Κάν' το όπως η Βιέννη: Το σύστημα που κρατάει χαμηλά τα ενοίκια

Παράδεισος για όσους πληρώνουν ενοίκιο. Οικιστική ουτοπία. Η καλύτερη πόλη για να ζεις. 

Με αυτά τα λόγια, περιγράφει εδώ και καιρό ο διεθνής και ευρωπαϊκός τύπος μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που κατάφερε με ένα ιδιαίτερο και ιστορικό σύστημα να δημιουργήσει κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης για τους ενοικιαστές. Να κρατήσει τα ενοίκια σε σχετικά χαμηλά επίπεδα. Να επιβάλλει σοβαρούς περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση. Να παρέχει στέγαση υψηλού επιπέδου και προσιτή σε όλους.

Καλωσήρθατε στην Βιέννη.

Υπάρχει ένα όρος που δύσκολα μπορεί να αποδοθεί στα ελληνικά βάσει του δικού μας πλαισίου. Θα μπορούσαμε ίσως να το περιγράψουμε ως «κοινωνική κατοικία» ή «κοινωνική στέγαση» (social housing στα αγγλικά). Το κοντινότερο σε αυτό είναι μάλλον οι εργατικές κατοικίες που και πάλι, δεν είναι αρκετό. Γιατί;

Η κοινωνική στέγαση στην Ευρώπη δεν είναι κάτι περιορισμένο ούτε αφορά συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες που αντιμετωπίζουν δύσκολες συνθήκες διαβίωσης. Είναι ένα ευρύτατο πλαίσιο που αναπτύχθηκε κυρίως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με σκοπό να παρέχει στους κατοίκους μεγάλων πόλεων εύκολη και ικανοποιητική στέγαση χωρίς δυσβάστακτο οικονομικό κόστος.

Αυτό σήμαινε συγκροτήματα κατοικιών με μεγάλους κοινόχρηστους χώρους που ορισμένες φορές περιελάμβαναν χώρους αναψυχής, σχολεία ή και βιβλιοθήκες. Τέτοια παραδείγματα υπήρξαν και στην Ελλάδα χωρίς να ευδοκιμήσουν όμως. Στην δική μας περίπτωση, ο κανόνας ήταν οι πολυκατοικίες της αντιπαροχής. 

Το αν αυτό το σύστημα δικαιώθηκε ή απέδωσε είναι μια άλλη μεγάλη κουβέντα. Όπως και μια άλλη μεγάλη κουβέντα, είναι το πως βλέπουμε και αντιμετωπίζουμε τους κοινόχρηστους χώρους.

Στην αυστριακή πρωτεύουσα όμως, αναπτύχθηκε κάτι καινοτόμο και διαφορετικό που επιβιώνει επιτυχώς μέχρι και σήμερα.

Τι είναι & πώς δημιουργήθηκε

Με το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Αυστρία μεταμορφώθηκε από μοναρχία σε δημοκρατία. Στην Βιέννη, κατά τις δεκαετίες μέχρι τον επόμενο πόλεμο, επικράτησαν οι Σοσιαλδημοκράτες. 

Ο πληθυσμός της πόλης άρχισε να αυξάνεται με ραγδαίους ρυθμούς και οι τοπικές αρχές επιχείρησαν να βρουν μια λύση. Κοινωνικές κατοικίες υπήρχαν ήδη αλλά η κατάστασή τους ήταν το λιγότερο απογοητευτική. Στο κάθε διαμέρισμα ζούσαν τουλάχιστον επτά άνθρωποι, οι βασικές παροχές ήταν ελάχιστες και το κόστος βαρύ.

Οι Σοσιαλδημοκράτες εμπνεύστηκαν κάτι διαφορετικό. Συγκροτήματα διαμερισμάτων σε μεγάλους αριθμούς που θα είναι προσιτά στα λαϊκά στρώματα αλλά χωρίς να αποκλείονται και οι υπόλοιπες κοινωνικές τάξεις. Μεγάλοι κοινόχρηστοι χώροι με αρκετό πράσινο και παροχές που δεν υστερούν σε σύγκριση.

Και το κυριότερο, θα ανήκουν στον δήμο της πόλης και θα έχουν χαμηλό ενοίκιο. Έτσι γεννήθηκαν τα αποκαλούμενα “λαϊκά παλάτια”. Η κατασκευή τέτοιων συγκροτημάτων συνεχίστηκε και μετά το 1945 με κάποιες διαφορές στην αρχιτεκτονική. Το πλαίσιο όμως δεν άλλαξε καθόλου. 

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, 80% των Αυστριακών πληρώνει ενοίκιο. Το αντίστοιχο των Ελλήνων είναι στο 76%. Συνεχίζοντας με αναφορές σε αριθμούς που αποτυπώνουν την πραγματικότητα που ήδη γνωρίζουμε, το ποσοστό των Ελλήνων που ξοδεύει σχεδόν το μισό (ή και παραπάνω) του εισοδήματός του για δαπάνη στέγασης, είναι στο 28,9%. 

Το αντίστοιχο στην περίπτωση της Αυστρίας είναι 6,3%!

Πώς λειτουργεί

Γνωρίζουμε πως η κατάσταση των ενοικίων έχει εκτροχιαστεί. Δεν είναι κάτι καινούριο. Υπάρχουν λύσεις σε ένα τέτοιο πρόβλημα; Θα μπορούσε η λύση να είναι το βιεννέζικο σύστημα;

Ας δούμε τι ισχύει.

Όλα τα συγκροτήματα κοινωνικής στέγασης που έχουν κατασκευαστεί ή κατασκευάζονται ακόμη και τώρα, ανήκουν στον δήμο της Βιέννης. Τον πρώτο και τελευταίο λόγο, τον έχει η πόλη.

Ο δήμος αξιοποιεί μεγάλες εκτάσεις γης που ήδη διαθέτει ή προχωράει σε αγορά νέων εκτάσεων προς εκμετάλλευση. Στην συνέχεια, τις πουλάει ή τις δανείζει σε εταιρείας ανάπτυξης ακινήτων (που έχουν κοινωνικό χαρακτήρα και περιορισμένο κέρδος) και εκείνες προχωρούν στην κατασκευή των συγκροτημάτων. 

Πριν φτάσουν όμως σε αυτή την φάση, διεξάγεται πρώτα ένας διαγωνισμός. Εκεί, η κάθε εταιρεία καταθέτει το σχέδιό της για το εκάστοτε συγκρότημα που πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προϋποθέσεις ώστε να προχωρήσει. Αυτές αφορούν την βιωσιμότητα, το κόστος, το οικολογικό αποτύπωμα και τις υποδομές.

Αφού έχουν γίνει οι υπολογισμοί, η κατασκευή έχει προχωρήσει και το ενοίκιο που διαμορφώνεται είναι ενδεχομένως ακόμη υψηλό, τότε ο δικαιούχος ενοικιαστής επιδοτείται ώστε το κόστος στέγασης να είναι περιορισμένο.

Οι προϋποθέσεις για κοινωνική στέγαση δεν είναι αυστηρές. Για να είναι κάποιος δικαιούχος, πρέπει να είναι κάτοικος Βιέννης για δύο χρόνια. Τα εισοδηματικά κριτήρια, παράλληλα, είναι αρκετά χαμηλά. Με βάσει αυτά μόνο, δικαιούχοι είναι το 75% των Αυστριακών, πράγμα που σημαίνει πως αυτό το σύστημα απευθύνεται τόσο σε χαμηλά όσο και μεσαία κοινωνικά στρώματα.

Το σημαντικό είναι πως ακόμη και αν μελλοντικά, το εισόδημα ενός ενοίκου αλλάξει προς τα πάνω, δεν πρόκειται να σταματήσει να είναι δικαιούχος. Η έξωση είναι κάτι που αποφασίζεται μόνο αν προκληθούν σοβαρές ζημιές από τον ένοικο ή αν έχει επικίνδυνη συμπεριφορά. Ακόμη και τότε, για την έξωση αποφασίζει ένα αρμόδιο δικαστήριο χωρίς να επιβαρυνθεί κανείς με δικαστικά έξοδα.

Όλα αυτά βέβαια δεν σημαίνουν πως περιγράφουμε για μια ουτοπία. Σε κοινόχρηστους χώρους υπάρχουν προβλήματα ή εντάσεις μεταξύ των ενοίκων ενώ η διαδικασία για τους δικαιούχους είναι συνήθως μια βαριά γραφειοκρατική υπόθεση που θέλει υπομονή.

Είναι σημαντικό για την όλη κατάσταση (της Αυστρίας αλλά και την δική μας) να πούμε εδώ πως η Βιέννη είναι μια από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που έχει επιβάλλει αυστηρούς περιορισμούς στην βραχυχρόνια μίσθωση διαμερισμάτων. Το 2021, όταν ένα διαμέρισμα κοινωνικής στέγασης βρέθηκε στην πλατφόρμα του Airbnb, η δημοτική αρχή την έστειλε στο δικαστήριο και δικαιώθηκε. 

Εάν κάποιος κάτοικος της πόλης θέλει να μισθώσει το διαμέρισμά του μέσω της πλατφόρμας, έχει το δικαίωμα να το κάνει μόνο για 90 ημέρες ετησίως και μόνο αν βρίσκεται σε συγκεκριμένες ζώνες κατοικιών που έχει ορίσει ο δήμος. Εάν ξεπεράσει το όριο χωρίς να έχει την απαραίτητη άδεια, το πρόστιμο αγγίζει τα 50.000€. Γι’αυτό τον σκοπό, έχει δημιουργηθεί γραμμή καταγγελιών ενώ γίνονται τακτικοί έλεγχοι στις γειτονιές της πόλης για να διαπιστωθούν οι όποιες παραβάσεις. 

Σε κάθε περίπωση, δεν είναι απαραίτητο να ψάχνουμε ουτοπίες ή ιδανικά συστήματα για να βρούμε λύσεις. Ας σταθούμε μοναχά στο εξής ερώτημα : θα μπορούσε η Αθήνα να γίνει Βιέννη;

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.