Nέοι κανόνες για υπερωρίες και ωράριο, ψηφιακή κάρτα εργασίας, διαφορετικό σύστημα προσλήψεων. Αυτές και άλλες αντίστοιχες εξαγγελίες, λίγα μπορούν να πουν στο μυαλό ενός απλού εργαζομένου που ακούει τους πηχυαίους τίτλους των ειδήσεων, θέτοντας στον εαυτό του ένα και μόνο ερώτημα. Κατά πόσο όλα αυτά θα βελτιώσουν ή θα επιβαρύνουν ακόμα περισσότερο την καθημερινότητά του, που μόνο διαχειρίσιμη δεν είναι εδώ και πάρα πολλά χρόνια.
Συζητώντας με φίλους και συναδέλφους τα νέα δεδομένα που έχουν τεθεί σε διαβούλευση, διαπιστώσαμε πως οι περισσότεροι από εμάς, είμαστε αρκετά μπερδεμένοι όχι τόσο με αυτά που ακούγονται, αλλά κυρίως με αυτά που τελικά θα ισχύσουν στην πράξη. Κι αυτό γιατί οι προθέσεις των εκάστοτε κυβερνήσεων μπορεί να είναι καλές, η εργασιακή ωστόσο πραγματικότητα αποδεικνύει πως τα ψιλά γράμματα του νόμου δεν θα εκλείψουν ποτέ. Για να διαλευκάνουμε κάπως τα σκοτεινά σημεία στο κεφάλι του κάθε υπαλλήλου, θέσαμε συγκεκριμένα ερωτήματα για το νέο εργασιακό νομοσχέδιο στην κυρία Μαρία Μαγδαλινή Τσίπρα, δικηγόρο με ειδίκευση στις εργασιακές σχέσεις στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα.
Τι αλλάζει στην αγορά εργασίας;
«Οι παρεμβάσεις που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στην αγορά είναι πολλές και όλες ευαγγελίζονταν, ότι θα επιλύσουν τα προβλήματα», σημειώνει αρχικά η κυρία Τσίπρα. «Είναι αλήθεια, ότι κάποια πράγματα έχουν βελτιωθεί σημαντικά, μέσω και της χρήσης των σύγχρονων τεχνολογιών, όπως η ψηφιακή κάρτα εργασίας. Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί, ότι η κατάσταση της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα αντανακλά τα βαθύτερα δομικά προβλήματα της οικονομίας μας».
Κατά την ίδια, έχουμε συνηθίσει να σχολιάζουμε τις παρεμβάσεις της κυβέρνησης, εστιάζοντας στην βάση και των προσωπικών μας πεποιθήσεων, στις συνέπειες, που θεωρούμε, ότι κάθε επιμέρους ρύθμιση θα επιφέρει στην αγορά εργασίας. Αυτό, που στην πραγματικότητα δεν σχολιάζουμε είναι, ότι τα προβλήματα της αγοράς εργασίας δεν επιλύονται με περιστασιακές και αποσπασματικές παρεμβάσεις, που αντιμετωπίζουν το σύμπτωμα, αλλά όχι την αιτία του προβλήματος.
Διαβάστε ακόμα: Έρευνα ΙΝΕ ΓΣΕΕ: Το 33% των εργαζομένων έχει ήδη εργαστεί 13 ώρες ημερησίως στον ίδιο εργοδότη
Η δικηγόρος δίνει ένα απλό αλλά και επίκαιρο παράδειγμα: Την επέκταση της δυνατότητας απασχόλησης μέχρι 13 ώρες, για την οποία γίνεται τόσο μεγάλος λόγος τις τελευταίες ημέρες. Όπως εξηγεί στο Reader, «η ευελιξία αυτή υπάρχει ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν πρόκειται για περισσότερους εργοδότες. Η σκοπιμότητα, που φαίνεται να βρίσκεται πίσω από την ρύθμιση είναι η έλλειψη προσωπικού, που εντοπίζεται σε διάφορους κλάδους. Σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος, από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Μάιο του 2024, σε περισσότερες από 5.000 επιχειρήσεις πανελλαδικά, καταγράφονται περί τις 260.000 κενές θέσεις εργασίας ενώ πάνω από 1 στις 3 επιχειρήσεις (37%) δήλωσαν, ότι έχουν κενές θέσεις εργασίας.
Όσο αυξάνεται το μέγεθος της επιχείρησης, τόσο μεγεθύνεται το πρόβλημα, ενώ το ποσοστό των επιχειρήσεων με περισσότερους από 25 εργαζόμενους, που έχουν κενές θέσεις εργασίας φτάνει το 60%. Οι κλάδοι με τα υψηλότερα ποσοστά είναι η Μεταποίηση (50%), τα Καταλύματα και η Εστίαση (48%) και οι Κατασκευές (55%), ενώ υψηλό ποσοστό (48%) καταγράφεται και μεταξύ των επιχειρήσεων με εξαγωγικό χαρακτήρα. Οι λόγοι της έλλειψης προσωπικού εντοπίζονται κυρίως στην μετανάστευση νέων στο εξωτερικό (brain drain), στην αναντιστοιχία δεξιοτήτων (skills mismatch) και στην χαμηλή ελκυστικότητα συγκεκριμένων επαγγελμάτων, καθώς και στις χαμηλές αμοιβές και τις δύσκολες συνθήκες εργασίας.
Τι φαίνεται, λοιπόν, να προκρίνεται ως λύση; Η αύξηση των επιτρεπτών ωρών εργασίας. Η λογική είναι απλή: επειδή δεν υπάρχει διαθέσιμο προσωπικό, αυξάνονται οι ώρες εργασίας του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού. Μπορεί η λύση αυτή, να απαντήσει στο υφιστάμενο πρόβλημα μακροπρόθεσμα; Είναι εξαιρετικά αμφίβολο καθώς, η αύξηση των ωρών εργασίας ελλοχεύει σοβαρούς κινδύνους μείωσης της παραγωγικότητας, αύξησης της αυθαιρεσίας εις βάρος των εργαζομένων και τελικώς διαμόρφωσης ενός περιβάλλοντος ελαχίστως ελκυστικού για την προσέλκυση νέων εργαζομένων στους κλάδους με σημαντικές ελλείψεις προσωπικού.
Δεν είναι τυχαίο, ότι στις χώρες, που καταγράφονται οι περισσότερες ώρες εργασίας στην Ευρώπη, αυτές συνήθως συνοδεύονται από χαμηλότερους μισθούς, υψηλότερη άτυπη απασχόληση και χαμηλότερο αριθμό συμβάσεων μερικής απασχόλησης. Δεν αρκεί, λοιπόν, να σχολιάζουμε κάθε νομοθέτημα στην βάση των όσων πιστεύουμε, ότι θα επιλύσει ή φοβόμαστε ότι θα προκαλέσει».
Πόσες ώρες δουλειάς αντέχει ο οργανισμός;
Με την κυρία Τσίπρα στεκόμαστε στο ζήτημα του ευέλικτου 13ωρου εργασίας, καθώς οι ώρες εργασίας είναι και το θέμα που προβληματίζει περισσότερο τον μέσο εργαζόμενο. Τι κινδύνους αυτό ενέχει, ακόμα κι αν γίνει με τη συναίνεση ενός υπαλλήλου; Κάνουμε την ερώτηση με δεδομένο πως ειδικά σε περιοχές, όπως η Αθήνα, που οι εργαζόμενοι σπαταλούν και αρκετές ώρες στις μετακινήσεις, ενδέχεται να μιλάμε για όρια επαγγελματικής εξουθένωσης σε κάποιες περιπτώσεις.
«Είναι βέβαιο, ότι αν και το νομοσχέδιο προβλέπει, ότι μεταξύ της έναρξης και λήξης δύο περιόδων εργασίας, θα πρέπει να μεσολαβεί τουλάχιστον διάστημα 11 ωρών, δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει τον χρόνο, που απαιτείται για να μετακινηθεί ο εργαζόμενος και την συνακόλουθη μείωση της περιόδου ανάπαυσης, που επιβάλει ο νόμος.
Θα ήταν αφοριστικό βέβαια, να υποστηρίξει κανείς, ότι η εργασιακή καταπόνηση είναι ο μοναδικός παράγοντας, που οδηγεί σε εργατικά ατυχήματα, καθώς δυστυχώς, δεν έχουμε καταφέρει να διαμορφώσουμε, μέσω ελέγχων από τα αρμόδια όργανα ένα περιβάλλον αυστηρής συμμόρφωσης προς τα μέτρα, που οφείλουν να λαμβάνουν οι εργοδότες για την αποφυγή ατυχημάτων και την ίδια στιγμή, παρατηρούμε ότι σε πολλές περιπτώσεις ελλείπει από τους εργαζόμενους η αντίληψη της σημασίας τήρησης των όρων υγιεινής και ασφάλειας.
Η εργασιακή καταπόνηση, ωστόσο, καθώς και η εργασιακή εξουθένωση είναι σημαντικοί παράγοντες, που αναμένεται να επιδράσουν αρνητικά στον αριθμό των εργατικών ατυχημάτων. Αυτό εξάλλου, διαπιστώθηκε και από τις μελέτες εφαρμογής προγραμμάτων μείωσης των ωρών εργασίας, όπου μεταξύ των άλλων πλεονεκτημάτων διαπιστώθηκε μείωση του αριθμού των εργατικών ατυχημάτων και βελτίωση της υγείας των εργαζομένων», απαντά η κυρία Τσίπρα.
Πόσο ασφαλείς είναι οι εργαζόμενοι;
«Κανένα μέτρο, από μόνο του δεν είναι καλό ή κακό», θα πει η ειδικός, παραθέτοντας ακόμα ένα παράδειγμα για το 13ωρο εργασίας που ξεκαθαρίζει τη σκέψη της. Όπως εξηγεί, ένας εργοδότης, που θα απασχολούσε δύο εργαζόμενους για να δουλέψει η επιχείρηση του 13 συνεχόμενες ώρες, θα πλήρωνε αθροιστικά λιγότερες αποδοχές, αφού θα κατέβαλε μόνο το ωρομίσθιο, χωρίς προσαυξήσεις για υπερεργασία και υπερωρία. Εάν τώρα καλύπτει τις 13 ώρες εργασίας με τον ίδιο εργαζόμενο, θα καταβάλει για την 9η ώρα το ωρομίσθιο αυξημένο κατά 20% και για την 10η έως την 13η ώρα το ωρομίσθιο αυξημένο κατά 40%.
Και βέβαια, σύμφωνα με το νομοσχέδιο, η παροχή των ωρών εργασίας από 10-13 δεν είναι υποχρεωτική για τον εργαζόμενο, ο οποίος μπορεί να αρνηθεί. Εύλογα αναρωτιέται κανείς, γιατί είναι αυτό κακό; Αυτή είναι και η απάντηση του Υπουργείου Εργασίας στις επίσημες τοποθετήσεις του αναφορικά με το νομοσχέδιο.
Διαβάστε ακόμα: Νέα δεδομένα με το εργασιακό νομοσχέδιο: Τι αλλάζει με την άδεια αναψυχής και το ωράριο εργασίας
Εάν αφουγκραστεί κανείς με προσοχή τις αντιρρήσεις των συνδικάτων, διαπιστώνει, ότι πέραν της συζητήσεως περί κατάργησης του οκταώρου, η πραγματική ένσταση αφορά στην πραγματικότητα της αγοράς εργασίας και κινείται σε δύο άξονες: εάν πραγματικά θα καταβάλλονται οι πρόσθετες αυτές αποδοχές ή εάν ο εργοδότης θα μπορεί ανενόχλητος να παραβιάζει τον νόμο και εάν ο εργαζόμενος θα μπορεί να αρνηθεί πραγματικά την παροχή της πρόσθετης εργασίας, χωρίς να υπέχει τον κίνδυνο της απολύσεως.
Και εδώ δυστυχώς, οι απαντήσεις επί του πεδίου είναι μάλλον απογοητευτικές και δικαιολογούν σε μεγάλο βαθμό την ένταση των αντιδράσεων. Δεν είναι τυχαίο, ότι αν και στην χώρα μας ισχύουν πολλοί προστατευτικοί νόμοι, η αυθαιρεσία και η παραβίαση των εργατικών δικαιωμάτων, δεν έχει παταχθεί και αποτελεί μία πραγματικότητα. Και σε αυτό συμβάλει σημαντικά η έλλειψη επαρκών ελεγκτικών μηχανισμών ή απουσία μίας δομημένης αντίληψης συμμόρφωσης στους εργοδότες αλλά και η μη χορήγηση κινήτρων σε όσους πραγματικά επιθυμούν να είναι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους».
Γνωρίζουν οι εργαζόμενοι τα δικαιώματά τους;
Κατά την κυρία Τσίπρα, είναι αδιανόητο σε μία εποχή με τόσες πολλές διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης, να μην γνωρίζει κάποιος τα εργασιακά του δικαιώματα. «Εκτός αυτού, υπάρχουν θεσμοί, όπως το ΚΕΠΕΑ – ΓΣΕΕ, που μπορούν να παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες στους εργαζόμενους και τους ανέργους. Και πάντοτε υπάρχει η Επιθεώρηση Εργασίας, η οποία πέραν των καταγγελιών, μπορεί να παρέχει ενημέρωση στους εργαζόμενους», συμπληρώνει.
«Όσον αφορά στη γραφειοκρατία, η σύγχρονη τεχνολογία έχει συμβάλει σημαντικά στην αντιμετώπισή της, πλην όμως, παραμένουν ακόμα σοβαρά προβλήματα. Πρέπει, ωστόσο, να επισημάνει κανείς, ότι η Επιθεώρηση Εργασίας, καταβάλλει φιλότιμες προσπάθειες να ανταποκριθεί στον ρόλο της και πολλά από τα στελέχη της έχουν υψηλό επίπεδο γνώσεων και ικανοτήτων.
Το μεγάλο πρόβλημα, ωστόσο, είναι η δικαιολογημένη απροθυμία των εργαζομένων, που απορρέει από τον φόβο απώλειας της θέσεως εργασίας τους, σε περίπτωση, που προβούν σε καταγγελία εις βάρος του εργοδότη τους. Εύκολα κατανοεί κανείς, ότι ένας εργαζόμενος, ο οποίος θα καταγγείλει ότι εργάζεται υπερωριακά χωρίς να αμείβεται, πολύ σύντομα, εάν όχι αμέσως μετά, θα δει την πόρτα της εξόδου από την εργασία του. Οι δικαστικές δε διαδικασίες, στις οποίες μπορεί να καταφύγει ο εργαζόμενος για να διεκδικήσει το “δίκαιο” του είναι μακρόχρονες και κοστοβόρες.
Το εργασιακό νομοσχέδιο, δεν αναιρεί ευθέως δικαιώματα των εργαζομένων υπό την έννοια αυτή, αφού συνεχίζουν να μπορούν να αρνηθούν να παρέχουν υπερωρία, συνεχίζουν να μπορούν να απαιτήσουν να πληρωθούν για την πρόσθετη αυτή εργασία. Πλην, όμως, “κανονικοποιεί” τον μέγιστο εργάσιμο χρόνο ημερήσιας εργασίας, μέσα σε ένα εργασιακό περιβάλλον, στο οποίο όλοι γνωρίζουμε καλά, ότι δεν μπορεί με τα υφιστάμενα μέσα να ελεγχθεί αποτελεσματικά και η μεγαλύτερη πιθανότητα είναι να οδηγήσει σε καταχρήσεις».
Υπάρχει ουσιαστική λύση;
«Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρακολουθώ τους κοινωνικούς εταίρους (εργοδότες- εργαζόμενους), που ο καθένας από την πλευρά του, αποτυπώνουν επιμέρους ενστάσεις στο υπό κρίση νομοσχέδιο. Πιστεύω, ότι ο κοινωνικός διάλογος έχει ωριμάσει σε σημαντικό βαθμό, καθώς και η πλευρά των εργοδοτών διαπιστώνει, ότι μειωμένες αποδοχές, οδηγούν σε μείωση της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων και τελικώς σε μείωση των εισοδημάτων και των ιδίων των επιχειρήσεων. Αντίστοιχα, απουσία ελέγχου των όρων τήρησης της εργασιακής νομοθεσίας, παράγει ένα καθεστώς αθέμιτου ανταγωνισμού έναντι των συνεπών εργοδοτών.
Έχω την άποψη, ότι οι κοινωνικοί εταίροι έχουν τη δυνατότητα και την ωριμότητα, μετά από τα χρόνια της κρίσεως, να ρυθμίσουν ξανά τους όρους και τις αμοιβές εργασίας και να συμφωνήσουν σε λύσεις, που θα είναι αμφιμερώς ικανοποιητικές και δίκαιες. Είναι, συνεπώς, ανάγκη να ανοίξει ξανά το πεδίο των συλλογικών διαπραγματεύσεων, που αποψιλώθηκε στα χρόνια της κρίσεως, κατά τρόπο, ώστε η αγορά εργασίας και η οικονομία να κάνει αυτό, που ξέρει καλύτερα από οποιαδήποτε κυβέρνηση: να αυτορυθμιστεί μέσα από τον κοινωνικό διάλογο. Ο ρόλος του κράτους παραμένει ισχυρός και στην περίπτωση αυτή, αφού είναι ο παράγοντας εκείνος, που καλείται να διασφαλίσει την εφαρμογή των συλλογικών ρυθμίσεων και να τιμωρήσει όσους αυθαιρετούν», θα καταλήξει η δικηγόρος.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
