«Go Woke, Go Broke». Ένα σύνθημα που εξαπλώνεται σαν γρίπη στην αμερικανική βιομηχανία του θεάματος, απειλεί εταιρείες που τολμούν να «διαπράξουν» συμπερίληψη με μποϊκοτάζ και χρεοκοπία.
Με την επικράτηση του Marvel-ικού blockbuster, ερασιτέχνες "κριτικοί" που εξανίστανται για τα αμάνικα φανελάκια που φοράει η Brie Larson ως σύμβολα «ευνουχισμού», ή την «ψυχική νόσο» του BLM πίσω από την επιτυχία του Black Panther, έχουν ξεφυτρώσει παντού στο διαδίκτυο.
Και φωνάζουν με μία φωνή για αυτό το καταραμένο D-E-I. «Diversity, Equity, Inclusion», η αιχμή του δόρατος του μισαλλόδοξου culture war που έχει κηρύξει ο συντηρητισμός.
Αυτή η φράση από το «λεξικό του καλού φιλελεύθερου», θεωρείται τώρα δόγμα που ενστερνίζονται «κομμουνιστές, σατανιστές και παιδόφιλοι», ενάντια στην παραδοσιακή οικογένεια και την Americana.
Μέσα σε αυτό τον υποτιθέμενο πόλεμο πολιτισμών, για να καταλάβω αν είναι πρωτάκουστο να παίρνει τη σκυτάλη της Miss Marvel μία πιτσιρίκα από το Πακιστάν, ή του Spiderman ένας Αφρολατίνος από το Μπρούκλιν, ξεφύλλισα μερικές δεκαετίες του αγαπημένου μου τίτλου.
Οι X-Men στο περιθώριο
Φέτος συμπληρώνονται 50 χρόνια από την κυκλοφορία του θρυλικού Giant Size X-Men #1 (1975), όταν ο Chris Clairemont ηγήθηκε ενός ριζικού recast, που στις μέρες μας θα προκαλούσε ανεύρυσμα σε όσους βλέπουν την ύπαρξη έγχρωμων, μεταναστών και γυναικών, ως «αντικατάσταση» του λευκού άντρα.
Οι X-Men, όπως και άλλες «ναυαρχίδες» της εταιρείας (The Fantastic Four, The Amazing Spiderman), ήταν πνευματικά παιδιά των αείμνηστων Stan Lee και Jack Kirby.
Σε αντίθεση όμως με σειρές προγενέστερες, μίας Marvel που πάλευε να εδραιωθεί στην Αργυρή Εποχή των κόμικς απέναντι στους «θεσμούς» των DC, Archie και Dell, ξεκίνησαν ως ένα συμπαθητικό, αλλά καταδικασμένο project.
Αν και τα οικονομικά προβλήματα του τίτλου δεν μπορούν να αποδοθούν μόνο στις αστοχίες του, είναι προφανές ότι καθυστέρησε να βρει στέρεα «πατήματα», φτάνοντας κοντά στην οριστική παύση.
Το ιστορικό ντεμπούτο έγινε με το The X-Men #1 του 1963, τόσο εμβληματικό, όσο και «χτυπητό» προϊόν των ημερών του.
Η ιδέα ήταν φρέσκια στη θεωρία. Ο αρχετυπικός Υπερήρωας, όπως είχε καθιερωθεί από τα strips της Χρυσής Εποχής, ήταν μία φιγούρα πολύ διαφορετική από τις «βασανισμένες ιδιοφυίες» και τους «εκατομμυριούχους, πλέιμποι, φιλάνθρωπους» του σήμερα.
Ήταν ένας αδριάντας, απολάμβανε την αγάπη των πολιτών, δρούσε με μία απαράβατη ηθική πυξίδα, και κανόνα πάντα το κοινό καλό.
Σε αντιπαραβολή, οι X-Men ήταν μία ομάδα μεταλλαγμένων (mutants), ανθρώπων των οποίων οι δυνάμεις, κάποιες φορές επικίνδυνες και ανεξέλεγκτες, τους είχαν θέσει στο κοινωνικό περιθώριο. Το στίγμα ανιχνευόταν στο «DNA» τους. Το «γονίδιο Χ» προμήνυε την αντικατάσταση του homo sapiens από τον homo superior.
Μέλη μίας μειονότητας που παραλλήλιζε τον πραγματικό αγώνα για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ, καλούνταν να διαλέξουν το στρατόπεδό τους, ταυτόχρονα με την αναζήτηση του εαυτού τους.
Από τη μία, η καθοδήγηση του ανθρωπιστή Charles Xavier, θιασώτη της αρμονικής συνύπαρξης που έδινε προτεραιότητα σε όσα μας «ενώνουν», αντανακλώντας τη δράση του Martin Luther King.
Από την άλλη, ο «εξτρεμιστής» Magneto, που σαν άλλος Malcolm X, έδινε προτεραιότητα στη στρατευμένη και βίαιη ανατροπή της καταπίεσης, στην προστασία των ανθρώπων του.
Τα πρώτα μέλη της ομάδας Xavier ξεκίνησαν να εκπαιδεύονται ως μία ιδιότυπη πολιτοφυλακή με στόχο να προστατεύουν τους μεταλλαγμένους από την ανθρωπότητα, και την ανθρωπότητα από τον εαυτό της. Αυτό που τους έσπρωχνε στον ηρωισμό και τον κίνδυνο, ήταν η περιθωριοποίηση που μοιράζονταν με άλλα μέλη του «είδους» τους, αυτό που τους επέτρεπε να συμπάσχουν.
Ποιο ήταν τότε το πρόβλημα; Οι Lee και Kirby, ήδη κομίστες παλιάς σχολής στην πρόσφατα μετονομασμένη Marvel, είχαν ένα ευαίσθητο μήνυμα, αλλά χοντροκομμένο περιεχόμενο. Οι πρώτοι Cyclops, Beast, Angel, Iceman και Jean Grey, ήταν ένα ανιαρό καστ από WASPs.
White Anglo – Saxon Protestants, ταυτόχρονα ετερόκλητο αλλά και ομοιογενές μπουλούκι λευκών, προνομιούχων, ροδομάγουλων προαστών, η ιστορικά πιο ευνοημένη ομάδα στην κοινωνική πυραμίδα.
Έφηβοι με ντύσιμο, τουπέ και ατάκα της γενιάς των baby boomers, σπούδαζαν με τους ανεξάντλητους πόρους ανώνυμων χορηγών, στην έπαυλη του «θετού πατέρα» τους, και αναλώνονταν κυρίως σε κλωτσομπουνίδια με villains της εβδομάδας, όπως ο Εξαφανιζόμενος Άντρας και ο Κόμης Δράκουλας.
To χάσμα γενεών γίνεται ακόμα πιο άβολο στις σχέσεις με το άλλο φύλο. Στο πιλοτικό τεύχος, ο καθηγητής Xavier συστήνει στους λιμοκοντόρους της ομάδας τη Jean Grey, όχι ως μία κυρία που μπορεί να τσαλακώσει κοντέινερ με τη σκέψη της, αλλά ως μία πολύ γοητευτική κοπελιά, με υποχρεωτικό άβολο πέσιμο και σαλιαρίσματα από το τσούρμο.
Στο Χ-Men #51, που εξερευνά τον χαρακτήρα της Polaris, ο Iceman θεωρεί πως είναι καλή στιγμή για να πει το παρακάτω, ενώ σώζει τη Lorna Dane από τα τσιράκια του Magneto:
“Σόρυ αν σε κρύωσα γλύκα...αλλά χρειάζομαι την παγωμένη μου άμυνα για έναν καυτό κόμματο σαν εσένα”.
Με άφθονο διάχυτο cringe, το πρώτο run είχε και τις στιγμές του, εισάγοντας τον αιώνιο εχθρό Erik Lehnsherr (Magneto), και τον Bolivar Trask, τον «Όπενχαϊμερ» των ανδροειδών Sentinels και «αρχιτέκτονα» της καταπίεσης των μεταλλαγμένων.
Φανερώνει όμως και τους λόγους που «ξεφούσκωσε». Σε τελική ανάλυση, λίγα πράγματα διαφοροποιούσαν τους «χαρισματικούς νέους» της σχολής Xavier, από την άλλη κλασική ομάδα που είχε ήδη εδραιωθεί ως «Η» υπερηρωική, δυσλειτουργική οικογένεια της Marvel.
Ανεβαίνοντας ποιοτικά, αλλά όχι αρκετά γρήγορα, σε έναν όμιλο που λίμναζε οικονομικά, στα τέλη των 60s οι X-Men χάνουν σταδιακά σε δημοτικότητα, πέφτει η «σφύρα» του cancellation, και η σειρά αρχίζει να φυτοζωεί για χρόνια, μόνο με επανατυπώσεις παλαιότερων τευχών.
Το μεγάλο στοίχημα
Τον Μάιο του 1975 όμως, η εταιρεία αποφασίζει να ποντάρει. Len Wein και Chris Clairemont συνυπογράφουν το ετήσιο Giant-Size X-Men #1, με τη λεζάντα «Second Genesis», σε σκίτσο Dave Cockrum. Αλλά πού ήταν οι X-Men;
«Σκίζοντας» το εξώφυλλο κάνουν εφόρμηση, με φορά ρολογιού, ένας Σοβιετικός παίδαρος (Colossus), ένας κοντοπίθαρος Καναδός (Wolverine), ένας γηγενής Απάτσι (Thunderbird), ένας Γερμανός που μοιάζει με δαίμονα της Κόλασης (Nightcrawler) και μία Κενυάτισσα με αλαβάστρινα μαλλιά (Storm).
Η ιδέα για μία πιο multi-culti ομάδα είχε έρθει από τα γραφεία της Cadence Industries, τότε κύριας μετόχου της Marvel, ως τρόπος να διευρυνθεί η απήχηση του IP. Τίποτα από αυτά βέβαια δεν θα πετύχαινε χωρίς τη συνεισφορά του Wein και την υποδειγματική δουλειά του Clairemont, που μαρτυρά η μακροβιότητά του ως κεντρικός συγγραφέας για μία 16ετία.
Τον ενδιέφερε πρωτίστως να γράψει για την ανθρώπινη κατάσταση, όχι για αποχρώσεις του δέρματος ή πατριωτικές μπαρούφες, καταλήγοντας με τρισδιάστατους χαρακτήρες που αγκάλιασε το κοινό.
Εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, ο Ρώσος Piotr Rasputin δεν είναι φυγάς από κάποιο γκούλαγκ, παρά ένας κοινός πολίτης που δουλεύει στο οικογενειακό αγρόκτημα, και χαίρεται να παράγει για το Σοβιέτ του. Δεν στρατολογείται για να ζήσει το αμερικανικό όνειρο, αλλά επειδή θέλει να βοηθήσει τους αδύναμους.
Ή όπως το είχε πει ο Clairemont:
Το όραμα του Len για τους X-Men είχε τον Colossus ως κεντρικό χαρακτήρα. Το κοστούμι του έχει όλα τα βασικά χρώματα, και όταν μεταμορφώνεται, γίνεται αυτό το εντυπωσιακό, γυαλιστερό άγαλμα. Στο πλαίσιο της εποχής, το να έχεις έναν αγαθό Ρώσο στο προσκήνιο ήταν πρωτοπόρο
Ο Kurt Wagner είναι θεοσεβούμενος Καθολικός ιερέας, αλλά κυνηγημένος από τους συγχωριανούς του με πυρσούς και πηρούνες, έχει αποκηρύξει τον δογματισμό, και γίνεται το πνευματικό υποστύλωμα της ομάδας.
Ήθελα ο Nightcrawler να είναι η ψυχή των X-Men, αυτός που πάντα ψάχνει να συνδεθεί και να κατανοήσει. Είναι μία μεταφορά για τους X-Men συνολικά, δεν μετρά το πώς φαίνονται, αλλά το πώς φέρονται
Χρειαζόταν όμως και ένας σεναριακός «μοχλός» που θα έκανε απτό τον κίνδυνο, τις επικίνδυνες ισορροπίες σε ένα εκκολαπτόμενο κίνημα.
Ο Thunderbird δεν αντέχει την εξουσία. Γίνεται μέλος των X-Men για να αποδείξει ότι χρειάζονται τη βοήθειά του. Απόγονος Απάτσι, νιώθει απόκληρος σε πολλαπλά επίπεδα, ο θυμός και η ανυπακοή είναι η ασπίδα του.
Σε μία αεροπορική καταδίωξη με τον Count Nefaria, το άγχος του να νιώθει «αρκετός», του κοστίζει τη ζωή. Τα υπόλοιπα μέλη βυθίζονται στις τύψεις, ο Charles Xavier για πρώτη φορά έρχεται αντιμέτωπος με τις συνέπειες των επιλογών του, ως «λευκός σωτήρας».
Ήταν όμως η Ororo Munroe, η πιο ξένη από τους X-Men, που γίνεται μούσα του Clairemont, αντικαθιστώντας τον Cyclops ως αγαπημένο των σκιτσογράφων.
Παρά τον ποιητικό «έρωτα» του δημιουργού, δεν έπεσε στις παγίδες του διαδεδομένου τότε Blaxploitation, και δούλεψε με τρυφερότητα και γειωμένη ματιά τον χαρακτήρα μίας μαύρης μετανάστριας, χωρίς να την κάνει σεναριακό δεκανίκι ή στερεότυπο.
Η Storm δεν «απολογείται» ποτέ στον αναγνώστη για την καταγωγή της. Λατρευόταν ως θεότητα στην αποκομμένη μητριαρχική της κοινωνία, δεν κατανοεί καν το concept του sexualization, ούτε βλέπει τον εαυτό της ως θύμα διακρίσεων, τουλάχιστον όχι στη βάση της φυλής.
Σε μία εποχή όταν η «έγχρωμη χειραφέτηση» ετεροκαθορίζεται ως αντίδραση στον σωβινισμό, η εσωτερική της πάλη ξετυλίγει βαθύτερες, πανανθρώπινες ανησυχίες, την εμπέδωση της μοναδικότητας, την κατάκτηση της αυτονομίας, στη διάρκεια του αποσπασματικού arc «Lifedeath».
Την περίοδο Clairemont, ενσαρκώνει τη μητρική φιγούρα για τους X-Men, αναλαμβάνει το βάρος των αποφάσεων και ηγετικό ρόλο σε περιόδους κρίσεων.
Για πολλά χρόνια είναι η πιο ανεπτυγμένη χαρακτήρας της σειράς, κύριο «πρόσωπο οπτικής», με αναστοχασμό που αντικαθιστά συχνά την αφήγηση. Εμφανίζεται συνολικά σε 4.155 πάνελ, και σε 97 από τα 182 εξώφυλλα.
Η αντιπροσώπευση εμπλουτίζεται με τη Storm και τη Marvel Girl, όσο και με την είσοδο των Kitty Pryde και Rogue. Η θηλυκότητα δεν είναι πια «τρόπαιο», αλλά διαφορετικοί άνθρωποι με σάρκα, οστά, ατέλειες και όνειρα.
Ο James Howlett «είναι» η τοξική αρρενωπότητα και η αποδόμησή της. Με ζωώδη τριχοφυία, καθόλου ζωώδες ανάστημα και συμπεριφορά σπηλαιάνθρωπου, χοντροκομμένη αλληγορία της ανασφάλειας.
Ο μόνος τρόπος του για να σχετίζεται είναι με αγένεια ή περιφρόνηση, ειδικά απέναντι στο «αδύναμο» φύλο, αλλά στους X-Men βρίσκεται για πρώτη φορά μεταξύ ίσων. Ο ανταγωνισμός με τις γυναίκες της ομάδας και οι απανωτές ψυχρολουσίες παράγουν μία «σπίθα» αυτοκριτικής.
Τις σπάνιες στιγμές που δεν παίζει το νούμερο «Καναδός Τσακ Νόρις», ο Kurt και ο Piotr βρίσκουν σιγά-σιγά «παράθυρα» στον κλειστό κόσμο του. Σε τελική ανάλυση, κανείς δεν τον ξέρει καλύτερα, και σε απάντηση ο Wolverine αρχίζει να τους βλέπει πιο ζεστά.
Φεμινισμός, ρατσισμός, πατριαρχία, χειραφέτηση, φασισμός, σεξουαλικότητα. Οι X-Men πάτησαν πάνω σε όλες αυτές τις «νάρκες». Το πλήρωσαν όμως αποξενώνοντας το κοινό τους;
Μετά από μερικές εκατοντάδες σελίδες, θα έλεγα αυτό: Το Second Genesis ήταν μία από τις πρώτες, και σίγουρα η πιο ακραία και επιτυχημένη «εισβολή του γουόκ» στο έντυπο.
Από το 1975 έως και τις αρχές των 80s, αφήνουν πίσω ακόμα και τον Spiderman σε πωλήσεις, την εποχή που η Marvel εκθρονίζει την DC του Superman, του Batman και της Wonder Woman.
Μέσα σε μία δεκαετία, γνωρίζουν κεφάλαια-σταθμούς, εκδοχές των οποίων είδαμε στη Μεγάλη Οθόνη, με τα “Dark Phoenix Saga”, “Lifedeath”, “Days of Future Past”, “God Loves, Man Kills”.
Η απήχησή τους είναι τέτοια ώστε οι διανομείς χρησιμοποιούν μία ανεπίσημη κλίμακα αναφοράς, το «X-Men Index»: Αν ένας τίτλος δεν πουλά όσο οι X-Men, «κόβεται».
Η ζήτηση δεν είχε τέλος στον ορίζοντα. Από τότε εξοικειώνονται οι αναγνώστες με όλα τα γνωστά σήμερα spinoffs του σύμπαντος των μεταλλαγμένων, όπως τα New Mutants και X-Factor, που έρχονται να καλύψουν κάθε δυνατό κενό στην αγορά. Μέχρι το κραχ της δεκαετίας του '90, το όνομα X-Men σχεδόν ταυτίζεται με την 9η Τέχνη.
Ανεξαρτήτως, οι οικονομικοί κυματισμοί της βιομηχανίας των κόμικς, κάτι που χωράει καλύτερα σε μία άλλη συζήτηση, ήταν ουσιαστικά η αλληλεπίδραση με άλλα ανερχόμενα μέσα, όπως το σινεμά, το home entertainment και το streaming.
Η ιδέα της συμπερίληψης ως brand risk διακινείται όλο αυτό το διάστημα, αλλά παραμένει πάντα περιθωριακή και παρωχημένη, και στο σήμερα, την αχαλίνωτη εποχή της πληροφορίας, όπου βρίσκει αμεσότερα, ευκολόπιστους ακροατές.
Την ίδια στιγμή όμως, το κόμικ αντιστέκεται σε τέτοιες πιέσεις και γνωρίζει μία δεύτερη αναγέννηση, μεταναστεύοντας στο διαδίκτυο και το graphic novel, στα πρότυπα της binge κατανάλωσης.
Αυτά για τώρα...
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
