Σαν σήμερα πριν από 120 χρόνια δολοφονείται σε ένα μικρό χωριό της Καστοριάς (το οποίο έχει πάρει το όνομα του) ο Παύλος Μελάς. Το γεγονός έχει επισημανθεί συμβολικά από τους ιστορικούς ως η θρυαλλίδα που σήμανε την επίσημη έναρξη του Μακεδονικού Αγώνα με την ενεργό εμπλοκή της Ελλάδας στη διεκδίκηση της Μακεδονίας, ενώ η πρώτη Κυριακή μετά την 13η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί ως ημέρα μνήμης του Αγώνα που συνέβαλε στην κατοπινή ενσωμάτωση της Μακεδονίας στο Ελληνικό κράτος.
Τί ήταν όμως ο Μακεδονικός Αγώνας; Ποιές ήταν οι αντίπαλες δυνάμεις και ποιά η στάση του ντόπιου πληθυσμού στην πολυεθνική τότε Οθωμανική Μακεδονία; Σε αυτά και άλλα ερωτήματα απαντά ο καθηγητής Ιστορίας Νεοτέρων Χρόνων στο Α.Π.Θ. και πρώην διευθυντής του ερευνητικού κέντρου του Ιδρύματος Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα κ. Βασίλης Γούναρης στο σημερινό επεισόδιο του podcast του Reader για την Ιστορία της Ελλάδας. Ένας ιστορικός με πλούσιο έργο με επίκεντρο τη Μακεδονία του 19ου και 20ου αιώνα, ο κ. Γούναρης έχει συγγράψει σειρά μελετών όπως «Τo Μακεδονικό Ζήτημα από τον 19ο έως τον 21ο αιώνα» και «Τα Βαλκάνια των Ελλήνων: Από τον Διαφωτισμό έως τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο».
Αναμφίβολα ο Μακεδονικός Αγώνας αποτελεί ένα σημαντικό κεφάλαιο της ελληνικής ιστορίας, η κατανόηση του οποίου είναι απαραίτητη για να ερμηνεύσει κανείς τις σύγχρονες εξελίξεις στα βόρεια σύνορα της χώρας και ειδικότερα τη διαμάχη με τη γειτονική Βόρεια Μακεδονία, καθώς και παλαιότερες διεκδικήσεις της Βουλγαρίας. Τί ρόλο έπαιξε ο θάνατος του Παύλου Μελά και το Μακεδονικό Κομιτάτο; Ποιοί ήταν οι Μακεδονομάχοι και οι Κομιτατζήδες; Γιατί έγινε η Εξέγερση του Ίλιντεν; Πότε εμφανίζεται ο Σλαβομακεδονικός εθνικισμός και ποιά η σχέση του με το Βουλγαρικό; Ποιοί ήταν οι Γραικομάνοι και πώς συμμετείχαν στον ακήρυχτο αυτό πόλεμο το Πατριαρχείο και η Βουλγαρική Εξαρχία; Τέλος, ποια ήταν η κατάληξη του Μακεδονικού Αγώνα και η συμβολη του στην απελευθέρωση τους Μακεδονίας με τους Βαλκανικούς πολέμους; Πώς έχει επηρεάσει η τροπή που πήρε το Μακεδονικό ζήτημα τις τελευταίες δεκαετίες την ιστορική κατανόηση του Μακεδονικού Αγώνα;