολλές φορές. Να δημιουργήσουμε εικόνες που θα τις ηρεμούν ακόμα και το βράδυ που θα κοιμηθούν. Να κουραστούν ακόμα ακόμα.
Αυτό που κάνουμε βοηθάει αλλά δεν έχουμε αυταπάτες. Βοηθάει πολύ λίγο. Από το τίποτα προσφέρουμε κάτι πολύ λίγο, Το κάνουμε και χαιρόμαστε.
Τώρα το αν σωφρονίζονται είναι μεγάλη κουβέντα.. Θα μπορούσαμε να μιλάμε για τον σωφρονισμό για ώρες. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει. Κανένας δεν το πιστεύει. Είναι κάτι τιμωρητικό. Πιο πολύ βοηθάμε στο να απελευθερωθούν όχι να σωφρονιστούν (με τους όρους που νοείται σήμερα ο σωφρονισμός).
Η πρώτη φορά στις φυλακές: «Είχα αγωνία για το πώς θα διαχειριστούμε την έκθεση στο συναίσθημα»
Μας υποδέχτηκαν. Υπήρχε αγωνία από όλους. Ως δάσκαλος, ανησυχούσα για τη συνοχή της ομάδας μας και για το πώς θα διαχειριστούμε την έκθεση στο συναίσθημα. Δηλαδή σκεφτόμουν ότι ίσως σε κάποιο από τα παιδιά ανακινούσε ένα συναίσθημα πολύ δικό του, ή να του δημιουργούσε κάτι.
Η πρώτη φορά ήταν σαν καρδιογράφημα, με πολλά συναισθήματα. Την πρώτη πρώτη φορά που πήγαμε πετύχαμε την αποφυλάκιση μιας κρατούμενης. Πολύ δυνατή στιγμή. Το πανηγυρίσαμε και εμείς. Το χαρήκαμε. Ήταν πολύ έντονο σαν συναίσθημα. Την πρώτη φορά γνωριστήκαμε με τα κορίτσια, τις ακούσαμε.
Και είχα και σαν φοβεία το κομμάτι της ματαίωσης. Πηγαίναμε με τις καλύτερες διαθέσεις και φοβόμουν μήπως αυτό που κάνουμε δεν αλλάζει τίποτα, δεν προσφέρει τίποτα, δεν έχει κάτι που θέλουν να λάβουν οι κρατούμενες. Με στεναχωρούσε η σκέψη. Τα συζητήσαμε αυτά πριν μπούμε μέσα
Τη δεύτερη φορά είχαμε κάνει μια αυτοκριτική σαν ομάδα: να μην ανατροφφοδοτούμε το τραύμα στα κορίτσια. Δεν ρωτάγαμε ένα κορίτσι πώς αισθάνεται, σίγουρα απαγορευτικό το γαιτί μπήκε μέσα.
Δεν θέλαμε να έχουμε δομή πομπού - δέκτη, δασκάλου - μαθητή, και αυτό το καταφέρνουμε πάντα.
Η φιλοσοφία του Athens School
Η ομάδα στεγάζεται στο Athens School, έναν εκπαιδευτικό και ερευνητικό συνεταιρισμό που δραστηριοποιείται στον Λόγο (φιλοσοφία, λογοτεχνία), την Τέχνη (θέατρο) και την Τεχνική (οργανοποιία, ξυλουργική).
«Πιστεύουμε σε έναν συγκεκριμένο τρόπο εκπαίδευσης που εντάσσει τη γνώση οργανικά στη ζωή. Δίνουμε μεγάλη σημασία στην κοινωνική και περιβαλλοντική διάσταση. Χρησιμοποιούμε εγχώρια ξυλεία, αποφεύγοντας τα βιομηχανικά προϊόντα ή τροπικά ξύλα που συλλέγονται με κακούς κοινωνικούς όρους.
Ως Κοινωνικός Συνεταιρισμός, εστιάζουμε στα κοινωνικά οφέλη των δράσεων μας. Προτάσσουμε τη χαρά της δημιουργίας έναντι της απλής κατασκευής, αναδεικνύοντας τα πολλαπλά οφέλη και τις "θεραπευτικές" ιδιότητες της τέχνης, της τεχνικής και του λόγου για τον σύγχρονο άνθρωπο».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
