Τα κουρασμένα χελιδόνια και το Brain Gain: Μία συνοπτική αποδόμηση του θριάμβου του «επαναπατρισμού»

Ένα χελιδόνι μεταναστεύει για να διαφύγει του χειμώνα, ή επειδή του γνέφει η Άνοιξη; Με αυτή την ερώτηση μπορεί να αποδοθεί και η παρανοϊκά «αισιόδοξη» στάση που υιοθετείται την τελευταία 5ετία από την κυβέρνηση και μεγάλο μέρος του Τύπου, σχετικά με την ελληνική πληγή του Brain Drain.

Ή καλύτερα, τον όρο που έχει τεχνηέντως καταλήξει να τον αντικαθιστά στην τιτλοφόρηση του ζητήματος, το θετικού προσήμου «Brain Gain» ή «Rebrain», θέλοντας να διαδώσει μία εντύπωση επίρρωσης της αγοράς που μάλλον, όπως θα δούμε, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Η προπαγάνδα με κεντρική αγορήτρια την υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως, θέλει ο «επαναπατρισμός» από χώρες του ΟΟΣΑ τα τελευταία χρόνια να έχει ενταθεί, και να έχει ξεπεράσει μάλιστα τη «διαρροή» εγχώριου ταλέντου, σημειώνοντας φέτος «ρεκόρ» σε αυτή την αναλογία.

Η οπτασία του Brain Gain

Δεν θα ασχοληθούμε με το ποιοι διένειμαν πρώτα αυτή η αφηγηματική εκτός Μαξίμου, αλλά κατά κοινή ομολογία στηρίχθηκε σε πρόσφατη μελέτη του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και σε έκθεση της ΕΛΣΤΑΤ αναφορικά με τις μεταναστευτικές ροές.

Η άγουρη αυτή συσχέτιση μεταξύ της μεταναστευτικής «αναπνοής» και κάποιας κατά φαντασία «επιτυχίας» της καμπάνιας κινήτρων επαναπατρισμού της Νέας Δημοκρατίας για να προσελκύσει τα «χελιδονάκια» μας, θυμίζει πολύ την πάλαι τακτική της καπνοβιομηχανίας, η οποία χρησιμοποιούσε σχετιζόμενες αλλά μη αιτιακές μεταβλητές, για να παρουσιάσει το τσιγάρο από «ακίνδυνο» έως «φάρμακο» για την παχυσαρκία.

Με μία απλή επίσκεψη όμως, η αίγλη αυτού το «νόστου» ξεφτίζει.

Από τη μία, η μελέτη του ΕΚΤ, σε συνεργασία με τον ΟΟΣΑ, ορθά αναφέρει ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται επιβράδυνση των εκροών, ενώ το 2023 οι εισροές Ελλήνων πολιτών ξεπέρασαν για πρώτη φορά τις εκροές (46.000 έναντι 37.000).

Διαβάστε ακόμα: Μητσοτάκης: «Στρατηγική μας προτεραιότητα η ενίσχυση της βιομηχανίας και της μεταποίησης»

Επισημαίνει όμως στην ίδια έκθεση ότι το πρόβλημα παραμένει , και εκφέρει επιφυλάξεις πως τα στοιχεία ροών δεν σημαίνουν απαραίτητα ή άμεσα τον μόνιμο επαναπατρισμό, ούτε εξειδικεύουν στο εκπαιδευτικό επίπεδο των «εισερχόμενων, ώστε να μπορούμε να μιλάμε για «Rebrain».

Άρα σε πρώτο επίπεδο, η αναστροφή του Brain Drain που αναφέρεται με βάση τα παραπάνω στοιχεία, δεν είναι παρά ένα τελείως συνειρμικό συμπέρασμα.

Ήλιος, θάλασσα και μη αμειβόμενες υπερωρίες

Αλλά και η ιδιοποίηση αυτή της τάσης από την κυβέρνηση αποδεικνύεται αντιφατική, αφού τα δεδομένα αντικρούουν ευθέως όποια «επιτυχία» της παροχής κινήτρων. Ειρωνικά, μάλιστα, ως βασικός λόγος της επιστροφής της διασποράς αναφέρεται περισσότερο η «νοσταλγία».

Ειδικότερα, για τους επαναπατρισθέντες, ο επαναπατρισμός με την ευρεία έννοια (οικογενειακοί δεσμοί, επιθυμία επιστροφής στην πατρίδα, επανένταξη στο οικείο περιβάλλον) αναδείχθηκε κυρίαρχος λόγος, με πάνω από τους μισούς να τον δηλώνουν ως βασικό κίνητρο.

Αντίθετα, μόλις 1 στους 5 επαναπατρισθέντες αναφέρει την απασχόληση ως λόγο επιστροφής. Σχεδόν κυριολεκτικά και άκρως ποιητικά, μπορεί να ειπωθεί ότι αυτό το πολυτραγουδισμένο «Brain Gain» το οδηγεί περισσότερο ο ήλιος και η θάλασσα, και όχι οι μη αμειβόμενες υπερωρίες.

Τα κουρασμένα ελληνικά χελιδόνια

Πάμε τώρα και στην έκθεση της ΕΛΣΤΑΤ. Εδώ έχουμε ένα «παράπτωμα» που πραγματικά γυρίζει «τούμπα» την εικόνα μίας Ελλάδας «μαγνήτη» για υποσχόμενους εργαζόμενους.

Αυτό διότι η εκτίμηση της μετανάστευσης από την ΕΛΣΤΑΤ χρησιμοποίησε δεδομένα εκροών αποκλειστικά προς μία και μόνο χώρα: τη Γερμανία.

Η συλλογιστική της ΕΛΣΤΑΤ για αυτή την εξειδίκευση, είναι πως η Γερμανία αποτελεί σταθερά τον κύριο δέκτη εξερχόμενων μεταναστών.

Εδώ όμως εντοπίζεται και το πρόβλημα. Επί δεκαετίες, η Γερμανία απορροφούσε πράγματι μεγάλο μέρος των μεταναστευτικών ροών της Ελλάδας και άλλων χωρών, προκειμένου να ενισχύσει τη βιομηχανία της.

Αυτό όμως σημαίνει πως και οποιαδήποτε μεταβολή στις κινήσεις πληθυσμών της ομογένειας δεν γίνεται να αποδοθούν με σημείο αναφοράς μόνο την Ελλάδα. Μάλιστα, η μείωση της μετανάστευσης και του επαναπατρισμού προς/από τη Γερμανία συμπίπτει με μία πρωτοφανή περίοδο ύφεσης στην κεντρική ευρωπαϊκή οικονομία.

Τα τελευταία χρόνια, η Βαυαρική αγορά δεν αποτελεί πόλο έλξης μεταναστών, επειδή αφενός άλλα ευρωπαϊκά κράτη έχουν ανέλθει, όπως η Ελβετία, η Ολλανδία, αλλά και επειδή αντιμετωπίζει εσωτερικά προβλήματα και πολιτική αστάθεια.

Θα ήταν δηλαδή πολύ πιο δόκιμο να πούμε πως δεν μεταναστεύουν λιγότεροι Έλληνες για τη Γερμανία επειδή τους «κέρδισε» η Ελλάδα, αλλά επειδή απλά η γερμανική αγορά εργασίας βιώνει μία ιστορική και βίαιη ενδόρρηξη. 

Από εκεί, δεν είναι στατιστικά τολμηρό να πούμε πως ως η μεγαλύτερη «φωλιά» της ελληνικής διασποράς στην Ευρώπη, η Γερμανία πλέον διώχνει και αυτή τα «υιοθετημένα παιδιά» της.

Ο χειμώνας έγινε απλά πιο δυσβάσταχτος για τα ελληνικά χελιδόνια. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.