Ο Χοσέ 'Πέπε' Μουχίκα, πρώην πρόεδρος της Ουρουγουάης και εμβληματική μορφή της λατινοαμερικανικής αριστεράς, απεβίωσε εχθές σε ηλικία 89 ετών, έπειτα από μάχη με τον καρκίνο του οισοφάγου. Η είδηση του θανάτου του προκάλεσε βαθιά συγκίνηση τόσο στη χώρα του όσο και διεθνώς, με ηγέτες και πολίτες να αποχαιρετούν έναν άνθρωπο που ενσάρκωσε την ταπεινότητα, την ακεραιότητα και τον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη.
«Με βαθιά θλίψη ανακοινώνουμε τον θάνατο του συντρόφου μας, Πέπε Μουχίκα», ανέφερε ο πρόεδρος Όρσι σε ανάρτησή του στο Χ, συμπληρώνοντας: «Σε ευχαριστούμε για όλα όσα μας έδωσες και για την αστείρευτη αγάπη για τον λαό σου».
Από την επανάσταση στην πολιτική
Ο Μουχίκα γεννήθηκε στις 20 Μαΐου 1935 στο Μοντεβιδέο. Στη δεκαετία του 1960 εντάχθηκε στο αντάρτικο κίνημα των Τουπαμάρος, εμπνευσμένο από την Κουβανική Επανάσταση και είχε ενεργό συμμετοχή στον ένοπλο αγώνα ενάντια στην αυταρχική κυβέρνηση της εποχής. Συνελήφθη επανειλημμένα και πέρασε συνολικά 13 χρόνια της ζωής του στη φυλακή, εκ των οποίων δύο σε πλήρη απομόνωση και συχνά υπό απάνθρωπες συνθήκες. Μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1985, εντάχθηκε στο πολιτικό μέτωπο Frente Amplio.
Το 2010 εξελέγη πρόεδρος της Ουρουγουάης και υπηρέτησε μέχρι και το 2015. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, προώθησε ριζοσπαστικές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις: Νομιμοποίησε την άμβλωση, τον γάμο μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου και την κάνναβη – καθιστώντας την Ουρουγουάη την πρώτη χώρα παγκοσμίως που προώθησε αυτή τη μεταρρύθμιση το 2013.
Παράλληλα, διατήρησε μια σταθερή οικονομία με χαμηλή ανεργία και προώθησε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ήταν ένα σημείο αναφοράς για την αριστερά αφού όλη του τη ζωή έμπρακτα αγωνίστηκε για την κοινωνική ισότητα – από τις παρεμβάσεις που έκανε μέχρι τον τρόπο που είχε επιλέξει ο ίδιος να ζει.
Ο Πέπε έγινε παγκοσμίως γνωστός ως «ο φτωχότερος πρόεδρος του κόσμου» (“El Presidente mas pobre”), αφού είχε απαρνηθεί τα πλούτη και τη χλιδάτη ζωή που αρμόζει σε ένα αρχηγό κράτους. Αντιθέτως, έδινε το 70% του μισθού που λάμβανε ως πρόεδρος σε ένα πρόγραμμα κοινωνικής κατοικίας και σε συνανθρώπους του που ήταν άποροι, τη στιγμή που ο ίδιος ζούσε σε ένα αγρόκτημα με τη σύζυγό του, Λουσία Τοπολάνσκι, και οδηγούσε ένα παλιό Volkswagen Beetle.
Όπως έλεγε και ο ίδιος: «Δεν είμαι φτωχός. Φτωχός είναι αυτός που χρειάζεται πολλά για να ζήσει». Και ο ίδιος δεν ένιωθε έτσι, αφού επέλεγε να ζει απλοϊκά, με όλα όσα είχαν πραγματική αξία και τον έκαναν ευτυχισμένο.
Το ντοκιμαντέρ της ζωής του Πέπε
Ο Μουχίκα δεν ήταν απλώς ένας πολιτικός σαν όλους τους άλλους, ήταν βαθιά φιλοσοφημένος για τη ζωή. Στην ομιλία του στον ΟΗΕ το 2013 είχε πει ότι «ο πλούτος είναι χρόνος, όχι χρήμα». Η στάση του ενέπνευσε ανθρώπους παγκοσμίως, ενώ αποτέλεσε αντικείμενο ντοκιμαντέρ όπως το "El Pepe: A Supreme Life" του Εμίρ Κουστουρίτσα.
«Ο κόσμος θα έλεγε ότι η σοσιαλδημοκρατία γεννήθηκε εδώ», έλεγε ο ίδιος για την Ουρουγουάη.
Μιλούσε για τα χρόνια που πέρασε πίσω από τα κάγκελα, τη μοναξιά, την απομόνωση, την προσπάθεια επιβίωσης. Με τους συντρόφους του αφηγούνταν τα βασανιστήρια, τις στιγμές εκείνες που δεν απαρνήθηκαν αυτό που είναι, τους κοινωνικούς αγώνες που έδωσαν. Και όπως τόνιζε «ο άνθρωπος μαθαίνει περισσότερα από τον πόνο και τα βάσανα παρά απ' τις νίκες».
Έβρισκε νόημα από την ύπαρξή του κοντά στη φύση, στα δέντρα, στο οξυγόνο που γέμιζε τα πνευμόνια του. Γι' αυτό επέλεξε μια ζωή μέσα σε αυτήν, μαζί με την γυναίκα του και τα δύο σκυλιά του. «Απ' όλη την κυβέρνηση, ο πιο πιστός για μένα είναι ο σκύλος μου», έλεγε.
Πήγαινε στις πιο φτωχές περιοχές της Ουρουγουάης και έχτιζε μικρά σπιτάκια στους ανθρώπους που δεν είχαν, ή επισκεύαζε τα ήδη υπάρχοντα, σε μια εποχή που οι τιμές δόμησης ήταν πολύ υψηλές στη χώρα και ήξερε πολύ καλά ότι η αγορά ποτέ δε θα έδινε σπίτια στους φτωχούς. Ο δείκτης φτώχειας όταν ανήλθε στην εξουσία ήταν 39% και όταν ανέλαβε μειώθηκε στο 11%.
Ήταν δημοκρατικός σε μια πραγματικότητα όπου οι προεδρίες ενεργούσαν σαν μοναρχίες. «Οι δημοκρατίες πρέπει να είναι αλλιώς. Γιατί αν η ισχύς βρίσκεται στην πλειοψηφία, ο καθένας πρέπει να ζει όπως η πλειοψηφία, όχι όπως η μειοψηφία», έλεγε ο Πέπε. «Για να έχεις καλύτερη ανθρωπότητα, το πολιτισμικό ερώτημα είναι το ίδιο -αν όχι περισσότερο σημαντικό- με το υλικό ερώτημα. Μπορείς να αλλάξεις την υλική πλευρά, αλλά αν δεν αλλάξει η κουλτούρα, δεν υπάρχει αλλαγή. Η αληθινή αλλαγή συμβαίνει στο μυαλό μας».
Ήταν ταπεινός, ήταν αληθινός και αυτό ήταν φανερό σε κάθε πτυχή της ζωής του
«Στην πολιτική πρέπει να επιλέγουμε άτομα με μεγάλη καρδιά και μικρή τσέπη». Το μοναδικό πράγμα το οποίο μετάνιωσε, ήταν ότι δεν απέκτησε παιδιά. Όμως, αφοσιώθηκε στην προσπάθεια να αλλάξει τον κόσμο.
Ταπεινός μέχρι τον θάνατο
Τον Απρίλιο του 2024, ο Μουχίκα ανακοίνωσε ότι διαγνώστηκε με καρκίνο του οισοφάγου, επιδεινούμενο από προϋπάρχουσα αυτοάνοση νόσο. Παρά την ασθένειά του, συνέχισε να υποστηρίζει ενεργά την πολιτική του παράταξη. Τον Ιανουάριο του 2025, δήλωσε ότι η ασθένεια είχε επεκταθεί στο ήπαρ και αποφάσισε να διακόψει τη θεραπεία, επιλέγοντας να περάσει τις τελευταίες του ημέρες στο αγρόκτημά του.
«Πεθαίνω. Ο καρκίνος του οισοφάγου εξαπλώνεται στο συκώτι μου. Δεν μπορώ να τον σταματήσω» είχε πει σε τοπική εφημερίδα. «Έχω γεράσει και πάσχω από δύο χρόνιες ασθένειες. Καμία θεραπεία, ούτε χειρουργική επέμβαση δεν μπορεί να γίνει, επειδή το σώμα μου δεν θα τις άντεχε. Ο κύκλος μου έκλεισε. Ξεκάθαρα, πεθαίνω. Ο πολεμιστής έχει δικαίωμα στην ξεκούραση. Να με αφήσουν ήσυχο. Να μη μου ζητούν άλλες συνεντεύξεις, ούτε άλλα πράγματα».
Ο Μουχίκα επισήμανε ακόμη ότι έχει ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία, ώστε να ενταφιαστεί στον κήπο του ταπεινού αγροκτήματός του, στα προάστια του Μοντεβιδέο, κάτω από ένα δέντρο που φύτεψε ο ίδιος. «Εδώ θα πεθάνω. Έξω, υπάρχει μια γιγάντια σεκόγια. Εκεί είναι θαμμένη η Μανουέλα. Φτιάχνω τα χαρτιά για να με θάψουν κι εμένα εκεί. Αυτό είναι όλο», τόνισε ακόμη στη δραματική του δήλωση. Πέθανε στις 13 Μαΐου 2025, λίγες ημέρες πριν από τα 90ά του γενέθλια.
Κληρονομιά και παγκόσμια αναγνώριση
Η είδηση του θανάτου του προκάλεσε κύμα συγκίνησης. Ηγέτες όπως ο Γκαμπριέλ Μπόριτς (Χιλή), ο Γκουστάβο Πέτρο (Κολομβία), η Κλαούντια Σέινμπαουμ (Μεξικό) και ο Πέδρο Σάντσεθ (Ισπανία) απέτισαν φόρο τιμής, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στην προώθηση της δημοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Η Ουρουγουάη κήρυξε τριήμερο εθνικό πένθος.
Ο Χοσέ Μουχίκα αφήνει πίσω του μια παρακαταθήκη αυθεντικής ηγεσίας, ταπεινότητας και αφοσίωσης στον άνθρωπο. Η ζωή του αποτελεί παράδειγμα για το πώς η πολιτική μπορεί να υπηρετεί την κοινωνία με εντιμότητα και απλότητα. Και για όλους όσους είναι ακόμα ρομαντικοί, είναι ένα σύμβολο κοινωνικού αγώνα, αγνότητας, πίστης στον άνθρωπο και στην αριστερά.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
