Οι φωτιές που ξεσπούν κάθε χρόνο κατά την αντιπυρική περίοδο αποτελούν πλέον «κανονικότητα» για την Ελλάδα, ωστόσο, όπως δείχνουν τα στοιχεία των τελευταίων ετών, συμβάντα καταγράφονται και σε φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες.
Για τους κατοίκους αρκετών περιοχών, ανάμεσά τους και η Αττική, η πυρκαγιά αποτελεί μία πραγματικότητα με την οποία έχουν μάθει να «συμβιώνουν», καθώς μεγάλα τμήματα του νομού, κυρίως στα ανατολικά και νότια καίγονται επανειλημμένα.
Παρόλο που το ζήτημα της πρόληψης αποτελεί κοινή παραδοχή, φωτιές ξεσπούν συχνά σε περιοχές όπου υποτίθεται υπάρχει αυξημένη επιτήρηση και προστασία, μία κατάσταση που φέρνει στην επιφάνεια αστοχίες και αδυναμίες. Για ποιον λόγο όμως συμβαίνει αυτό;
Διαβάστε ακόμα: Μπορούν να αναγεννηθούν τα δάση σε Πάρνηθα και Πεντέλη; Δασολόγος απαντάει στο Reader
Τέσσερα βασικά συμπεράσματα για τις φωτιές στην Ελλάδα τα τελευταία 25 χρόνια
Ξεκινώντας από τη «μεγάλη εικόνα» των πυρκαγιών στην Ελλάδα τα τελευταία 25 έτη, η ανάλυση των των δεδομένων του Πυροσβεστικού Σώματος από την Πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME (fireweather.eu), ερευνητικής ομάδας της Μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, οδηγεί στα εξής τέσσερα συμπεράσματα:
- Λιγότερες ενάρξεις πυρκαγιών, μεγαλύτερη ζημιά: Αν και οι πυρκαγιές εντός αντιπυρικής περιόδου μειώνονται, η συνολική καμένη έκταση αυξάνεται σταθερά.
- Όλο και μεγαλύτερες μεγάλες πυρκαγιές: Οι πυρκαγιές άνω των 2.000 στρεμμάτων γίνονται συχνότερες και μεγαλύτερες.
- Αθόρυβη έξαρση εκτός εποχής: Οι χειμερινοί και ανοιξιάτικοι μήνες παρουσιάζουν αύξηση τόσο σε ενάρξεις πυρκαγιών όσο και σε καμένες εκτάσεις.
- Ο χάρτης αλλάζει: Η Βόρεια Ελλάδα και άλλες περιοχές με όχι σημαντικό ιστορικό πυρκαγιών εμφανίζουν πλέον σημάδια επιδείνωσης.
Γιατί ξεσπούν φωτιές στις ίδιες περιοχές;
Σύμφωνα με τον Θοδωρή Γιάνναρο, επικεφαλής της ομάδας «FLAME» και κύριος ερευνητής ΙΕΠΒΑ/ΕΑΑ, ο οποίος μίλησε στο Reader.gr, οι επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές ξεσπούν σε «περιοχές που ονομάζονται ζώνες διεπαφής ή μεικτές ζώνες, όπου συναντάται ο αστικός και ημιαστικός ιστός με το φυσικό περιβάλλον».
Πρόκειται για περιοχές «όπου συγκεντρώνεται η ανθρώπινη δραστηριότητα», με αποτέλεσμα να «ανεβαίνει σημαντικά η πιθανότητα έναρξης μίας πυρκαγιάς είτε γιατί θα βρεθεί κάποιος που θα κάνει θερμή εργασία, θα κάψει κλαδιά, θα κάνει μπάρμπεκιου είτε γιατί θα υπάρχει κάποιο δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο μπορεί να αστοχήσει, να σημειωθεί βραχυκύκλωμα και να προκαλέσει πυρκαγιά».
«Αυτόματα, όπου συγκεντρώνουμε ανθρώπους και όσα χρειάζονται οι άνθρωποι -ηλεκτρική ενέργεια κλπ- ανεβάζουμε την πιθανότητα να γίνει κάποιο λάθος και να έχουμε την έναρξη μίας πυρκαγιάς», σημειώνει ο κ. Γιάνναρος.
Ο ίδιος εξηγεί ότι «στην ομάδα μας προσπαθούμε να ενισχύσουμε την ενημέρωση του κόσμου, διότι θεωρούμε ότι όποιος είναι ενημερωμένος μπορεί πολύ πιο εύκολα να προσέξει και αυτό να μάς οδηγήσει στο να μειώσουμε τον κίνδυνο».
Διαβάστε ακόμα: Ποιες περιοχές στην Αθήνα κινδυνεύουν από φωτιά και πλημμύρα - Πόσο προστατευμένος είναι ο Υμηττός
Οι αναρτήσεις στη σελίδα FLAME - Fire Meteorology Group στα social media επικεντρώνονται, ιδιαίτερα την περίοδο που διανύουμε, ακριβώς σε αυτό.
«Θα πρέπει να εξηγούμε και το "γιατί"»
Κατά τον ερευνητή, «ο κίνδυνος δεν είναι ο καιρός. Το γεγονός ότι έχουμε υψηλές θερμοκρασίες, χαμηλή υγρασία και ανέμους από μόνο του δεν αρκεί να έχουμε μία πυρκαγιά».
Αντίθετα, «θα πρέπει να βρεθεί κάποιος -βγάζοντας τον παράγοντα του εμπρηστή από πρόθεση- που να πει "δεν με νοιάζει, θα πάω να κάψω κλαδιά", όπως έγινε για παράδειγμα στο Μάτι, ή "έχω κανονίσει μπάρμπεκιου με φίλους"».
«Προσπαθούμε να ενημερώνουμε τον κόσμο, διότι θεωρούμε ότι δεν αρκεί να επικοινωνούμε απλά μία επικινδυνότητα. Φυσικά είναι καλό και πρέπει να γίνεται, αλλά θα πρέπει να εξηγούμε και το "γιατί", διότι όταν καταλαβαίνουμε λίγο περισσότερο τον κίνδυνο, αυτό μπορεί να μάς βοηθήσει να είμαστε λίγο πιο προσεκτικοί», εξηγεί.
«Όπως είδαμε με τις πυρκαγιές στη Βουρβουρού Χαλκιδικής και στην Ιεράπετρα Κρήτης, η επικινδυνότητα δεν "μεταφράζεται" πάντοτε το ίδιο όσον αφορά το πώς θα συμπεριφερθεί μία φωτιά», αναφέρει ο κ. Γιάνναρος και συμπληρώνει:
«Η κατηγορία επικινδυνότητας "4" για παράδειγμα μπορεί να σημαίνει ότι θα έχουμε φωτιές όπως το 2021, δηλαδή με συνθήκες ασθενών ανέμων, αλλά πολύ μεγάλης ξηρότητας της βλάστησης και πολύ έντονης καύσης που δημιούργησαν τον δικό τους καιρό, οι λεγόμενες πυροεπαγωγικές».
Όμως, «η κατηγορία "4" μπορεί να σημαίνει και μία πυρκαγιά, η οποία μπορεί να καθοδηγείται από τον άνεμο, οπότε εκεί πρέπει να λάβεις άλλα χαρακτηριστικά υπόψιν και για το πώς θα τη διαχειριστείς και για την επικινδυνότητά της».
«Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί ένα περιβάλλον φιλικό για τη φωτιά, δεν την προκαλεί»
Πώς όμως η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τον αριθμό, την ένταση και την εξάπλωση των πυρκαγιών; Κατά τον επικεφαλής της ομάδας FLAME, «η κλιματική αλλαγή δημιουργεί ένα περιβάλλον εξαιρετικά φιλικό για τη φωτιά. Αυτό είναι πλέον το πρόβλημα».
Όπως εξηγεί, «έχουμε ένα θερμότερο κλίμα, τα καλοκαίρια πιο συχνούς, πιο έντονους και πιο μεγάλους σε διάρκεια καύσωνες και ήδη πολύ μεγάλα διαστήματα ξηρασίας όπως για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια του χειμώνα».
Άλλωστε, «καταστροφικές και μεγάλες πυρκαγιές είχαμε και στο παρελθόν και ενδεχομένως να είχαμε και μεγαλύτερα περιστατικά σε κάποιες περιοχές». Το ανησυχητικό όμως είναι ότι «τα τελευταία λίγα χρόνια έχουμε πολύ πιο συχνά πυρκαγιές που γίνονται μεγάλες».
Οι «αθόρυβες» πυρκαγιές τον χειμώνα
Το φθινόπωρο και τον χειμώνα που διανύσαμε πριν λίγους μήνες, πυρκαγιές εκτός αντιπυρικής περιόδου εκδηλώθηκαν σε διάφορες περιοχές της χώρας. «Αυτό που έχουμε δει σε ανάλυσή μας για την Ελλάδα είναι ότι καταγράφεται μία "αθόρυβη" έξαρση τον χειμώνα», σημειώνει ο κ. Γιάνναρος, ο οποίος δεν κρύβει τον προβληματισμό του για την κατάσταση που διαμορφώνεται.
Στην ανάλυση του FLAME για τις πυρκαγιές των τελευταίων 25 χρόνων τονίζεται επιπλέον ότι «οι χειμερινοί και ανοιξιάτικοι μήνες εμφανίζουν αύξηση τόσο στις ενάρξεις όσο και στη συνολική καμένη έκταση». Σύμφωνα με τα στοιχεία, ο μέσος ετήσιος αριθμός πυρκαγιών αυξήθηκε κατά 47% μετά το 2012.
Την ίδια ώρα, η μέση καμένη έκταση αυξήθηκε από περίπου 18.000 σε πάνω από 23.000 στρέμματα.
Τι σημαίνουν όμως όλα αυτά; «Τα στατιστικά για τις πυρκαγιές εκτός αντιπυρικής περιόδου, από τον Νοέμβριο μέχρι τον Απρίλιο, δείχνουν ότι είναι σταθερά αυξητικός ο ρυθμός σχετικά με το πόσες ενάρξεις έχουμε», τονίζει ο κ. Γιάνναρος και εξηγεί:
«Αυτό σημαίνει ότι αφενός λόγω κλιματικής αλλαγής έχουμε και τον χειμώνα ένα περιβάλλον το οποίο είναι φιλικότερο για τη φωτιά απ' ότι στο παρελθόν, αφετέρου, από τη στιγμή που είμαστε εκτός αντιπυρικής περιόδου και επιτρέπεται η χρήση φωτιάς, ο καθένας είναι απρόσεκτος».
Φωτιές και σε μεγάλα υψόμετρα
«Το άλλο ανησυχητικό στοιχείο που είδαμε πέρυσι είναι οι πυρκαγιές σε μεγάλα υψόμετρα», τονίζει παράλληλα και επισημαίνει:
«Πέρυσι, λόγω της παρατεταμένης ξηρασίας, είχαμε πάρα πολλές σε μεγάλα υψόμετρα στη βόρεια Ελλάδα, το οποίο δεν είναι τόσο συνηθισμένο. Μπορεί αυτές οι πυρκαγιές να ήταν χαμηλής έντασης, να μην δημιούργησαν ιδιαίτερα προβλήματα, αν και σε κάποιες περιοχές κάηκαν ευαίσθητα οικοσυστήματα, ωστόσο και εκεί είναι θέμα χρόνου να παρουσιαστεί πρόβλημα και στα μεγάλα υψόμετρα».
«Όχι στον πανικό»
Στην ανάλυση της για τις φωτιές της τελευταίας 25ετίας, η Πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα δεδομένα δεν δείχνουν μία «καταστροφή χωρίς ελπίδα». Αντίθετα, «είναι ένα μοτίβο που, αν το διαβάσουμε σωστά, μας δίνει κατευθύνσεις — όχι μόνο για το πού βρισκόμαστε, αλλά και για το πού πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα».
Συνοπτικά, τα τέσσερα βασικά συμπεράσματα έχουν ως εξής:
- Οι πυρκαγιές εντός αντιπυρικής περιόδου μειώνονται, αλλά γίνονται πιο καταστροφικές. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ενισχυθεί η ικανότητα άμεσης προσβολής και η επιχειρησιακή διαχείριση των περιστατικών όταν η πρώτη προσβολή αποτύχει.
- Οι πυρκαγιές εκτός αντιπυρικής περιόδου αυξάνονται — και συχνά περνούν «κάτω από το ραντάρ». Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναθεωρηθεί η χρονική στόχευση της πρόληψης και της επιτήρησης. Ο κίνδυνος δεν ακολουθεί πλέον το αυστηρό ημερολόγιο του παρελθόντος.
- Ορισμένες περιοχές επαναλαμβάνονται στον χάρτη των μεγάλων πυρκαγιών. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να εκπλησσόμαστε κάθε φορά. Αυτές οι περιοχές χρειάζονται εστιασμένη ετοιμότητα — όχι μόνο επιχειρησιακή, αλλά και πολιτική, τεχνική, επιστημονική.
- Τέλος, η έλλειψη λεπτομερών δεδομένων δεν πρέπει να μας παγιδεύει στην αδράνεια. Αντίθετα, είναι η καλύτερη υπενθύμιση πως η καλύτερη εικόνα προκύπτει όταν οι ανάγκες των επιχειρησιακών, θεσμικών και ερευνητικών φορέων ευθυγραμμιστούν.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
