Δεν χρειάζεται να είσαι πρωτευουσιάνος για να το νιώσεις. Έστω και μία φορά να έχεις οδηγήσει μέσα από τα προάστια ή το Αθηναϊκό κέντρο, καταλαβαίνεις ότι οι δρόμοι στη «Δανία του Νότου», έχουν μερικά θεματάκια.
Μπαινοβγαίνοντας καθημερινά από τις μεγάλες οδικές αρτηρίες, την Αττική Οδό, τον Κηφισό, ή μπαίνοντας από την ΕΟ, στους δρόμους και τα στενά της Αθήνας, το «mode» της οδήγησης αλλάζει από ξέγνοιαστη σε...εντούρο, ανεξαρτήτως οχήματος.
Σαμαράκια, λακκούβες, καπάκια υπονόμων, μπαλώματα, ξεφτισμένη άσφαλτος, ξεχασμένες λαδιές, κάθε εξόρμηση στους κακογερασμένους δρόμους μας απαιτεί κατ' ελάχιστο ετοιμοπόλεμα «νεύρα» και τάματα στον Άη Χριστόφορο.
Η διαπίστωση είναι βέβαια το εύκολο κομμάτι. Γιατί όμως, μα τον Άγιο, παίρνει τόσο βασανιστικά πολύ για να στρώσουμε τους δρόμους της Αθήνας;
Μία πολύ καλή ιδέα μάς δίνει ο κ. Δημήτρης Μαργαρίτης, Μηχανικός Οχημάτων και επιστημονικός συνεργάτης στο Ινστιτούτο Βιώσιμης Κινητικότητας και Δικτύων Μεταφορών (Ι.ΜΕΤ.).
Ποιος φταίει για τους δρόμους; Όλοι και κανείς
Αυτά που εξηγεί ο κ. Μαργαρίτης, όπως θα δούμε, δεν μας είναι δυστυχώς πρωτάκουστα. Η πιο άμεση απάντηση στο ερώτημα του γιατί οι δρόμοι της μόνης μητρόπολής μας παρουσιάζουν αυτή τη θλιβερή εικόνα, είναι η παλιά, καλή, κατακερματισμένη διοίκηση:
«Οι βασικές αρτηρίες όπως η Κηφισίας, Συγγρού, Βουλιαγμένης, Λεωφόρος Ποσειδώνος, ΕΟ Αθηνών–Σουνίου είναι στην αρμοδιότητα της Περιφέρειας Αττικής, μέσω υπηρεσιών όπως η Διεύθυνση Ελέγχου και Κατασκευής Έργων Συντήρησης Οδοποιίας (ΔΕΣΕ, ΔΚΕΣΟ).
Με υπουργικές αποφάσεις (ΦΕΚ 398 Β’/2007, 299 Β’/2009, 4422/Ε.Ο./2007) καθορίστηκαν οι οδοί αυτής της κατηγορίας ως αρμοδιότητα της Περιφέρειας Η Περιφέρεια επίσης διαχειρίζεται τη συντήρηση που αφορά και δευτερεύοντα παράπλευρα δίκτυα των αυτοκινητοδρόμων.
Οι Δήμοι (π.χ. Δήμος Αθηναίων, Πειραιά, Παιανίας κ.λπ.) είναι υπεύθυνοι για όλες τις υπόλοιπες δημόσιες οδούς εντός των διοικητικών τους ορίων – αυτές περιλαμβάνουν δημοτικούς, κοινόχρηστους και αγροτικούς δρόμους.
Αυτή η υποχρέωση αφορά την αποκατάσταση λακκουβών, σήμανσης, φωτισμού, στηθαίων, αλλά και των συναφών στοιχείων ασφαλείας.
Σε ειδικές περιπτώσεις, συγκεκριμένα ολοκληρωμένα τμήματα αυτοκινητοδρόμων ή οδών με πρωτεύουσα εθνική σημασία εντάσσονται στην αρμοδιότητα της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Έργων (Υπουργείο Υποδομών).
Ωστόσο, οι περισσότερες από αυτές τις αρμοδιότητες, με βάση τον νόμο 3481/2006 και σχετικές ΥΑ, μεταφέρθηκαν στην Περιφέρεια Αττικής ήδη από το 2011».
Και δεν είναι αυτό καλό; Άλλωστε, περισσότερα χέρια ίσον περισσότερη δουλειά. Ή όχι;
«Η πολυεπίπεδη αυτή κατανομή αποπροσανατολίζει και δυσχεραίνει την αποτελεσματική συντήρηση. Κάθε φορέας (Περιφέρεια, Δήμος, Υπουργείο) διενεργεί εβδομαδιαίους ελέγχους, αλλά χωρίς κοινή ηλεκτρονική πλατφόρμα καταγραφής βλαβών ή διαμοιρασμό δεδομένων.
Οι οδοί που διασχίζουν πολλούς δήμους ή εμπίπτουν ταυτόχρονα στην αρμοδιότητα δήμου και περιφέρειας, π.χ. η λεωφόρος Σχιστού, αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις και διπλές ευθύνες/αναφορές.
Ο συντονισμός με δημόσιους φορείς κοινής ωφέλειας (ύδρευση, αποχέτευση κ.λπ.), όταν οι δρόμοι "χωρίζονται" αρμοδιοτήτων, δημιουργεί καθυστερήσεις επιδιορθώσεων.
Ο έλεγχος νομιμότητας γίνεται από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής, υπεύθυνη για ακυρώσεις παράνομων έργων, αλλά δεν διευθετεί προβλήματα συντονισμού στην πράξη.
Άρα, η διάσπαση αρμοδιοτήτων μεταξύ Δήμων, Περιφέρειας και περιορισμένα πλέον του Κεντρικού Κράτους οδηγεί σε αποσπασματική συντήρηση, με άμεσες επιπτώσεις στην ασφάλεια και το περιβάλλον.
Χωρίς πραγματικό συντονισμό, η ευθύνη δεν επιμερίζεται, απλώς κατακερματίζεται. Μόνο μέσω συνδυασμένων δράσεων και κοινού προγραμματισμού μπορεί να ανακοπεί η φθίνουσα κατάσταση του οδικού δικτύου στην Αττική και γενικότερα στην Επικράτεια».
Γιατί πρέπει να μας νοιάζει;
Πολύ απλά, γιατί μία ζωή την έχουμε. Το κομμάτι της κυκλοφοριακής κρίσης που οφείλεται στο οδόστρωμα, αφορά τόσο την άμεση σωματική μας ακεραιότητα, αλλά και τη βιωσιμότητα του χώρου που καταλαμβάνουμε.
Ή, όπως εξηγεί εκτενέστερα ο κ. Μαργαρίτης, υπάρχουν δύο συνιστώσες, αυτή της ασφάλειας και η περιβαλλοντική:
«Η κατάσταση του οδοστρώματος είναι μια παράμετρος στα τροχαία ατυχήματα. Η φθορά της επιφάνειας, οι λακκούβες, το σκασμένο ή ανομοιογενές οδόστρωμα μειώνουν την πρόσφυση και αυξάνουν την πιθανότητα απώλειας ελέγχου του οχήματος, ιδιαίτερα σε οδούς όπου τα οχήματα κινούνται με υψηλή ταχύτητα ή σε βροχερό και ολισθηρό οδόστρωμα.
Ερευνητικές μελέτες δείχνουν πως η αυξημένη τραχύτητα και οι λακκούβες οδηγούν σε υψηλότερο ποσοστό ατυχημάτων.
Στην ελληνική περίπτωση, αν και δεν υπάρχουν συχνά δημοσιοποιημένα στοιχεία όπου άμεσα αποδίδεται ατύχημα σε φθαρμένο οδόστρωμα, η συμμετοχή των δίκυκλων στα θανατηφόρα συμβάντα (πάνω από το ένα τρίτο των θυμάτων) υποδηλώνει ότι ευάλωτα οχήματα πλήττονται περισσότερο από κακής ποιότητας οδόστρωμα, ιδιαίτερα σε αστικές περιοχές, όπως της Αττικής και της Θεσσαλονίκης.
Ενδεικτικά και συνολικά για όλα τα ατυχήματα τροχοφόρων οχημάτων, το 2017 από τα 10.848 καταγεγραμμένα ατυχήματα με τραυματισμούς στην Ελλάδα, σε 97 από αυτά το οδόστρωμα είχε κάποιο θέμα καθαρότητας ή συντήρησης, ενώ το 2019, από τα 10713 ατυχήματα, στα 77 καταγράφηκε κάποιο θέμα.
Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι τα νούμερα αυτά αναφέρονται σε ατυχήματα που έχουν αποσταλεί στην ΕΛΣΤΑΤ και δεν αναφέρονται σε όλον τον αριθμό των ατυχημάτων που επισκέπτεται η Τροχαία.
Ακόμα, η ρύπανση από κακώς συντηρημένους δρόμους δεν περιορίζεται στον θόρυβο ή τις κακοσυντηρημένες ασφαλτοστρώσεις: η άσχημη κατάσταση στην άσφαλτο προκαλεί αυλακώσεις, λακκούβες, με συνεπακόλουθη παραγωγή σκόνη και φθορών στα ελαστικά των οχημάτων, με εκπομπή λεπτών σωματιδίων (PM) που αιωρούνται στην ατμόσφαιρα.
Και τώρα τι κάνουμε;
Όπως μας λέει ο κ. Μαργαρίτης, οι λύσεις για το «κακότροπο» οδόστρωμα κινούνται κυρίως γύρω από τη διευθέτηση του οδηγικού φόρτου, και της οργάνωσης:
«Μέτρα που θα μπορούσαν να βελτιώσουν εν γένει την κατάσταση:
- Στοχευμένες παρεμβάσεις στους δρόμους με υψηλό κυκλοφοριακό φόρτο, με έμφαση στα δίκυκλα.
- Προμήθεια αυτόματων/μη καταστροφικών συστημάτων παρακολούθησης ποιότητας οδοστρώματος.
- Δημιουργία πιλοτικών ζωνών αποφυγής ρύπανσης (π.χ. περιορισμός κυκλοφορίας στις πιο επιβαρυμένες περιόδους). Μια άλλη έκδοση του δακτυλίου δηλαδή, με πιο στενευμένο χαρακτήρα σε ορισμένες περιοχές.
- Εκπαίδευση πολιτών και ενίσχυση συνεκτικών κανόνων οδικής ασφάλειας και συντήρησης υποδομών.
Τι απαιτείται από πλευρά φορέων και κεντρικού συντονισμού:
- Ενιαίο κεντρικό μητρώο αιτημάτων και βλαβών, προσβάσιμο από Δήμους – Περιφέρεια – Κράτος.
- Συνεργασίες και συμβάσεις συντήρησης με κοινοτικά έργα συντονισμένα μεταξύ φορέων.
- Μεικτές ομάδες επιθεώρησης (Δήμος + Περιφέρεια) για κρίσιμα σημεία (π.χ. γέφυρες, μεγάλοι οδικοί άξονες).
- Αποκέντρωση πόρων με ενδεικτικά κονδύλια σε μικρούς δήμους χωρίς τεχνικές υπηρεσίες.
- Συμμετοχή πολιτών με ενημέρωσή για τις διοικητικές αρμοδιότητες και διαδικασίες σχετικών αιτημάτων/καταγγελιών.
Πόσα χρόνια για να στρωθούν οι δρόμοι;
Αυτή η ερώτηση, όπως μας ξεκαθάρισαν πολλαπλοί ειδικοί, είναι επί του πρακτέου αδύνατον να απαντηθεί με σιγουριά, αφού η παρούσα διοικητική κατάσταση, ο συντονισμός που θα απαιτούνταν, οι αστάθμητοι παράγοντες, και η έλλειψη ενιαίων βάσεων δεδομένων, δημιουργούν μία δαιδαλώδη εξίσωση.
Ακόμα και έτσι όμως, θέλαμε να απαντήσουμε, έστω με τη βοήθεια της AI στην ερώτηση, γιατί καλή είναι η επιστήμη, αλλά χρειαζόμαστε και κάτι να ελπίζουμε.
Συγκεκριμένα ρωτήσαμε το Grok, το εργαλείο της xAI, σε πόσα χρόνια θα εξομαλύνονταν οι Αθηναϊκοί δρόμοι, εάν ξεκινούσε σήμερα μία συντονισμένη προσπάθεια από την Πολιτεία.
Υπολόγισε, με σχετική ακρίβεια τη χιλιομέτρηση των δρόμων της Αθήνας (1.000 - 1.500 χιλιόμετρα), πως το καλύτερο «στοίχημα» θα ήταν οι επισκευές με προτεραιότητα τις κεντρικές αρτηρίες, με παράλληλες επεμβάσεις στις οδούς μη ταχείας κυκλοφορίας.
Η πιο ρεαλιστική εκτίμηση που δίνει το Grok λοιπόν, είναι ότι θα χρειάζονταν 15 έως 20 χρόνια για να εξομαλυνθούν οι δρόμοι της Αθήνας, και αυτό αν ξεπερνούσαμε όλα τα διαδικαστικά και πρακτικά εμπόδια.
Τι λέτε, θα ζήσετε για να δείτε εκείνη την ημέρα;
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
