Αν κάποιος που θέλει να βρει έναν εκπαιδευτή, για να εκπαιδεύσει τον σκύλο του, κάνει μια αναζήτηση στο ίντερνετ και στα social media, θα βρει δεκάδες, πολλοί από τους οποίους θα του λένε να πάει σε εκείνους και όχι στους άλλους.
Θα βρει πολλές μορφές εκπαίδευσης και θα ακούσει όρους που δεν ξέρει καν τι σημαίνουν. Επίσης, θα βρει πολλούς εκπαιδευτές να κατηγορούν άλλους εκπαιδευτές και να υπάρχει κάποιου είδους «πόλεμος» μεταξύ τους.
Μιλήσαμε λοιπόν με δύο εκπαιδευτές, ώστε να καταλάβουμε κάποια βασικά πράγματα γύρω από το θέμα. Ο ένας εκ των δύο είναι ο κ. Πέτρος Μητσάκος, ο οποίος ανήκει στους εκπαιδευτές που χρησιμοποιούν έναν συνδυαστικό τρόπο εκπαίδευσης (balanced). Ο δεύτερος είναι ο Αλέξανδρος Παράσχης, ο οποίος είναι θετικός εκπαιδευτής, δηλαδή λειτουργεί κατά βάση με την επιβράβευση μιας καλής συμπεριφοράς. Μάθαμε για τις διαφορές των δύο «σχολών», για το πού υστερεί η καθεμία, τι πραγματικά σημαίνει εκπαίδευση και πότε μπορεί να έχει αποτελέσματα.
Πέτρος Μητσάκος, εκπαιδευτής σκύλων
Τι εννοούμε όταν λέμε εκπαιδεύω έναν σκύλο;
Κατ' αρχήν, πρέπει να γίνει ένας σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στη φύση του ανθρώπου και στη φύση του σκύλου. Οι άνθρωποι, με δική μας πρωτοβουλία, έχουμε πάρει τα σκυλιά και τα έχουμε εντάξει στην κοινωνία μας και στην καθημερινότητά μας, κατ' επέκταση. Μέσα στους αιώνες, το ζώο αυτό μάς έχει αποδείξει περίτρανα ότι μπορεί να συμβιβαστεί ή να προσαρμοστεί με τις οποιεσδήποτε συνθήκες ζούσαμε εμείς. Δηλαδή, έτσι κι αν πάρουμε το θέμα από πάρα πολλά χρόνια πίσω, ο σκύλος μάς αποδεικνύει ότι μπορεί να μας συντροφεύσει σε πάρα πολλές καταστάσεις.
Έτσι και στη σημερινή μας κοινωνία, ο σκύλος καλείται να ακολουθήσει το μοντέλο ζωής μας, κατά κάποιον τρόπο, τους γρήγορους ρυθμούς που έχουμε στην καθημερινότητά μας, ένα αστικό περιβάλλον, σε πάρα πολλές περιπτώσεις, που είναι περίπλοκο και δύσκολο για κάποιον να ενταχθεί μέσα σε αυτό, και από κει και πέρα να διαμορφώσει συμπεριφορές οι οποίες είναι κοινωνικά αποδεκτές από εμάς, από τους ανθρώπους.
Οπότε, στην εκπαίδευση των σκύλων φροντίζουμε δύο πράγματα: να σεβαστούμε από πλευράς μας τη φύση των σκύλων και να τους βοηθήσουμε, βοηθώντας παράλληλα και τον εαυτό μας από αυτή τη διαδικασία, να ενταχθούν στην καθημερινότητά μας.
Πώς το κάνουμε αυτό; Ποια είναι αυτά τα εργαλεία εκπαίδευσης, οι τρόποι εκπαίδευσης που εφαρμόζετε και φαντάζομαι ότι θα έχουν και αποτέλεσμα, έτσι;
Δεν το κάνουμε αυτό με εργαλεία εκπαίδευσης. Δηλαδή, το οποιοδήποτε εργαλείο αφορά ένα πολύ μικρό μέρος της όλης εκπαιδευτικής διαδικασίας, σε κάθε περίπτωση αυτό. Το πρώτο πράγμα το οποίο φροντίζουμε να γίνει είναι να καταλάβει ο άνθρωπος ο οποίος έχει τον σκύλο, ο κηδεμόνας ας πούμε, να καταλάβει τις ανάγκες, τι χρειάζεται μέσα στην καθημερινότητα για να είναι ευτυχισμένος. Και όπου ευτυχισμένος σκύλος σημαίνει σκύλος ο οποίος δεν δημιουργεί και ιδιαίτερα προβλήματα.
Δηλαδή, στην πλειονότητα των περιπτώσεων έχουμε προβληματική συμπεριφορά, η οποία προκύπτει από αδυναμία κάλυψης ενστίκτων του σκύλου. Επομένως, όταν ένας άνθρωπος φροντίζει να καλύπτει τα ένστικτα του σκύλου του, κατ' επέκταση ο σκύλος του δίνει πίσω πολύ καλύτερη συμπεριφορά.
Άρα, είναι πολύ πιο σφαιρικό το ζήτημα για να πούμε ότι φτιάχνουμε μια σωστή εκπαίδευση. Δεν περιορίζεται σε ένα εργαλείο. Δηλαδή, χρησιμοποίησες ένα εργαλείο και κατευθείαν ο σκύλος ξεκίνησε να σε ακούει, που λέμε. Δεν στοχεύουμε απαραίτητα στο να σε ακούει ένας σκύλος. Στοχεύουμε σε κάτι πολύ πιο ολοκληρωμένο.
Ουσιαστικά ακούω πολλούς εκπαιδευτές οι οποίοι λένε ότι το πρώτο στάδιο είναι η εκπαίδευση του ανθρώπου. Ουσιαστικά, όταν ένας άνθρωπος πάει σε έναν εκπαιδευτή, εκπαιδεύεται ο άνθρωπος πώς να ζει με τον σκύλο. Και όχι ο σκύλος εξ ολοκλήρου. Είναι έτσι τα πράγματα;
Σωστά. Σε πρώτο χρόνο στοχεύουμε όντως στο να εκπαιδεύσουμε τον άνθρωπο.
Στην εκπαίδευση του ανθρώπου, το πρώτο πράγμα το οποίο κοιτάζουμε είναι να του εξηγήσουμε, να του αναλύσουμε τι ακριβώς είναι ο σκύλος, τι ένστικτα φέρει και πώς καλύπτονται οι ανάγκες του.
Πολλές φορές οι άνθρωποι έχουν την τάση να θεωρούν ότι όλα τα σκυλιά είναι το ίδιο. Δηλαδή, είτε πάρεις ένα τσιουάουα είτε πάρεις ένα ροτβάιλερ, μπορεί να θεωρούν ότι είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα. Ότι έχουν ίδιες ανάγκες, ακριβώς τα ίδια ένστικτα και τα σχετικά.
Κάποια ένστικτα και κάποιες ανάγκες, προφανώς, και είναι ίδιες. Αλλά από εκεί και πέρα, σε κάποιες άλλες καταστάσεις έχουμε τεράστιες διαφορές.
Λοιπόν, άρα το πρώτο πράγμα στην εκπαίδευση του ανθρώπου είναι να καταλάβει τι σκύλο πήρε. Από εκεί και πέρα, να καταλάβει πώς πρέπει να φέρεται στον σκύλο που πήρε. Επίσης, πολύ βασικό, είναι να καταλάβει τι πρέπει να ζητήσει από τον σκύλο που πήρε. Τι απαιτήσεις, ας πούμε, να έχει από εκείνον.
Αυτά είναι κυρίως εκείνα τα οποία μας απασχολούν από πλευράς του ανθρώπου. Να συνειδητοποιήσει κάποια πράγματα, να μην έχει την τάση να τα εξομοιώνει όλα και να ψάχνει τον σκύλο που είχε στο χωριό όταν μεγάλωνε, που ήταν μικρό παιδάκι. Να καταλάβει ότι κάθε σκύλος είναι διαφορετικός.
Ωραία, ας πάμε λίγο και στις μορφές εκπαίδευσης που ήθελα να δούμε, τις διαφορές που υπάρχουν. Ουσιαστικά, εξηγήστε μου λίγο εσείς, ποια είναι η μορφή εκπαίδευσης που χρησιμοποιείτε και τι διαφέρει αυτή από τις υπόλοιπες μορφές εκπαίδευσης που υπάρχουν.
Δεν ξέρω αν πρέπει τις μορφές εκπαίδευσης να τις βάλουμε κάτω από κάποιες ταμπέλες, απαραίτητα. Παρ' όλα αυτά, μπορούμε να κινηθούμε έτσι για την οικονομία της συζήτησης και να πούμε ότι υπάρχει η παραδοσιακή εκπαίδευση, όπως άτυπα έχει ονομαστεί, που αφορά πιο παλιακές τεχνικές εκπαίδευσης.
Υπάρχει η θετική εκπαίδευση, που έχει πατήσει ακριβώς πάνω στο κακό του μοντέλου της παραδοσιακής εκπαίδευσης, που σου λέει ότι τα σκυλιά πιέζονταν για να μάθουν κάποια πράγματα, και έχει πάει ακριβώς στο απέναντι άκρο.
Δηλαδή, ότι δεν θα πρέπει να υπάρχει κανένα απολύτως μάλωμα, να το πω πάρα πολύ απλά. Δεν πρέπει ο άνθρωπος να πει «μη» στον σκύλο. Ότι το «μη» είναι πίεση προς τον σκύλο, είναι στρεσογόνο και δεν πρέπει ο σκύλος να βιώσει κάτι τέτοιο.
Και από εκεί και πέρα υπάρχουν και πιο ισορροπημένες προσεγγίσεις, τις οποίες εγώ ενστερνίζομαι σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό. Δηλαδή, δεν χρειάζεται να κινούμαστε στα άκρα, ούτε από τη μία πλευρά ούτε από την άλλη, για να εκπαιδεύσουμε έναν σκύλο.
Κοιτάζουμε να το κάνουμε με γνώμονα την ευζωία του και την ευζωία του ανθρώπου που τον έχει, γιατί τους αντιμετωπίζουμε σαν μια κοινωνική δυάδα, η οποία αλληλοεπηρεάζεται σε μόνιμη βάση.
Κατ' επέκταση, δημιουργούμε μέσα από την εκπαίδευση ευτυχισμένους σκύλους και ευτυχισμένους ανθρώπους. Αν είναι μόνο ευτυχισμένος ο σκύλος ή μόνο ευτυχισμένος ο άνθρωπος, κάτι πάει λάθος στην εκπαίδευση. Θέλουμε και τους δύο, γιατί αυτοί οι δύο ζουν μαζί.
Μου είπατε ότι ο σκύλος, ας πούμε, δεν πρέπει να του πούμε «μη», είναι αυτό που λένε οι θετικοί εκπαιδευτές. Εσείς πιστεύετε ότι πρέπει να του πούμε «μη»;
Ναι, φυσικά. Είναι κάτι το οποίο υπάρχει βαθιά μέσα στη φύση του και, από εκεί και πέρα, μπορεί να βοηθήσει σε πάρα πολλές περιπτώσεις για την ασφάλειά του, για τη σωστή του καθοδήγηση και για την οποιαδήποτε διαμόρφωση της συμπεριφοράς του.
Είναι κάτι το οποίο επίσης υπάρχει μέσα στη φύση μας. Κατ' επέκταση, όταν μιλάμε για κώδικες επικοινωνίας, είναι κάτι το οποίο ναι, θα πρέπει να αξιοποιείται. Χωρίς αυτό, όμως, να σημαίνει ότι θα πρέπει να υπερβαίνουμε κάποια όρια. Όλα θα πρέπει να είναι εντός κάποιων πλαισίων.
Όπως υπάρχει και το «μη», από την αντίπερα όχθη υπάρχει και το «μπράβο». Και το «μπράβο», ας πούμε, και η επιβράβευση, δηλαδή, της σωστής συμπεριφοράς. Και αυτό, εννοείται, ότι θα πρέπει να υπάρχει για να βοηθάμε τον σκύλο μας να διαχωρίζει τι επιτρέπεται, τι απαγορεύεται, τι είναι αποδεκτό και τι δεν είναι.
Άρα, αυτά τα δύο σε μία εκπαίδευση θα πρέπει να τα φέρνουμε σε μία ισορροπία. Ένα μοντέλο εκπαίδευσης το οποίο είναι πλήρες, εννοείται ότι θα πρέπει να τα περιλαμβάνει.
Αν πούμε ότι εξαιρούμε το ένα από τα δύο, δηλαδή, να σας το πω πολύ χοντρικά, στην παραδοσιακή εκπαίδευση μπορεί να μην υπήρχε το «μπράβο», ενώ στη θετική εκπαίδευση να μην υπάρχει το «μη». Πράγμα το οποίο και στις δύο περιπτώσεις, κατά τη γνώμη μου, είναι πολύ λάθος.
Αν εξετάζουμε μία εκπαίδευση ως προς το πόσο αποδίδει και το πόσο καλό φέρει σε τελική ανάλυση, θα πρέπει να τα περιλαμβάνουμε και τα δύο αυτά.
Άρα ουσιαστικά αυτό που εφαρμόζετε είναι ένας συνδυασμός. Να υπάρχει δηλαδή και η τιμωρία και η επιβράβευση. Να μην υπάρχει μόνο το ένα.
Σωστά. Επίσης, σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι σκύλος από σκύλο, όπως είπα, διαφέρει.
Λοιπόν, υπάρχουν σκυλιά στη χώρα μας τα οποία, για πάρα πολλούς λόγους, έχουν πάρα πολύ δύσκολη συμπεριφορά, πάρα πολύ έντονη συμπεριφορά, επικίνδυνη συμπεριφορά.
Η απαγόρευση σε κάποια πράγματα, εκεί πέρα, μπορεί να λειτουργήσει λυτρωτικά για ένα τέτοιο σκύλο, καθώς αυτό μπορεί να είναι ένα από τα κομμάτια — όχι το 100%, αλλά ένα από τα κομμάτια — το οποίο θα τον βοηθήσει να συμβαδίσει με την κοινωνία μας, να προσαρμοστεί στην κοινωνία μας.
Έχουμε έναν σκύλο ο οποίος, για παράδειγμα, επιτίθεται σε άλλους ανθρώπους, είτε επειδή κακοποιήθηκε στο παρελθόν είτε για τον οποιονδήποτε λόγο μπορεί να συμβαίνει αυτό το πράγμα. Μπορεί να συμβαίνει για πάρα πολλούς λόγους.
Και πούμε ότι, όταν επιτίθεται αυτός ο σκύλος σε έναν άνθρωπο, δεν θα του πούμε «μη». Είμαστε επικίνδυνοι. Δεν είμαστε σωστοί απέναντι στο ζήτημα, είμαστε επικίνδυνοι.
Και το να του αποσπάσουμε την προσοχή με μία λιχουδιά τη στιγμή της επίθεσης ή να κρατάμε 300 μέτρα απόσταση από τον οποιοδήποτε άνθρωπο για να μην επιτεθεί ο σκύλος μας, πέρα από το ότι δεν είναι λειτουργικό για τον άνθρωπο που έχει τον σκύλο, που μπορεί να μένει σε ένα κεντρικό σημείο της πόλης, δεν είναι εφικτό σε κάθε περίπτωση.
Γιατί, ρεαλιστικά, δεν μπορείς να ελέγξεις όλο το περιβάλλον και να πεις ότι ο σκύλος μου επιτίθεται σε άλλους ανθρώπους, άρα θα κρατάω 100 μέτρα απόσταση από τους άλλους ανθρώπους που μένουν στο Παγκράτι. Μπορεί να μου πεταχτεί ένας άνθρωπος από οποιοδήποτε στενό, ανά πάσα ώρα και στιγμή.
Πώς είναι δυνατόν να κρατάω 100 μέτρα απόσταση; Πώς στα 100 μέτρα απόσταση μπορώ να του αποσπάσω την προσοχή με μία λιχουδιά, ενώ στα 99 και μετά δεν μπορώ, γιατί η έντασή του είναι πολύ μεγαλύτερη από τη διάθεσή του για την οποιαδήποτε λιχουδιά εκείνη την ώρα;
Εκεί πέρα κάποιος, εννοείται, ότι θα πρέπει να σταματήσει τον σκύλο ο οποίος επιτίθεται και, κατ' επέκταση, να του στρέψει την προσοχή σε κάτι άλλο.
Αλλά να μπει ένα «στοπ» εκεί πέρα ενδέχεται να είναι απαραίτητο, με γνώμονα τον σεβασμό στον σκύλο, στον εαυτό μας και στους γύρω ανθρώπους, οι οποίοι περνάνε και δεν έχουν, νομίζω, καμία διάθεση να τους επιτεθεί κάποιος σκύλος.
Θέλω επίσης να μου σχολιάσετε λίγο για κάποιους τρόπους που κατηγορούνται από τους θετικούς εκπαιδευτές ότι προκαλούν πόνο. Δεν ξέρω ποια άποψη έχετε για τον πνίχτη. Αυτό, ας πούμε, λένε ότι υπάρχει πόνος όταν χρησιμοποιείται σε έναν σκύλο. Θέλω λίγο να μας διαφωτίσετε πάνω σε αυτό.
Λοιπόν, να το εξηγήσουμε.
Κατ' αρχήν, θα πρέπει πρώτα απ' όλα να γίνει ξεκάθαρο το πράγμα το οποίο δεν είναι: τι είναι αυτός ο πνίχτης.
Ναι, δηλαδή υπάρχουν 150 χιλιάδες πράγματα τα οποία, με μία λέξη, λες ότι αυτό είναι πνίχτης.
Και είναι, στην ουσία, εργαλεία τα οποία μπορεί να μην έχουν καμία απολύτως σχέση με αυτό ή μπορεί να είναι όντως, να δικαιολογείται ο τίτλος «πνίχτης». Οπότε θα πρέπει κάπου να εξετάσουμε τι είναι αυτό το πράγμα, πρώτα απ' όλα.
Δηλαδή, οποιαδήποτε μορφή πίεσης απέναντι σε έναν σκύλο σίγουρα δεν είναι ό,τι πιο ευχάριστο στον κόσμο αυτό.
Από την άλλη, κάποια στιγμή — ξαναλέω, γι' αυτό πρέπει να εστιάσουμε στο τι σκυλιά εξετάζουμε — θα πρέπει να βάλουμε σε μια ζυγαριά αν αυτό το σκυλί μπορεί να συμβαδίσει με τη ζωή μας ή όχι.
Δηλαδή, θα σας πω ένα πολύ απλό παράδειγμα. Αν ένα πολύ μεγάλο τσομπανόσκυλο έχει επιθετική συμπεριφορά και δεν χρησιμοποιηθεί καμία μορφή περιορισμού, πίεσης, όπως θέλετε πείτε το, εκείνη τη στιγμή που επιτίθεται, δηλαδή εάν δεν μπορεί κάποιος να έχει τη δυνατότητα είτε να του πει «μη», είτε «στοπ», είτε να τον σταματήσει με το λουρί, αυτό το σκυλί μετά θα δαγκώσει.
Όταν αυτό το σκυλί δαγκώσει, μετά ο άνθρωπος που το έχει θα φάει μια καμπάνα 30 χιλιάρικα. Το σκυλί θα το πάρουν, θα το πάνε για ευθανασία και ένας άλλος άνθρωπος θα είναι στο νοσοκομείο.
Είναι προτιμότερο αυτό ή είναι προτιμότερο, με κάποιο τρόπο, να μπορούμε να ελέγξουμε τον σκύλο μας σε περίπτωση που όλα πάνε στραβά;
Δηλαδή, δεν το κοιτάζουμε καθαρά σαν εργαλείο εκπαίδευσης. Το κοιτάζουμε σαν έναν τρόπο χειρισμού σε περίπτωση που όλα τα υπόλοιπα πάνε στραβά.
Και εκεί πλέον υπάρχει η γνωστή καραμέλα ότι όποιος δεν κάνει θετική εκπαίδευση χρησιμοποιεί πνίχτες και ασκεί βία στα σκυλιά.
Αυτό είναι κάτι το οποίο, μαρκετινίστικα, μπορεί να λειτουργεί για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα, καθότι τρομοκρατείται ο κόσμος και φαντάζεται ανθρώπους, εκπαιδευτές, οι οποίοι μπορεί να κρεμάνε τα σκυλιά από κάπου και να τα αφήνουν κρεμασμένα ένα τέταρτο εκεί πέρα.
Δημιουργούνται μια τρομοκρατία και ακραίες παραστάσεις και εικόνες, οι οποίες ούτε την παραμικρή σχέση έχουν με την πραγματικότητα, εφόσον απευθυνόμαστε σε έναν φυσιολογικό άνθρωπο, σε έναν φυσιολογικό εκπαιδευτή.
Αν κάποιος κάπου, πάνω σε ένα βουνό, κάνει κάτι που ξεπερνάει τα όρια της λογικής, αυτό είναι δικό του θέμα. Δεν αφορά το σύνολο του χώρου.
Επίσης, επειδή τίθεται καθαρά θέμα μάρκετινγκ εδώ πέρα, έχουν χτιστεί καριέρες με σκιάχτρο, με φόβητρο, ας πούμε, τον πνίχτη.
Δηλαδή, πόλος έλξης πελατών για πολλούς ανθρώπους που ακολουθούν τη θετική εκπαίδευση δεν είναι το «κοίτα τι ωραία που εκπαιδεύω εγώ έναν σκύλο, κοίτα τι καλό αποτέλεσμα έφερα». Είναι το «πρόσεχε μην πας στους άλλους, γιατί οι άλλοι έχουν πνίχτες και θα πνίξουν τον σκύλο σου».
Δηλαδή, κάπου πάμε από το ένα άκρο στο άλλο. Και η δική μου προσέγγιση στο όλο κομμάτι — γι' αυτό δεν θέλω να το βάζω μέσα σε ταμπέλες — δεν αφορά κανένα από τα δύο άκρα. Αφορά καθαρά έναν άνθρωπο και έναν σκύλο που θέλουν να ανταμώσουν και να ζήσουν τη ζωή τους μαζί.
Ωραία, άρα κοιτάζουμε να δούμε μία φυσιολογική λύση μέσα στην όλη τους καθημερινότητα, ώστε να μπορούν να το πετύχουν αυτό.
Θέλω επίσης να τονίσω αυτό με την πειθαρχία, ότι θεωρείται κάτι αρνητικό, κάτι κακό.
Και να πω και ένα πάρα πολύ βασικό παράδειγμα.
Δείχνεις, ας πούμε, έναν σκύλο, του οποίου του λες «κάτσε λίγο εκεί πέρα», του βάζεις το φαγητό και του δίνεις το «ok» για να πάει να το φάει. Και αυτό θεωρείται κακοποιητικό.
Ενώ, αντίθετα, στην ουσία τι επιδεικνύει; Ότι ο σκύλος έχει τον έλεγχο του εαυτού του, δεν είναι παρορμητικός και μπορεί όντως να συνεργαστεί για να κάνει κάτι.
Σε ένα αντίστοιχο παράδειγμα, δεν ξέρω πόσο όλοι αυτοί οι άνθρωποι οι οποίοι το θεωρούν κακοποιητικό αυτό θα βρίσκανε φυσιολογικό το να πηγαίνουμε σε ένα εστιατόριο και να μην περιμένουμε να έρθει ο σερβιτόρος να μας σερβίρει το φαγητό, αλλά να τρέχουμε μέσα και να βουτάμε στην κουζίνα και να πιάνουμε και να τρώμε οτιδήποτε υπάρχει εκεί πέρα τριγύρω.
Θα φαινόταν αυτό εντάξει σαν μία συμπεριφορά;
Αλέξανδρος Παράσχης, εκπαιδευτής σκύλων
Τι σημαίνει εκπαιδεύω έναν σκύλο;
Η εκπαίδευση παλιότερα γυρνούσε κυρίως γύρω από τις εντολές, τον έλεγχο, την υπακοή, τη διόρθωση του λάθους και την καταστολή. Θέλαμε έναν σκύλο που να υπακούει σε ό,τι του λέμε.
Κοινώς, προσπαθούσαμε να δημιουργήσουμε ρομπότ. Αυτό δεν γίνεται.
Η σύγχρονη εκπαιδευτική προσέγγιση, με βάση την επιστήμη πια και τις τελευταίες επιστημονικές μελέτες, έχει να κάνει με την ευζωία, με το συναίσθημα, με το νευρικό σύστημα του ζώου, με την ασφάλεια, με την επιλογή. Το να δώσουμε επιλογή και έλεγχο στο ζώο είναι τρομερά σημαντικό για όλα τα θηλαστικά. Έχει να κάνει με τη μάθηση, με τη δημιουργία σχέσης, με την επικοινωνία, με τη γλώσσα του σώματος. Αυτά είναι τα πεδία γύρω από τα οποία κινείται ένας σύγχρονος εκπαιδευτής.
Ας διευκρινίσουμε αρχικά λίγο τις μορφές εκπαίδευσης που υπάρχουν. Είναι η θετική εκπαίδευση, είναι η λεγόμενη παραδοσιακή εκπαίδευση και η balance εκπαίδευση. Θέλετε να μου πείτε λίγο κάποια βασικά χαρακτηριστικά; Πώς διαφέρει η μία απ' την άλλη;
Η εκπαίδευση παραδοσιακά έχει ξεκινήσει από αρχαιοτάτων χρόνων. Δούλευαν κυρίως με καταστολή και με καταπίεση.
Υπάρχουν δύο κίνητρα για να κάνει ο οργανισμός κάτι: ή θα πρέπει να θέλει κάτι, να του αρέσει κάτι, ή θα πρέπει να φοβάται κάτι ή κάτι να τον πονάει για να κινητοποιηθεί. Αλλιώς δεν θα κάνει κάτι.
Παλιότερα, λοιπόν, το πιο γρήγορο φαινομενικά — που στην πραγματικότητα όμως δεν ισχύει — ήταν το να χρησιμοποιώ βία και να φοβίζω το ζώο. «Ή θα κάνεις αυτό που σου λέω εγώ ή θα πονέσεις». Αυτή ήταν η παραδοσιακή εκπαίδευση.
Μετά αυτό εξελίχθηκε. Η balance είναι το ενδιάμεσο. Είναι η εξέλιξη της παραδοσιακής. Δηλαδή, έχει προχωρήσει. Ακόμα και οι παραδοσιακοί εκπαιδευτές έχουν προχωρήσει. Ακόμα και αυτοί, δεν νομίζω ότι υπάρχει παραδοσιακός εκπαιδευτής που να μη χρησιμοποιεί και φαγητό.
Το balance είναι το ενδιάμεσο, το οποίο όμως, σύμφωνα με μελέτες, είναι πολύ μπερδευτικό για το ζώο και είναι μία μέθοδος που δημιουργεί μεγάλη επιθετικότητα, γιατί το ζώο μπερδεύεται. Τη μία είσαι έτσι και την άλλη είσαι αλλιώς. Δεν ξέρει τι να περιμένει.
Και μετά έχουμε και την τελευταία εξέλιξη, που είναι η θετική εκπαίδευση. Βασίζεται πάνω στον όρο «θετική ενίσχυση».
Ο θετικός εκπαιδευτής χρησιμοποιεί κυρίως θετική ενίσχυση. Εδώ το θετικό και το αρνητικό δεν έχουν να κάνουν με το καλό ή με το κακό. Έχουν να κάνουν με την πρόσθεση ή με την αφαίρεση κάποιου ερεθίσματος.
Οπότε ενισχύω μία συμπεριφορά προσθέτοντας κάτι. Συνήθως αυτό είναι κάτι που το ζώο θέλει, για να ενισχυθεί η συμπεριφορά. Αν αυξηθεί μία συμπεριφορά, έχουμε ενίσχυση.
Οπότε οι θετικοί εκπαιδευτές χρησιμοποιούν αυτή τη μέθοδο αντί για θετική τιμωρία, όπου εκεί προσθέτεις κάτι που πονάει ή ενοχλεί το ζώο, γι' αυτό λέγεται τιμωρία.
Τιμωρία έχει να κάνει με μείωση συμπεριφοράς. Δεν είναι πάλι κάτι κακό ή κάτι άσχημο. Οτιδήποτε έχει σαν αποτέλεσμα μία μείωση της συμπεριφοράς ή της συχνότητας μίας συμπεριφοράς ονομάζεται τιμωρία.
Δηλαδή, επί παραδείγματι, φωνάζω στον σκύλο μου να έρθει σε εμένα και τον χαϊδεύω στο κεφάλι. Αν αυτό δεν του αρέσει και η συμπεριφορά μειωθεί στο μέλλον, αυτό είναι θετική τιμωρία.
Γι' αυτό λέω ότι είναι λίγο μπερδεμένο το να χρησιμοποιώ όρους όπως θετική ενίσχυση ή αρνητική ενίσχυση και όλα αυτά. Όλο αυτό έχει να κάνει με τον συμπεριφορισμό.
Γι' αυτό λέω ότι είναι λάθος να χρησιμοποιούμε τον όρο «θετικός εκπαιδευτής».
Γιατί ο συμπεριφορισμός είναι κάτι που έχει εγκαταλειφθεί χρόνια στους ανθρώπους. Δεν μπορούμε να τους αντιμετωπίζουμε σαν μηχανήματα. Τι θα προσθέσω και τι θα αφαιρέσω.
Ο συμπεριφορισμός είναι ένα πολύ, πολύ μικρό κομμάτι της εκπαίδευσης. Είναι ο τελευταίος τροχός της αμάξης.
Υπάρχουν τα συναισθήματα από πίσω, υπάρχει το νευρικό σύστημα, υπάρχουν οι ορμόνες, υπάρχουν χιλιάδες πράγματα που συμβάλλουν.
Τι πιστεύετε για την επιβράβευση και την τιμωρία; Οι balance εκπαιδευτές χρησιμοποιούν και τα δύο.
Είναι κάτι που μπερδεύει τον σκύλο και έχει τα μεγαλύτερα ποσοστά επιθετικότητας.
Δεν υπάρχει προβλεψιμότητα. Δεν ξέρει τι να περιμένει το ζώο και μπερδεύεται.
Οπότε, σε αυτό είναι και που ξεχωρίζουν ουσιαστικά οι μορφές εκπαίδευσης.
Στο πόσο θα καταπιεστεί ένα ζώο.
Για μένα η εκπαίδευση — πάλι γι' αυτό διαφωνώ με τον όρο «θετική εκπαίδευση» — έχει να κάνει με το να δημιουργήσω τις συνθήκες ώστε το ζώο να αισθάνεται ασφάλεια, ώστε να μπορέσει να απορροφήσει πληροφορίες.
Όπως και ο άνθρωπος. Όταν αισθάνομαι άνετα και ασφαλής, μπορώ να μάθω.
Όταν είμαι αγχωμένος, δεν μπορεί ο εγκέφαλός μου να επεξεργαστεί πληροφορίες.
Δεν διαφέρουν οι άνθρωποι από τα ζώα. Ο εγκέφαλός μας, των θηλαστικών τουλάχιστον. Η νευροεπιστήμη και η νευροφυσιολογία έχουν αποδείξει ότι έχουμε τον ίδιο εγκέφαλο.
Η μόνη διαφορά είναι ότι εμείς μπορούμε να κάνουμε πιο σύνθετες σκέψεις. Αλλά όλα αυτά που έχουν να κάνουν με τη μάθηση και με τα συναισθήματα είναι σε πιο αρχαία μέρη του εγκεφάλου, τα οποία τα μοιραζόμαστε με τα ζώα.
Οπότε κλείνουμε στο ότι εσείς χρησιμοποιείτε μόνο την επιβράβευση, σωστά;
Όχι απαραίτητα.
Δεν εννοώ ότι χρησιμοποιώ πίεση, αλλά προσπαθώ πάση θυσία να αποφύγω ένα ζώο να στρεσαριστεί, γιατί όταν στρεσαριστεί ανεβαίνει η κορτιζόλη.
Πέρα από το άγχος, μπορεί να δημιουργηθεί και επιθετικότητα. Είναι πολύ κοινό να δημιουργείται επιθετικότητα όταν ζορίζεται ένα ζώο, όταν περνάμε τα όριά του.
Όταν φτάσει να αντιδράσει πλέον, όταν φτάσει σε μια κατάσταση αντίδρασης, δεν μπορεί να μάθει.
Αυτό που κάνουν οι παλιοί εκπαιδευτές και πολλές φορές και οι balance είναι ότι, όταν μία συμπεριφορά δεν τους αρέσει, αντί να ασχοληθούν με ποια είναι η αιτία της συμπεριφοράς — γιατί το σκυλί γαβγίζει, γιατί το σκυλί ψευτοδαγκώνει στον αέρα, γιατί κάνει επίθεση — αντί να δουν τι προσπαθεί να πει, τι χρειάζεται, ποια είναι η ανάγκη του, αν χρειάζεται ασφάλεια, αν χρειάζεται μεγαλύτερη απόσταση από κάποιο ερέθισμα, αντί να δουν αυτό και να ασχοληθούν με το πώς θα δημιουργήσουν τις συνθήκες ώστε να κάνουν μια συστηματική απευαισθητοποίηση στο ερέθισμα που τρομάζει το ζώο, βάζουν το ζώο σε μια κατάσταση όπου να μην μπορεί να αντιδράσει.
Συνήθως του βάζουν ένα φίμωτρο. Πολλές φορές του βάζουν και έναν πνίχτη. Είτε είναι πνίχτης, είτε είναι αλυσιδάκι, είτε είναι slip lead, είναι μια θηλιά που σφίγγει, στενεύει και σταματάει την κυκλοφορία του αίματος και την αναπνοή.
Όταν ένα ζώο, όταν ένα θηλαστικό, βρεθεί σε πολλές στρεσογόνες καταστάσεις και δεν έχει περιθώριο αντίδρασης, παραιτείται. Αυτό λέγεται μαθημένη αβοηθησία.
Κλειδώνει, κλείνει.
Και οι παραδοσιακοί και οι balance προσπαθούν να φέρουν το ζώο σε αυτή την κατάσταση. Και μετά σου λένε: «Ορίστε, το ζώο εκπαιδεύτηκε, ηρέμησε».
Αλλά δεν έχει ηρεμήσει. Είναι ένα ζώο που βιώνει τρόμο, έχει κλειδώσει, έχει παραιτηθεί από τη ζωή.
Ένα σκυλί που είναι υπάκουο δεν θα έχει και περισσότερα προνόμια; Για παράδειγμα, εάν το σκυλί μου είναι υπάκουο, θα το πάρω μαζί στον καφέ, στο βουνό, σε μια βόλτα, αντί να κάτσει σπίτι.
Η σκέψη πίσω από αυτό είναι σωστή. Η εφαρμογή της είναι λάθος.
Το να έχω ένα σκυλί, για εμένα, που είναι καλά κοινωνικοποιημένο, ένα σκυλί που του έχω δώσει τα εργαλεία να μπορεί να αυτορυθμίζεται, να μπορεί να διαχειρίζεται στρεσογόνες καταστάσεις, να μπορεί να επανέλθει από ένα σοκ ή από ένα μετατραυματικό γεγονός, αυτό είναι το σκυλί που θα μπορώ να πάρω παντού μαζί μου.
Συνήθως, όταν συγκεντρώνομαι στην υπακοή, αυτά τα θυσιάζω και δημιουργώ ζώα που δεν μπορώ να τα πάρω μαζί μου, γι' αυτόν τον λόγο.
Η υπακοή σημαίνει πίεση. Η εντολή σημαίνει «θα κάνεις αυτό και δεν έχεις άλλη επιλογή, σου αρέσει - δεν σου αρέσει».
Για παράδειγμα, είναι σαν να λέμε στον σκύλο:
«Φοβάσαι τα σκυλιά; Θα σε βάλω να κάτσεις με το ζόρι δίπλα μου και θα αφήσω να περνάνε σκυλιά κοντά σου. Αν δεν αντιδράς, θα σε ταΐσω».
Αλλά το σκυλί δεν στέκεται ήρεμο επειδή το ταΐζουν. Στέκεται ήρεμο γιατί, αν δεν σταθεί ήρεμο, θα πνιγεί ή θα πονέσει. Και έχει που έχει τον φόβο του για τα σκυλιά, προστίθεται και έξτρα φόβος και πίεση, που δημιουργούν πολύ περισσότερο άγχος.
Και στο τέλος γίνεται ένα μπαμ, όχι πάντα, και δεν ξέρουμε ποιος θα είναι το θύμα.
Αν δείτε όλα τα σκυλιά που έχουν επιτεθεί και έχουμε δει στις ειδήσεις, είναι σκυλιά που έχουν εκπαιδευτεί. Έχουν περάσει βασική υπακοή.
Οι σκύλοι θεραπείας μπορούν να εκπαιδευτούν με θετική εκπαίδευση;
Αυτό γίνεται μόνο με θετική εκπαίδευση.
Όλες οι μεγάλες οργανώσεις παγκοσμίως εκπαιδεύουν τους σκύλους-οδηγούς τυφλών μόνο με θετική εκπαίδευση. Όχι για το ηθικό κομμάτι — δεν τους ενδιαφέρει αυτό — αλλά γιατί έχει καλύτερα αποτελέσματα.
Παλιότερα, επειδή είναι η πιο δύσκολη εκπαίδευση που μπορεί να κάνει ένας σκύλος, τα ποσοστά επιτυχίας ήταν πολύ μικρά.
Παλιότερα ήταν ένα 40%-45%.
Από τότε που άρχισαν να εφαρμόζουν θετική εκπαίδευση, τα ποσοστά επιτυχίας έχουν πάει πάνω από το 60%.
Τι γίνεται όταν αποτύχει ένας εκπαιδευτής, θετικός ή μη; Ποιο είναι το ποσοστό επιτυχίας;
Όταν ένας θετικός εκπαιδευτής αποτύχει — που αποτυγχάνουν πολλοί — δεν θα έχει καταστρέψει έναν σκύλο.
Δηλαδή, το λάθος που θα κάνει είναι, το πολύ-πολύ, να δημιουργήσει έναν σκύλο που θα θέλει λιχουδιές συνέχεια.
Δεν θα τον κάνει επιθετικό.
Είναι νόμος ότι, κάνοντας παραδοσιακή εκπαίδευση, ένας σκύλος θα πονέσει;
Η περισσότερη δουλειά που έχω είναι από κηδεμόνες σκύλων που έχουν περάσει παραδοσιακή εκπαίδευση.
Ξέρω ακριβώς τι κάνουν.
Φυσικά, δεν δουλεύουν όλοι με τον ίδιο τρόπο.
Αλλά τα στάνταρ είναι: παίρνεις ένα κουτάβι, το έχεις όλη μέρα στο κρέιτ, αν κλαίει δεν του μιλάς.
Αυτό είναι το πρώτο πράγμα που δημιουργεί τραύμα σε έναν ζωντανό οργανισμό.
Η απομόνωση.
Και έτσι βάζεις τις βάσεις για άγχος αποχωρισμού, για επιθετικότητα.
Οι υπόλοιποι εκπαιδευτές σάς κατηγορούν και για άλλα πράγματα;
Κατηγορούμαστε, οι θετικοί εκπαιδευτές, ότι αφήνουμε τα ζώα ανεξέλεγκτα και χωρίς όρια.
Αυτό είναι μεγάλο λάθος και παρανόηση.
Απλώς ο θετικός εκπαιδευτής διαπραγματεύεται το πώς θα βάλει τα όρια.
Αντί να βάλω έναν πνίχτη και να τραβολογάω το ζώο για να του κάνω και ψυχολογική και σωματική ζημιά, δημιουργώ τις συνθήκες και βάζω τα όρια με τέτοιο τρόπο ώστε να μην πληγώσω το ζώο.
Αυτό όμως προϋποθέτει περισσότερο κόπο, περισσότερη δουλειά και από τον κηδεμόνα.
Και γι' αυτό βρίσκονται άνθρωποι που λένε ότι τα αφήνουμε ανεξέλεγκτα.
Που δεν ισχύει αυτό.
Σε όλους πρέπει να υπάρχουν όρια.
Νομοθετικά υπάρχει κάτι που θεωρείται ότι πρέπει να αλλάξει;
Στη νομοθεσία λέει «πέρα από τις μη επιτρεπτές μεθόδους εκπαίδευσης», χωρίς να αναφέρει ποιες είναι.
Οπότε εμείς έχουμε φτιάξει μια τροποποίηση, όπου αναφέρουμε να απαγορεύεται ρητά η χρήση πνίχτη και οποιουδήποτε εργαλείου δημιουργεί πόνο, φόβο ή ένταση σε ένα σκυλί.
Γιατί η ελληνική νομοθεσία αναγνωρίζει τις πέντε ελευθερίες των ζώων, αλλά υπάρχουν πολλά κενά.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
