Φανταστείτε μια εποχή που θα μπορούσαμε με ευκολία να αγοράσουμε ένα σπίτι. Φανταστείτε μια εποχή που θα πηγαίναμε για ψώνια χωρίς να μετράμε τα ψιλά για να δούμε αν θα βγει ο μήνας. Φανταστείτε μια εποχή που δεν θα φοβόμασταν να ανοίξουμε τον λογαριασμό της ΔΕΗ. Όμορφο δεν ακούγεται;
Κάτι τέτοιο έζησαν οι προηγούμενες γενιές, ιδιαιτέρες εκείνες που ενηλικιώθηκαν την δεκαετία του ‘80. Είναι δύσκολο ίσως να το καταλάβουμε αυτό, εμείς που ζούμε μια αρκετά διαφορετική συνθήκη στη δική μας καθημερινότητα, στην κρίση που ακόμα επιμένει. Αυτή η νοσταλγία όμως, ακόμα υπάρχει. Σίγουρα σχεδόν σε κάθε ελληνικό σπίτι έχει ακουστεί η φράση που υπάρχει στον τίτλο. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο.
Το ξεκίνημα του ΠΑΣΟΚ
«Το 1974, στις 3 Σεπτέμβρη, όταν ιδρύθηκε το ΠΑΣΟΚ, το ονομάσαμε κίνημα και όχι κόμμα. Και είχαμε δίκιο, είναι το κίνημα που βγαίνει από τα σπλάχνα του λαού μας, που συγκεντρώνει τις μνήμες και τους αγώνες τόσων γενεών». Αυτά ήταν τα λόγια του Ανδρέα Παπανδρέου στην κεντρική προεκλογική συγκέντρωση του κόμματος στην Αθήνα για τις εκλογές του 1981. Τότε το ΠΑΣΟΚ ήταν στο κατώφλι της εξουσίας, πολύ καιρό πριν γίνει meme.
Τι είναι αυτό, όμως, που καθιστά αυτή τη νοσταλγία ισχυρή μέχρι και σήμερα; Ακόμη και σε ανθρώπους που ηλικιακά δεν έζησαν αυτό το φαινόμενο; Έκανε τόσο καλό branding που παραμένει αξεπέραστο;
Η μία απάντηση, είναι γρήγορη κι εύκολη. Η οικονομική ευμάρεια, αποτέλεσμα αυτού που ορισμένοι χαρακτηρίζουν ως κοστοβόρο λαϊκισμό. Το να συγκρίνουμε το σημερινό βιοτικό επίπεδο με εκείνο των δεκαετιών ‘80 και ‘90 είναι μια σύγκριση που δεν θα μας δημιουργήσει ευχάριστα συναισθήματα για την κατάστασή μας. Η φράση «κάθε πέρσι και καλύτερα» έρχεται στο νου μου.
Εμείς που τσακιστήκαμε από λιτότητα, μνημόνια, ξανά λιτότητα, ξανά μνημόνια, πληθωρισμούς, κοιτάμε με μια μικρή ζήλια προς τα πίσω. Η ευμάρεια συνοδεύοταν από την αντίστοιχη ευκολία. Από μια ανέμελη αντιμετώπιση της ζωής, με λιγότερο άγχος. Καλύτεροι μισθοί, καλύτερες τιμές, άρα καλύτερη ζωή. Προφανώς ούτε στην πιο τρελή φαντασία δεν υπήρχε η προοπτική μιας οικονομικής κρίσης.
Οι πολιτικές που κανείς δεν ανέτρεψε
Νομίζω όμως πρέπει να πάμε λίγο πιο βαθιά. Η κοινωνία από το 1981 και μετά άρχισε να μεταμορφώνεται. Τα σκοτεινά χρόνια των προηγούμενων δεκαετιών, σημαδεμένα με σκληρούς κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες, ανήκαν στο παρελθόν. Αυτό μεταφράστηκε σε πολιτικές που καμία κυβέρνηση ποτέ μέχρι τώρα δεν τόλμησε να ανατρέψει.
Η νομική κατοχύρωση της ισότητας των δύο φύλων, ο πολιτικός γάμος, η νομιμοποίηση των αμβλώσεων, η κατάργηση της προίκας, η αναγνώριση της ενιαίας Εθνικής Αντίστασης, η αποποινικοποίηση της μοιχείας. Η λίστα θα μπορούσε να συνεχίσει.
Μιλώντας για το branding, θα ήταν τεράστιο λάθος να παραλείψουμε το ισχυρότερο asset που είχε ποτέ το ΠΑΣΟΚ και που δεν θα έχει ποτέ ξανά. Ακόμη και ο μεγαλύτερός του αντίπαλος το παραδεχόταν. «ΠΑΣΟΚ χωρίς Ανδρέα Παπανδρέου είναι κάτι αλλιώτικο» είχε πει ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης. Υπήρχε κάτι το μαγικό ανάμεσα στην σχέση Παπανδρέου και πολιτών.
Οι προεκλογικές του συγκεντρώσεις ήταν μια σπάνια και αμίμητη πολιτική μυσταγωγία. Ήταν ένας πολιτικός που είτε τον μισούσες, είτε τον λάτρευες. Αποκλείεται να σου ήταν αδιάφορος.
Ίσως είναι κι αυτό ένα σημαντικό στοιχείο αυτής της νοσταλγίας; Δεν ξέρω αν είναι η ευμάρεια ο μοναδικός παράγοντας. Τα τελευταία χρόνια δεν άλλαξε μόνο το βιοτικό επίπεδο. Άλλαξε και το επίπεδο της πολιτικής (και οι πολιτικοί). Μπορεί αυτό που νοσταλγούμε καταβάθος να μην είναι μόνο τα «ωραία χρόνια». Μπορεί να νοσταλγούμε και την έμπνευση, το πάθος, την πολιτική με συναίσθημα αντί για την πολιτική με αριθμούς.
51 χρόνια μετά την ίδρυση του κόμματος που σημάδεψε την Ελλάδα της Μεταπολίτευσης, το ερώτημα που θα μας απασχολεί για πολλά χρόνια ακόμη, παραμένει. Μήπως κατά βάθος όλοι κρύβουμε λίγο παλιό ΠΑΣΟΚ μέσα μας;
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
