Μέσα σε έναν κόσμο που θέλει να λέγεται προοδευτικός, ακόμα και σήμερα διατηρούνται βαθιά ριζωμένα στερεότυπα, τα οποία καθρεφτίζουν την κοινωνία που ζούμε. Την κοινωνία που είναι βυθισμένη στη μισαλλοδοξία, το ρατσισμό, την φοβία για οτιδήποτε «διαφορετικό» δε χωρά στα δικά της καλούπια. Οι κοινότητες των Ρομά δεν είχαν ποτέ το δικό τους βήμα, το δικό τους τρόπο να επικοινωνήσουν τις αλήθειες τους, να μιλήσουν για τον εαυτό τους.
Αυτό το κενό που υπήρχε για δεκάδες χρόνια, έρχεται να καλυφθεί μέσα από τις σελίδες ενός περιοδικού που θα αναδείξει πρόσωπα, θα διασώσει μνήμες και θα μπορέσει να είναι μια «γέφυρα» επικοινωνίας ανάμεσα στις κοινότητες των Ρομά και την ευρύτερη κοινωνία.
Βήμα στους Ρομά να μιλήσουν για τον εαυτό τους
«Η δημιουργία του περιοδικού “Άγνωστος Πολιτισμός των Ρομά” προέκυψε από προσωπική ανάγκη αλλά και από ένα συλλογικό χρέος απέναντι στην κοινότητά μας. Για πολλά χρόνια η ιστορία, ο πολιτισμός, οι παραδόσεις και οι επιτυχίες των Ρομά αγνοούνταν ή παρουσιάζονταν αποσπασματικά μέσα από στερεότυπα και προκαταλήψεις. Ένιωσα ότι έπρεπε να δημιουργηθεί ένα μέσοπου θα δίνει βήμα στους ίδιους τους Ρομά να μιλήσουν για τον εαυτό τους», λέει μιλώντας στο reader ο Κοινωνικός Επιστήμονας Ρομά και συγγραφέας του περιοδικού, Παναγιώτης Χαρίτος.
«Η πρωτοβουλία ξεκίνησε από εμένα, αλλά δεν πρόκειται για ατομική προσπάθεια. Συνεργάζομαι με επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, ερευνητές, κοινωνικούς λειτουργούς, δημοσιογράφους και ανθρώπους της κοινότητας. Οπότε το περιοδικό είναι στην ουσία μια προσπάθεια καταγραφής και ανάδειξης ενός πολιτισμού που αξίζει να γίνει γνωστός».
Μια παράδοση που δεν είχε αποτυπωθεί
Μέχρι σήμερα, η καταγραφή της ιστορίας και των παραδόσεων της κοινότητας, βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην προφορική παράδοση.
«Αυτό σημαίνει ότι πολλές ιστορίες, τραγούδια, έθιμα και αφηγήσεις δεν έχουν ποτέ καταγραφεί γραπτώς. Βρίσκονται στη μνήμη των ηλικιωμένων ανθρώπων και κινδυνεύουν να χαθούν με το πέρασμα του χρόνου. Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν η διασταύρωση των πληροφοριών και η αναζήτηση ιστορικών τεκμηρίων που να επιβεβαιώνουν ή να συμπληρώνουν τις προφορικές μαρτυρίες.
Στην αρχή πολλοί άνθρωποι της κοινότητας δίσταζαν να μοιραστούν προσωπικές ιστορίες, καθώς στο παρελθόν έχουν βιώσει διακρίσεις ή παραποιήσεις των λεγομένων τους. Χρειάστηκε να πραγματοποιηθούν δεκάδες συναντήσεις, συνεντεύξεις και επισκέψεις σε οικισμούς σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Όμως καταφέραμε και μαζέψαμε υλικό που αποτυπώνει αυθεντικά την ιστορία, τις παραδόσεις και την πολιτιστική κληρονομιά των Ρομά», αναφέρει ο Π. Χαρίτος.
«Το μεγαλύτερο στερεότυπο είναι ότι όλοι οι Ρομά ζουν με τον ίδιο τρόπο»
Όπως εξηγεί ο Π. Χαρίτος, οι περισσότεροι έχουν ακούσει για τους Ρομά μέσα από στερεότυπα και όχι μέσα από την ιστορία, τις αξίες και την καθημερινότητά τους. Και παρά την παρουσία των Ρομά στην Ελλάδα και την Ευρώπη που κρατά πολλούς αιώνες, οι περισσότεροι γνωρίζουν ελάχιστα για τον πραγματικό τους πολιτισμό.
«Τα μεγαλύτερα στερεότυπα είναι ότι όλοι οι Ρομά ζουν με τον ίδιο τρόπο, ότι δεν ενδιαφέρονται για την εκπαίδευση ή ότι δεν μπορούν να ενταχθούν ισότιμα στην κοινωνία. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και πολύ πιο αισιόδοξη από ό,τι συνήθως παρουσιάζεται.
Λίγοι γνωρίζουν ότι υπάρχουν Ρομά επιστήμονες, εκπαιδευτικοί, δικηγόροι, κοινωνικοί επιστήμονες, καλλιτέχνες και επιχειρηματίες. Και αυτό δείχνει ότι είναι μια κοινότητα με ανθρώπους που έχουν ταλέντο, γνώσεις, φιλοδοξίες και κοινωνική προσφορά», επισημαίνει.
Οπότε μια από τις προτεραιότητες του περιοδικού είναι η προβολή αυτών των ανθρώπων γιατί τα παιδιά χρειάζονται πρότυπα που μπορούν να ταυτιστούν. «Όταν ένας νέος Ρομά βλέπει ανθρώπους από την κοινότητά του να σπουδάζουν, να εργάζονται και να διακρίνονται, σκέφτεται ότι και ο ίδιος μπορεί να ακολουθήσει παρόμοια πορεία».
«Η ένταξη δεν είναι ευθύνη μόνο των Ρομά αλλά ολόκληρης της κοινωνίας»
Στις σελίδες του περιοδικού, θα μπορεί κανείς να διαβάσει όσα συμβαίνουν σε διάφορους τομείς της ζωής των Ρομά. Στο κομμάτι της εκπαίδευσης που είναι το βασικότερο εργαλείο κοινωνικής ένταξης, ακόμα και σήμερα παρατηρούνται φαινόμενα σχολικής διαρροής στις μεγαλύτερες ηλικίες, συμφωνα με τον Π. Χαρίτο, οπότε χρειάζονται δράσεις για την υποστήριξη των μαθητών και των οικογενειών τους.
Στον τομέα της υγείας, η πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης και πρωτοβάθμιας φροντίδας δεν είναι πάντοτε ισότιμη για όλους, ενώ στο κομμάτι των συνθηκών διαβίωσης, εξακολουθούν να υπάρχουν οικισμοί με ελλείψεις σε βασικές υποδομές, όπως η στέγαση, η ύδρευση, η αποχέτευση και η πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες.
Από την άλλη, στο κομμάτι της κοινωνικής ένταξης, υπάρχουν θετικά παραδείγματα, καθώς «σε πολλές περιοχές της χώρας λειτουργούν προγράμματα εκπαίδευσης, απασχόλησης, κοινωνικής υποστήριξης και διαμεσολάβησης και βλέπουμε όλο και περισσότερους Ρομά να ολοκληρώνουν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και να φοιτούν σε πανεπιστήμια», αναφέρει ο Π. Χαρίτος. «Ωστόσο, η ένταξη δεν είναι ευθύνη μόνο των Ρομά αλλά ολόκληρης της κοινωνίας».
Πίσω από τα στερεότυπα υπάρχουν άνθρωποι με ιστορία και όνειρα
«Το περιοδικό θα εκδίδεται σε τακτική βάση και θα διανέμεραι σε οικισμούς Ρομά, σχολεία, πανεπιστήμια, βιβλιοθήκες, κοινωνικές υπηρεσίες, δήμους, περιφέρειες και φορείς που δραστηριοποιούνται σε θέματα κοινωνικής ένταξης», λέει ο ίδιος, προσθέτοντας ότι «επιδιώκει να υπάρχει και ψηφιακή έκδοση ώστε να είναι προσβάσιμο σε όλη την Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό». Το αντίτιμο θα είναι ιδιαίτερα χαμηλό, ενώ θα δίνεται δωρεάν σε συγκεκριμένες κατηγορίες φορέων και σχολικών μονάδων.
«Όσο γνωρίζουμε ο ένας τον άλλον, τόσο πιο εύκολα χτίζουμε σχέσεις σεβασμού. Ο πολιτισμός των Ρομά είναι κομμάτι της ελληνικής και ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Πίσω από τα στερεότυπα υπάρχουν άνθρωποι με ιστορία, όνειρα και δυνατότητες. Οι Ρομά απλά ζητούν ίσες ευκαιρίες στη ζωή. Και το περιοδικό είναι μια προσπάθεια να ακουστούν φωνές που για χρόνια έμεναν στο περιθώριο».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
