Όταν αποκαλύπτω σε κάποια παρέα ότι είμαι Κριός, λαμβάνω κάποιες τελείως αντιφατικές απαντήσεις. Οι μισοί (και λίγο παρακάτω) ενθουσιάζονται με την απάντησή μου, οι άλλοι μισοί (και λίγο παραπάνω) με κοιτάνε με μισό μάτι. Αν, μάλιστα, για τους δεύτερους υπήρξα κάπως συμπαθητικός, έρχεται και η δεύτερη ερώτηση. «Με τι ωροσκόπο;». Για να εξηγηθεί ότι είμαι συμπαθητικός, παρότι Κριός.
Ως άνθρωπος που ασχολείται μηδενικά με την αστρολογία, δεν έχω καταφέρει ακόμα να ξεδιαλύνω τι χαρακτηριστικά αποδίδονται στους ανθρώπους που γεννήθηκαν όπως και εγώ μεταξύ 21ης Μαρτίου και 20ης Απριλίου. Δεν έχω καταλάβει, επίσης, αν όντως οι άνθρωποι πιστεύουν στην πραγματικότητα στην αστρολογία ή αν είναι ένα κάποιου είδους διασκεδαστικό χόμπι που μοιάζει τρομερά χαλαρωτικό, μίας και βάζει σε τάξη έναν χαώδη κόσμο.
Το σίγουρο είναι ότι η ενασχόληση με την αστρολογία μοιάζει να έχει περάσει μία απενοχοποίηση. Τη δεκαετία του 1990, τα ζώδια ήταν μία χαμηλού κύρους ενασχόληση με την οποία ασχολούνταν κυρίως λαϊκά στρώματα ή, τελείως ενοχικά, τα μορφωμένα στρώματα της μεσαίας και ανώτερης οικονομικής τάξης. Πλέον αυτό έχει αλλάξει.
Για ένα ευρύ φάσμα που ξεκινάει από την GenZ και φτάνει μέχρι και την GenX, η αστρολογία στις διάφορες μορφές της έχει γίνει ξανά κουλ. Τα μπαρ γεμίζουν με συζητήσεις γι’ αυτή, τα κινητά έχουν το Co-Star δίπλα στο Instagram και το Strava, έγκυρα sites σώζουν την ημέρα χάρη στις αστρολογικές στήλες. Γιατί συμβαίνει όλο αυτό;
Ρώτησα μία αστρολόγο τι είναι τελικά η αστρολογία
«Ας ξεκινήσουμε με τη διευκρίνιση, αναφορικά με αυτή τη θεματολογία ότι υπάρχουν δύο κατηγορίες ανθρώπων , αυτοί που την αποκαλούν “τα ζώδια” και αυτοί που την αποκαλούν “αστρολογία”», μου λέει η ΖαρΑτούΣτρα, μία από τις πιο γνωστές και πετυχημένες αστρολόγους της εποχής μας, η οποία γράφει και στο Jenny.gr. Στο τηλέφωνο τής είχα πει ότι κάνω ένα θέμα για τα ζώδια.
«Η πρώτη κατηγορία γνωρίζει συνήθως μόνο τα γενικά χαρακτηριστικά ενός ζωδίου και δεν έχει προχωρήσει σε καμία παραπάνω διερεύνηση γνώσης σε αυτόn τον τομέα. Από την άλλη, η δεύτερη κατηγορία είναι εκείνοι που το έχουν ψάξει παραπάνω και γνωρίζουν ότι η αστρολογία μπορεί να γίνει ένα μέσο αυτογνωσίας αλλά και ένα ισχυρό συμβουλευτικό εργαλείο για την καθημερινότητα μας που σε προειδοποιεί για περιόδους εύνοιας αλλά και διαστήματα που κάποιος τομέας ζωής χρειάζεται προσοχή και γιατί όχι και πρόληψη».
Η αστρολογία έχει ως λογική και άμεση προϋπόθεση ότι τίποτα στον πλανήτη δεν είναι τυχαίο. Της ζητώ μία κάπως πιο φιλοσοφική εξήγηση του τι είναι η αστρολογία. Η ΖαρΑτούΣτρα με πάει στον Αριστοτέλη και στη θεωρία του ότι ο κόσμος είναι αναπόδραστα δεμένος με τις κινήσεις του ουράνιου κόσμου.
«Ο κάθε άνθρωπος είναι ένα μικρότερο αλλά ολόκληρο σύμπαν αναπόφευκτα συνδεδεμένο με το μεγαλύτερο κοσμικό πλανητικό σύστημα και όλο αυτό αποτελεί μία ενότητα που λειτουργεί με μια νομοτέλεια η οποία επιδρά και στους ανθρώπους αλλά και τη φύση. Η νομοτέλεια αυτή βασίζεται σε μαθηματικούς κανόνες και σε μια υπέροχη τριγωνομετρία που ξεκλειδώνει και την προσωπική μας εξίσωση».
«Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι πολλοί μαθηματικοί, όπως ο Γερμανός Reinhold Ebertin, διέπρεψαν στην αστρολογία και της δώσανε και μια πιο επιστημονική προσέγγιση. Από τα 20 χρόνια έρευνας που έχω κάνει στην αστρολογία έχω πειστεί ότι όλοι μας έχουμε την προσωπική μας μαθηματική εξίσωση και αυτή είναι ακριβώς που μου προκαλεί το ενδιαφέρον να λύσω όταν κληθώ να κάνω προβλέψεις, είτε αυτές είναι στον προσωπικό χάρτη κάποιου είτε είναι οι γενικές προβλέψεις».
Πώς επηρεάζει αυτή η φιλοσοφία τη δουλεία της; «Ο τρόπος τώρα που δημιουργώ τις προβλέψεις είναι κάπως ασυνήθιστος στον συναδελφικό χώρο καθώς τις βγάζω μέσα από φόρμουλες ενός xls. Έχω παντρέψει, λόγω της προηγούμενης μου εργασιακής εμπειρίας, το business analysis με την αστρολογία και εχω δημιουργήσει ένα astrology reporting (οι συνδρομητές μου λαμβάνουν εβδομαδιαία προβλέψεις σε αρχεία xls)».
Η γλώσσα της αστρολογίας
Η αστρολογία ακολουθεί ως πρακτική μία σειρά δικών της κανόνων η οποία εν πολλοίς βασίζεται πράγματι στην παρατήρηση των πλανητών. Υπάρχουν οι επαγγελματίες που πράγματι ακολουθούν αυτές τις αρχές και υπάρχουν και άλλοι οι οποίοι συχνά παράγουν content απλά έχοντας ένα πεπερασμένο εύρος στερεοτύπων, προσδοκιών και άρσεων προσδοκιών.
Γλωσσολογικά βλέποντάς το, είναι τρομερά σημαντικό ότι συνήθως τα κείμενα της αστρολογίας είναι γραμμένα σε β’ πρόσωπο (κάποιες φορές ενικό, συνήθως πληθυντικό). Πρόκειται για ένα κειμενικό είδος που καλλιεργεί από τη δημιουργία του ήδη τους δικούς του αναγνώστες. Ένα κείμενο γραμμένο για Κριούς θα το διαβάσουν κατά κύριο λόγο οι Κριοί, άρα ως αναγνώστες/τριες έρχονται έτοιμοι/-ες γι’ αυτό που θα διαβάσουν.
Ταυτόχρονα, όταν περιμένεις ότι ένας άνθρωπος θα έχει μία συγκεκριμένη συμπεριφορά λόγω του ζωδίου του, τότε διαβάζεις τις συμπεριφορές του ανάλογα με τις προσδοκίες που έχεις από αυτόν. Πρόκειται ουσιαστικά για μία αυτοεκπληρούμενη προφητεία που βασίζεται και στην επιλεκτική αντίληψη (confirmation bias). Από ένα σύνολο δεδομένων, ο αναγνώστης επικεντρώνεται σε αυτά με τα οποία ταυτίζεται.
Το 1948, ο ψυχολόγος Forer έκανε ένα πείραμα. Έδωσε σε 39 φοιτητές ένα τεστ ψυχολογίας και τους ανακοίνωσε ότι θα λάμβαναν μία σύντομη περιγραφή της προσωπικότητάς τους. Μία εβδομάδα αργότερα τους έδωσε δήθεν μία εξατομικευμένη περιγραφή της προσωπικότητάς τους.
Οι φοιτητές ένιωσαν ότι αυτό που διαβάζουν αφορά αποκλειστικά για εκείνους. Στην πραγματικότητα όμως είχαν πάρει και οι 39 την ίδια ακριβώς περιγραφή. Αυτό βέβαια μικρή σημασία έχει για όσους ασχολούνται με τα ζώδια.
Η ΖαΡαΤούΣτρα μου απαντά πως και αυτή θεωρεί παρακινδυνευμένες τις γενικές προβλέψεις. «Στην πραγματικότητα, ο καθένας έχει το δικό του προσωπικό αποτύπωμα όταν γεννιέται στον αστρολογικό χάρτη».
Η αστρολογία ως πρακτική
«Θα πρέπει να διαχωρίσουμε την αστρολογία όπως την αντιλαμβάνονταν οι προνεοτερικοί πολιτισμοί από αυτό που αντιλαμβανόμαστε σήμερα ως αστρολογία. Για εκείνους ήταν άλλο ένα εργαλείο μελέτης του σύμπαντος, απόπειρας κατανόησης και πρόβλεψης φυσικών φαινομένων. Ας σκεφτούμε για παράδειγμα την ασαφή διάκριση μεταξύ επιστήμης και φιλοσοφίας στην ελληνική Αρχαιότητα», μου λέει ο Χρήστος Τριανταφύλλου, ιστορικός και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο ΕΚΠΑ.
«Αυτό που αντιλαμβανόμαστε σήμερα ως αστρολογία εμφανίστηκε στις δυτικές κοινωνίες στις αρχές του 20ού αιώνα, απέκτησε τα βασικά του χαρακτηριστικά στον Μεσοπόλεμο και καθιερώθηκε μεταπολεμικά. Η αστρολογία με αυτή τη σύγχρονη μορφή συνδέθηκε εξαρχής με τα ΜΜΕ και ιδίως με τα ωροσκόπια των μεγάλων εφημερίδων, σε μια εποχή που ο Τύπος γινόταν μαζικός και αναζητούσε διαρκώς νέες πηγές παραγωγής περιεχομένου».
Η εμφάνιση της αστρολογίας με νεοτερικούς όρους πλαισιώνεται από μία άνοδο της ενασχόλησης στις ΗΠΑ και την Ευρώπη «με το μεταφυσικό… με τη μορφή της θεοσοφίας, της αναζήτησης απόκρυφων στοιχείων σε αρχαίους πολιτισμούς όπως ο αιγυπτιακός και ο βαβυλωνιακός, και γενικά των μορφών σκέψης που έχουν κωδικοποιηθεί ως «New Age». Το πιο τρανταχτό παράδειγμα είναι οι προσπάθειες επικοινωνίας με τους νεκρούς μετά από αιματηρούς πολέμους όπως ο Αμερικανικός Εμφύλιος και ιδίως ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ήταν άλλος ένας τρόπος αναμέτρησης με μεγάλα συλλογικά τραύματα».
Σύμφωνα με τον Χρήστο Τριανταφύλλου, πρόκειται για μία πιο ανάλαφρη εκδοχή ενασχόλησης με το παράλογο που αποκτά και εκφάνσεις κοινωνικού σχολιασμού και ποπ ψυχολογίας. «Ερευνώ συστηματικά τον ελληνικό Τύπο του 20ού αιώνα, έχω πέσει πάρα πολλές φορές πάνω σε αστρολογικές στήλες ήδη από τον Μεσοπόλεμο. Σε κάθε εποχή επίσης συναντάω στις ελληνικές εφημερίδες ωροσκόπια ηγετών –είναι μια διεθνής πρακτική από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα–, όπου ο πολιτικός σχολιασμός ή η προώθηση κάποιου γίνεται με τον πλέον ανάλαφρο και παγνιώδη τρόπο: το ζώδιο του Παπάγου θα τον ευνοήσει στις εκλογές, ο Καραμανλής να προσέξει το τάδε ζήτημα γιατί ο Ερμής είναι ανάδρομος, και τα λοιπά».
Αυτή η σύνδεση με την ποπ ψυχολογία, μπορεί να μας φέρει πιο εύκολα και στο σήμερα. Η αστρολογία (ξανα)ανθίζει παράλληλα με την ανάδυση μίας εκλαϊκευμένης ψυχολογίας η οποία δίνει μεγάλη βάση σε ανθρωπότυπους, προβλέπει συμπεριφορές και συχνά κάνει αξιολογικές κρίσεις για ανθρώπους οι οποίοι είναι κάτι (ναρκισσιστές, οριακοί κτλ) από το οποίο πολύ δύσκολα μπορεί να ξεφύγουν. Όπως ακριβώς και τα ζώδια.
Η αστρολογία σήμερα
Αυτό το ανανεωμένο ενδιαφέρον το βλέπει και η ΖαρΑτούΣτρα. «Είναι αλήθεια ότι όλο και περισσότερος κόσμος αρχίζει και ψάχνει το θέμα της αστρολογίας και οι ηλικίες ποικίλουν. Από τα δικά μου στατιστικά στα social media υπερισχύει το ηλικιακό group 25-45. Από την generation X αλλά και οι millennials δείχνουν έντονο ενδιαφέρον, η κάθε γενιά για τους δικούς της λόγους».
«Όμως η GenZ έχει μια ιδιαιτερότητα. Από κοινωνιολογική άποψη είναι η γενιά που τα βρήκε πιο σκούρα στην ενήλικη ζωή και έχει πολλά ερωτήματα και δεν σταματάει να ψάχνει τη δική της αλήθεια και ιδιαίτερα μέσω τεχνολογίας. Η GenZ περνάει τώρα την αστρολογική της ενηλικίωση και ωρίμανση με αστρολογικούς όρους και είναι η γενιά που θα εντάξει την αστρολογική συμβουλευτική και σε ένα πιο corporate περιβάλλον».
Ρωτώ και τον Χρήστο Τριανταφύλλου πώς εξηγεί με τη σειρά του το ανανεωμένο ενδιαφέρον για την αστρολογία. «Είναι ταυτόχρονα ένας ψυχολογικός μηχανισμός, μια ανάλαφρη ενασχόληση, μια προσπάθεια να ελέγξουμε το κοσμικό χάος, αλλά και μια μηχανή παραγωγής περιεχομένου. Ειδικά από τη δεκαετία του 1960 και εξής, η αστρολογία έχει συνδεθεί κυρίως με την αντικουλτούρα και τις New Age κοσμοθεωρίες που έψαχναν απαντήσεις σε μια εκδυτικισμένη –άρα και αρκετά οριενταλιστική– εκδοχή της "ανατολικής σοφίας", από τα ταξίδια των Beatles στην Ινδία μέχρι τους διάφορους σοφούς τύπου Osho και τους μελετητές σαν τον Carlos Castaneda».
«Η αστρολογία έχει εννοιολογηθεί από πολλούς ανθρώπους ιδίως της Gen Z, απενοχοποιημένα όπως το λες, σαν μια πρακτική φροντίδας του εαυτού, με γερές δόσεις μιας εναλλακτικής εκδοχής του λεξιλογίου αυτοβελτίωσης. Και σε αυτή τη νέα εκδοχή χρησιμοποιείται πολύ το ρεπερτόριο της «ανατολικής σοφίας», με ανάγνωση Ταρώ, κρυστάλλους, κ.ο.κ».
Σε αυτή τη διαδικασία δεν μπορούμε παρά να τονίσουμε ότι η ενασχόληση με αυτές τις εκδοχές σκέψης αποκτούν και έναν χαρακτήρα αντίστασης στην αντιμετώπιση της επιστήμης ως αυθεντίας και μοναδικής πηγής αλήθειας για τον κόσμο. Και αυτή είναι μία πολύ βασική ιδιότητα του τρόπου που αλλάζει η ενασχόληση με την αστρολογία.
Τη δεκαετία του 1990 επρόκειτο για μία λαϊκή και γεμάτη ενοχές πρακτική μικροαστικών κατά βάση νοικοκυριών. Σήμερα, πολλοί Zoomers και Millennials που καταπιάνονται με αυτή έχουν μεταπτυχιακά και διδακτορικά και ιδεολογικά συχνά προέρχονται από χώρους ιδεολογικής αντίστασης και καλλιτεχνικής πρωτοπορίας.
«Νέες εννοιολογήσεις που συνδέονται ταυτοτικά με ζητήματα φύλου ή σεξουαλικότητας, στην ίδια λογική που γίνεται η οικειοποίηση μορφών του απόκρυφου όπως οι μάγισσες. Είναι, από ιστορική σκοπιά, το πιο πρόσφατο κεφάλαιο στα αλλεπάλληλα κύματα προσπαθειών των δυτικών κοινωνιών να αναζητήσουν πηγές παραγωγής νοήματος έξω από τα όρια αυτού που αποκαλείται “ορθολογισμός”. Είναι δηλαδή άλλη μια εκδοχή ποπ επαναμάγευσης του κόσμου».
Για την ΖαρΑτούΣτρα τα πράγματα είναι διαφορετικά. «Πάντα υποστήριζα ότι η αστρολογία είναι κάτι που σχετίζεται με τα μαθηματικά και όχι με μαγείες, ταρώ και κρυστάλλους. Είναι κάτι που σε όλη την πορεία μου προσπαθώ να το τονίζω».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
