Στη δημοσιογραφία υπάρχουν κι αυτές οι στιγμές που νιώθεις ικανός να αγγίξεις με τα ακροδάχτυλά σου τους ανθρώπους που θαυμάζεις, αυτούς που δημιούργησαν το πρώτο βιβλίο που διάβασες ή τον πρώτο δίσκο που άκουσες, όταν το μυαλό και τα συναισθήματα ήταν μια «πλαστελίνη» που περίμενε κάτι για να πάρει σχήμα.
Με προσπάθεια κράτησα στην άκρη τον εαυτό μου ως παιδί, που ακούει για πρώτη φορά, με δέος, τα τραγούδια από τον «Σταυρό του Νότου», τα «Τροπάρια για Φονιάδες», τις «Γραμμές των Οριζόντων», το «Εμπάργκο» του Θάνου Μικρούτσικου, και αναζήτησα τους ανθρώπους που τον γνώρισαν: επί σκηνής, σε συναυλίες εντός και εκτός Ελλάδας, στο στούντιο ηχογραφήσεων, στο σπίτι.
Φίλοι, συνεργάτες, άνθρωποι της οικογένειας Μικρούτσικου μού μίλησαν για τον Θάνο: τον άνθρωπο, τον καλλιτέχνη, τον οικογενειάρχη. Μαζί προσπαθήσαμε να απαντήσουμε στο ερώτημα «ποιος είναι ο Θάνος Μικρούτσικος», μέσα από «φωτογραφίες» μικρών, καθημερινών στιγμών και περιστατικά παράξενα, αστεία, σουρεαλιστικά.
Τους ευχαριστώ θερμά.
Νίκος Τουλιάτος
Μουσικός (ντραμς, κρουστά): δημιουργός της πρώτης εξειδικευμένης σχολής με αντικείμενο τη διδασκαλία παραδοσιακών κρουστών και drums, με την ονομασία «Εργαστήρι Κρουστών Αθηνών». Το παλμαρέ των συνεργασιών του στη σύγχρονη, jazz και αυτοσχεδιαζόμενη μουσική περιλαμβάνει τους σημαντικότερους Έλληνες συνθέτες και μουσικούς (Μίκης Θεοδωράκης, Μίμης Πλέσσας, Μάνος Λοΐζος, μεταξύ άλλων).
Το 2004 οργάνωσε ομάδα 400 εθελοντών τυμπανιστών για την Τελετή Έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας και ομάδα 30 μουσικών, χορευτών και ηθοποιών για την Τελετή Λήξης. Η γνωριμία του με τον Θάνο Μικρούτσικο μέτρησε τέσσερις δεκαετίες.
Στις πρώτες στιγμές της τηλεφωνικής μας επικοινωνίας δυσκολεύεται να ξεχωρίσει «κάτι» από όσα έζησε δίπλα στον Θάνο. Στην πορεία, η μνήμη ρέει σαν ποτάμι με δροσερό νερό.
«Η πρώτη φορά που παίξαμε μαζί με τον Θάνο ήταν στις αρχές της δεκαετίας του ’70, όταν είχε γίνει το Πολυτεχνείο και η χούντα του Παπαδόπουλου είχε μαζευτεί κάπως. Τότε είχαν ανοίξει προσωρινά οι μπουάτ. Μετά ήρθε η χούντα του Ιωαννίδη και γνωρίζετε τη σκληρή συνέχεια.
Ξαναβρεθήκαμε στη Μεταπολίτευση. Παίξαμε μαζί σε δίσκους (κάπου εδώ να σημειώσω πως ήταν από τους πρώτους που ανέφεραν στα άλμπουμ όλη τη σύνθεση των μουσικών, μέχρι τότε έβλεπες μόνο τον τραγουδιστή), κάναμε συναυλίες σε όλη την Ελλάδα, μετά στο Εδιμβούργο, μετά στις Βρυξέλλες, στο Nouveau Théâtre de Belgique.
Ξεκινούσαμε για Κρήτη και καταλήγαμε Κέρκυρα, με βροχές, με καταστροφές ό,τι μπορείς να φανταστείς. Κάποιες φορές είχα παίξει χωρίς ντραμς.
(βλέμμμα απορίας δικό μου, μεταγράφεται έκδηλα στην τηλεφωνική μας κουβέντα)
Είχα παίξει ντραμς με καρέκλες!
Ο Θάνος ήταν ένας άνθρωπος με ανοιχτούς ορίζοντες στην τέχνη του. Μου έδινε επιρροές και ιδέες, από την avant-garde, τη μπαρόκ και την τζαζ μουσική, και του έδινα κι εγώ. Θυμάμαι έλεγε:
Ο Τουλιάτος μεγάλωσε με εμένα κι εγώ με τον Τουλιάτο».
Το ταξίδι μας στις ιστορίες με πρωταγωνιστή (ή και όχι) τον Θάνο Μικρούτσικο, μόλις ξεκίνησε. Πάμε γρήγορα στον επόμενο αφηγητή.
Γιάννης Μήλιος
Ο Γιάννης Μηλιός είναι φίλος του Θάνου Μικρούτσικου
Είναι ομότιμος καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο.
Το παρακάτω κείμενο αποτελεί γραπτη επιστολή που μας έστειλε μέσω email. Την αναδημοσίευουμε αυτούσια και τον ευχαριστούμε θερμά.
Επιστήθιοι Φίλοι
Με τον Θάνο υπήρξαμε φίλοι από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Μας ένωναν πολλά πράγματα, που τα θεωρούσαμε σημαντικά. Η στράτευσή μας στην Αριστερά, ο μαρξισμός και οι διαμάχες στο εσωτερικό του, οι απόψεις μας στα καθημερινά ζητήματα και στις ανθρώπινες σχέσεις, και προπαντός η μουσική, καθώς εγώ ήμουν φανατικός οπαδός της μουσικής του Θάνου ήδη πριν τον γνωρίσω και ζητούσα να μάθω πολλά – τη γνώμη του για έργα και συνθέτες, για τα ρεύματα της συμφωνικής μουσικής και της τζαζ, για τους δικούς του πειραματισμούς ...
Οπότε, από τα τόσα που ανακαλώ στη μνήμη μου, ας μείνω μόνο σε κάποια που πάντα θα μου προκαλούν συναισθήματα, συγκίνηση.
Θυμάμαι τις ατελείωτες συζητήσεις μας την Άνοιξη του 1984, όταν γράφαμε το άρθρο «Στην υπηρεσία του Έθνους (Για την ιδεολογική λειτουργία του ελληνικού τραγουδιού)», που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Θέσεις τ. 8, τον Ιούλιο 1984 και αποτέλεσε την αφετηρία για το κοινό μας βιβλίο που κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά με τίτλο Στην υπηρεσία του Έθνους. Ζητήματα ιδεολογία και αισθητικής στην ελληνική μουσική, (το οποίο επανεκδόθηκε το 2018 από την Εφημερίδα των Συντακτών).
Από τον Θάνο κατάλαβα τη σημασία που έχει η μουσική φόρμα στην ερμηνεία και την πρόσληψη του στίχου ενός τραγουδιού, την ενότητα του αισθητικού και ιδεολογικού αποτελέσματος που προκύπτει από το τραγούδι. Αυτό που χαρακτηρίζει τη μουσική του Θάνου Μικρούτσικου, είναι η ικανότητά του να χρησιμοποιεί ταυτόχρονα στο ίδιο έργο λυρικές και πρωτοποριακές φόρμες, όπως και στοιχεία από διαφορετικές μουσικές παραδόσεις, έτσι ώστε να δημιουργεί μια νέα δική του ποιότητα σύνθεσης. Μια ποιότητα που μέσα από τη διάπλαση και διάπλεξη συναισθηματικών και πνευματικών στοιχείων δημιουργεί στους ακροατές συγκίνηση, απόλαυση και επερώτηση-σκέψη.
Θυμάμαι να είμαστε στο στούντιο που είχε διαμορφώσει στο γκαράζ του τότε σπιτιού του στα Βριλήσσια, αρχές του 1984 πρέπει να ήταν, και μου έπαιξε στο πιάνο και τραγούδησε το «Οι επτά νάνοι του S/S Cyrenia». Εντυπωσιάστηκα και συγκινήθηκα. Του είπα: «Αυτό το τραγούδι πρέπει να το τραγουδάς μόνον εσύ!».
Θυμάμαι το χιούμορ του και τις τηλεφωνικές φάρσες που του άρεσε να κάνει σε φίλους. Μου χάριζε κάθε νέο δίσκο του που κυκλοφορούσε, με μια αντισυμβατική, συχνά χιουμοριστική αφιέρωση. Για παράδειγμα, στο «Φουέντε Οβεχούνα» έγραψε: «Ούτε πίσω, ούτε σημειωτόν, σταθερά μπροστά!», και αμέσως ζωγράφισε ένα ανθρωπάκι να φτάνει περπατώντας σε ένα διχαλωτό δρόμο και να σηκώνει με απορία τα χέρια για το ποια κατεύθυνση πρέπει να ακολουθήσει ... Ή στον δίσκο «Στον Μάνο Λοΐζο – Νύχτα με σκιές χρωματιστές» με τους Φραγίσκο Βουτσίνο και Ιρέν Ζάρσκυ, έγραψε: «Του Γιάννη του Μηλιού, φίλου ακριβού και κοινωνιολόγου, χαρίζω τούτο εδώ – έργον ιερό – θα ακούγεται καιρό, πίνοντας νερό, σε σπίτι καθαρό, με Γιάννη και Μηλιό».
Θυμάμαι ακόμα τον Αύγουστο του 2016 στο σπίτι του Θάνου και της Μαρίας στα Καπετανιανά στην Κρήτη, να ακούμε το «Demo» από το «Σιδερένιο νησί» του Χρήστου Θηβαίου και να σχολιάζουμε συγκινημένοι.
Ακούω πάντα με συγκίνηση τα έργα του, αλλά και τις συλλεκτικές κασετίνες που μου χάρισε με το σύνολο των κουαρτέτων εγχόρδων και των συμφωνιών του Ντμίτρι Σοστακόβιτς και με τα έργα του Ιγκόρ Στραβίνσκυ.
Τέλος δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνη την ημέρα, 22/4/2019, που μόλις μπήκα στο σπίτι του στο Μετς μου έδωσε μια παρτιτούρα, λέγοντάς μου «αυτό δικό σου!». Ήταν το τελευταίο έργο που συνέθεσε ο Θάνος, με τίτλο «Της Στιγμής και του Απείρου», έργο για φωνή, φλάουτο, κλαρινέτο και βιολοντσέλο, σε στίχους από το ποίημα του Γιώργου Θεοχάρη «Η πορτοκαλένια στο στήθος μου».
Η ιδιόχειρη αφιέρωση στην πρώτη σελίδα έγραφε: «Αφιερωμένο στον παντοτινό μου φίλο ΓΙΑΝΝΗ ΜΗΛΙΟ αλλά και στην ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ φύλακα - άγγελό του». Το έργο ερμήνευσαν πρώτη φορά στις 23/11/2022 στο Πανεπιστήμιο Πατρών οι σπουδαίοι καλλιτέχνες Κώστας Θωμαΐδης, τραγούδι, Ναυσικά Τσάρα, φλάουτο, Κώστας Τζέκος, κλαρινέτο, Αλέξης Καραϊσκάκης Νάστο, βιολοντσέλο
Όλα αυτά τα χρόνια ο Θάνος είναι σαν να βρίσκεται δίπλα μου, να διαβάζει τις σκέψεις μου, να συζητάει μαζί μου, να με συμβουλεύει.
Γιώργος Ζηκογιάννης
Μουσικός (μπασίστας) με ροκ και τζαζ καταβολές. Έχει συνεργαστεί με τον Θάνο Μικρούτσικο (στο θρυλικό «Εμπάργκο», μεταξύ πολλών άλλων), με τους Socrates (στο δίσκο «Waiting For Something») και με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου («Φοβάμαι»). Επιπλέον, δισκογραφικά και συναυλιακά έχει ενώσει δυνάμεις με τον Κυριάκο Σφέτσα, τον Λουκά Θάνο, την Αλέκα Κανελλίδου, τη Δήμητρα Γαλάνη, τον Γιώργο Χατζηνάσιο, τον Γιάννη Πάριο και μάλλον θα χρειαστεί ένα ξεχωριστό άρθρο για την πλήρη καταγραφή όλων των καλλιτεχνών.
«Με τον Θάνο έχουμε ζήσει πολλές, υπέροχες στιγμές στη σύνθεση και στην παρουσίαση των τραγουδιών του. Οι πλάκες, οι στιγμές που γελάγαμε στα διαλείμματα της δουλειάς, ήταν επίσης ένα σωρό. Μου έρχεται μια στο μυαλό.
Βρισκόμαστε στο στούντιο Polysound και γράφουμε έναν δίσκο μαζί με τον Θάνο, έχω την εντύπωση πως ήταν «Η Αλεπού της Αγάπης» με τη Milva. Εκεί συνεργαζόμασταν με τον Γιάννη Σμυρναίο, έναν θρυλικό ηχολήπτη («Βρώμικο Ψωμί», «Ρεζέρβα» του Διονύση Σαββόπουλου, ανάμεσα στις αμέτρητες εργασίες της δισκογραφίας του).
Ο Σμυρναίος φημιζόταν για την αυστηρότητα και την τάξη του, ήθελε όλα να είναι πεντακάθαρα στους χώρους του στούντιο. Έχουμε κάνει διάλειμμα στις ηχογραφήσεις και έχουμε παραγγείλει φαγητό: σάντουιτς, σαλάτες και μια αρχοντική μερίδα μακαρόνια για τον Θάνο.
Έρχονται τα φαγητά και καθόμαστε να φάμε σε ένα δωμάτιο. Ο Θάνος βάζει το πιάτο με τα μακαρόνια μπροστά του, ξεκινάμε να τρώμε. Σε μια στιγμή, ξαφνικά, βλέπω το πιάτο να αναποδογυρίζει και να προσγειώνεται στα πόδια του.
Εκείνη ακριβώς τη στιγμή περνάει από μπροστά μας ο Σμυρναίος. Ο Θάνος, χωρίς να το πολυσκεφτεί, πετάει κάτω μια χαρτοπετσέτα, για να μη δει ο Σμυρναίος τη ζημιά του!»
Κλείνοντας το τηλέφωνο με τον Γιώργο Ζηκογιάννη, συμπεραίνω πώς η δημιουργία θρυλικών δίσκων, όπως το «Εμπάργκο» ή η «Αλεπού της Αγάπης» με την Μίλβα, εμπεριέχει γέλια, γκάφες, απρόοπτα. Είναι κι αυτοί άνθρωποι, αν και στα μάτια μας μοιάζουν μικροί θεοί.
Κωνσταντίνα Μικρούτσικου
Η μία από τις δύο κόρες του Θάνου Μικρούτσικου, από το γάμο του με την ηθοποιό Ειρήνη Ιγγλέση (η δεύτερη είναι η Σεσίλ)
«Μου είναι πραγματικά δύσκολο να ξεχωρίσω κάτι, κάποια ιστορία που να δείχνει τον πατέρα μου πέρα από την αυστηρά καλλιτεχνική του πλευρά. Ξέρεις, μέσα σε μια οικογένεια υπάρχουν ιστορίες, στιγμές και αφηγήσεις που μόνο όσοι τις έχουν βιώσει μπορούν να τις καταλάβουν. Τον έζησα ως πατέρα αλλά και ως παππού, πάντα με τη στοργή του, με τα καλαμπούρια του, με μια ζεστασιά που μας περιέβαλλε όλους.
Υπάρχουν ίσως κάποιες ιστορίες που ξεφεύγουν από τον στενό οικογενειακό μας πυρήνα, όπως η παρακάτω: Ο Θάνος, λοιπόν, στις συναυλίες έκανε ο ίδιος soundcheck. Έβγαινε στη σκηνή με το πιάνο και το μόνιτορ του και έλεγε το μισό κομμάτι από το «Επτά Νάνοι στο S/S Cyrenia».
«Σε μια συναυλία στην επαρχία είχε βγει, όπως πάντα, να τσεκάρει τον ήχο, παίζοντας στο πιάνο του. Είχε μαζί του τον Γιώργο Κορρέ, τον δικό του ηχολήπτη, και έναν ντόπιο ηχολήπτη να βοηθάει. Ο πατέρας μου έπαιζε με τον γνωστό του εκρηκτικό τρόπο το κομμάτι που ο ίδιος είχε γράψει.
Σε κάποια στιγμή το κομμάτι λέει “Κωνσταντίνα δεν μιλάς γιατί τρεκλίζουν οι διακόσιοι”. Λέει τον στίχο δυναμικά, χτυπιέται (γελάει), όπως σε κάθε του ερμηνεία. Η μουσική ξαφνικά σταματάει. Σηκώνεται από το πιάνο. Ρωτάει τους συνεργάτες του: “Τι έγινε, ρε παιδιά, γιατί σταματήσατε;”
Ο ηχολήπτης πετάγεται και του εξηγεί μα αφού τρεκλίζουν οι διακόσιοι κύριε Θάνο!
Είχε καταλάβει ο ηχολήπτης, ότι ο Θάνος είχε νευριάσει, ότι μέσα από το παίξιμο του στο πιάνο, έλεγε σε μένα ότι είχε χαλάσει το μόνιτορ του («τρεκλίζει» ο ήχος στους 200 μεγάκυκλους)
Σκάσαμε στα γέλια, έγινε κάτι σαν ανέκδοτο στις συναυλίες του πατέρα μου αυτή η ιστορία»
Υπάρχουν κι άλλα, όπως, π.χ., τα τηλεφωνήματα. Δεχόμασταν τηλεφωνήματα στο σπίτι, από δημοσιογράφους, συνεργάτες, φίλους. Ο Θάνος συνήθως σήκωνε το τηλέφωνο και, όταν έλεγε «ναι, εμπρός;», άλλαζε τη φωνή του. Την έκανε ψιλή, γυναικεία, πιο έντονη, αυτοσχεδίαζε (γελάει)! Ακόμα και οι φίλοι του πολλές φορές δεν καταλάβαιναν ποιος ήταν στο τηλέφωνο. Τους έλεγε, π.χ., με ψιλή φωνή: «Ναι, εδώ είναι ο Θάνος, περιμένετε λίγο...» και ξαφνικά επανέφερε τη φωνή του και μιλούσαν με τον Θάνο που ήξεραν. Κλασικό αστείο του πατέρα μου.
«Άλλο τώρα! Σε μια άλλη συναυλία, στον Βύρωνα, νομίζω πως έπαιζε μαζί με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, είχαμε μπει από την πίσω πόρτα. Εγώ πήγαινα μαζί του, γιατί δεν οδηγούσε. Είχαμε αφήσει, λοιπόν, στην είσοδο το όνομα της μεγάλης μου αδελφής, της Σεσίλ.
Λίγο πριν αρχίσει η συναυλία έχει μαζευτεί κόσμος, έχει φτάσει η μεγάλη μου αδελφή και πρέπει τώρα να διασχίσει ένα τεράστιο μπουλούκι κόσμου. Μια παρένθεση εδώ: σε αυτές τις καταστάσεις, η αδελφή μου κι όλα τα μέλη της οικγοένειας δεν είχαμε ύφος «ξέρεις ποιος είμαι εγώ» για να προσπεράσουμε τον κόσμο.
Η Σεσίλ, λοιπόν, περίμενε υπομονετικά τη σειρά της και φτάνει κάποια στιγμή στους σεκιουριτάδες:
«Γειά σας, έχουν αφήσει το όνομα μου»
«Το όνομα σας;» λέει ο άνθρωπος της πόρτας.
«Σεσίλ».
Και της απαντά από πίσω ένα αγόρι: «Σιγά μην είσαι και ο Σαλάχ ο κουφός που το κατάστρωμα σαρώνει!» (αναφορά στους στίχους του «Επτά Νάνοι στο S/S Cyrenia»).
Γέλασαν όλοι τους, κατάλαβε ο άνθρωπος ποια ήταν η αδελφή μου και μπήκαν όλοι μαζί στη συναυλία!
Είναι κι άλλα πολλά τέτοια, μικρά-μικρά, που τα θυμόμαστε και γελάμε. Τι άλλο να σου πω (παύση, η Κωνσταντίνα προσπαθεί να θυμηθεί, ακούγεται να χαμογελάει μέσα από το ακουστικό του τηλεφώνου).
«Όσα ήδη μου έχεις πει, είναι χρυσάφι. Μην πιεστείς άλλο» (είπα εγώ, από το τηλέφωνο).
Είναι κι άλλα πολλά τέτοια, μικρά-μικρά, που τα θυμόμαστε και γελάμε. Τι άλλο να σου πω…» (παύση, η Κωνσταντίνα προσπαθεί να θυμηθεί, ακούγεται να χαμογελάει μέσα από το ακουστικό του τηλεφώνου).
«Όσα ήδη μου έχεις πει είναι χρυσάφι. Μην πιεστείς άλλο», είπα εγώ από το τηλέφωνο.
«Όχι, αν βρω κι άλλα, σίγουρα θα σου πω. Αυτή τη στιγμή δεν θυμάμαι. Κάτι άλλο που μου έρχεται στο νου είναι από την εποχή που έφερα στον κόσμο το παιδί μου, όταν ο Θάνος απέκτησε εγγονάκι που πήρε το όνομά του.
Θυμάμαι, του έφτιαχνα το φαγητό και ο Θάνος έπαιρνε το πιάτο, άνοιγε το παράθυρο της κουζίνας, έβγαζε και το κεφάλι και προσπαθούσε να τσεκάρει τη θερμοκρασία. Παράξενο, αλλά πίστευε πως έτσι, με πέντε λεπτά έξω από το παράθυρο, το φαγητό θα είχε τη σωστή θερμοκρασία για το παιδί».
Με αυτή την εικόνα, του Θάνου να φροντίζει τον μικρό Θάνο Μικρούτσικο, να μυρίζει το πιάτο με το φαγητό για να δει αν κρύωσει, όπως θα έκανε κάθε στοργικός παππούς για το εγγόνι του, κλείσαμε το τηλέφωνο με την Κωνσταντίνα. Νιώθω ανίκανος να αποτυπώσω με λέξεις τη ζεστασιά των διηγήσεων της Κωνσταντίνας για τον πατέρα της. Ελπίζω να σας ταξιδέψαμε σε κάποια συναυλία, με τους διακόσιους, ακμαίους, να μην τρεκλίζουν ούτε λίγο.
Κώστας Θωμαίδης
Μουσικός, ερμηνευτής, ραδιοφωνικός παραγωγός, φίλος και συνοδοιπόρος του Θάνου Μικρούτσικου για πέντε δεκαετίες.
«Γνώρισα τον Θάνο Μικρούτσικο όταν ήμουν 20-21 ετών, αφού την προηγούμενη μέρα είχα γνωρίσει τυχαία, σε ένα σπίτι, τη Μαρία Δημητριάδη και τον Ανδρέα Μικρούτσικο. Με άκουσαν τότε να τραγουδάω και είπαμε να πάμε μαζί στον Θάνο για να δούμε αν θα κάνουμε κάτι.
Ο Θάνος, λοιπόν, ήταν στο σπίτι της Μαρίας Δημητριάδη, που ήταν στην ανηφόρα της Καυκάσου, στην Άνω Κυψέλη. Αύγουστος μήνας, περίπου στα μέσα δεκαετίας του ’70, τα σπίτια όλα είχαν μπαλκονόπορτες ανοιχτές για λίγη δροσιά. Μπήκαμε μέσα και είδαμε να είναι κι άλλοι σπουδαίοι μουσικοί της εποχής και να κάνουν πρόβα.
Είχα πάρει μια κιθάρα μαζί μου και μου ζήτησαν κάποια στιγμή να με ακούσουν. Εγώ ξεκίνησα, δειλά-δειλά, με τα μάτια μου κλειστά, να παίζω το κομμάτι «Γωνιά γωνιά σε καρτερώ» του Μίκη Θεοδωράκη. Και τελειώνοντας, πριν καν ανοίξω τα μάτια για να δω τις αντιδράσεις τους, αν τους άρεσε αυτό που είχα παίξει… από τα απέναντι μπαλκόνια χειροκροτούσαν!»
«Μου λένε μπράβο και οι μουσικοί, όλα καλά λοιπόν. Μου κάνει νόημα και ο Θάνος, έλα πάμε έξω στο μπαλκόνι.
Ο Θάνος τότε ετοίμαζε μια μπουάτ στην Πλάκα, τους «Ορίζοντες», όπου θα παίζονταν έργα του Μίκη Θεοδωράκη. Να σημειωθεί εδώ πως εκείνη την εποχή, σε όλα τα μαγαζιά στην Πλάκα έπαιζαν Μίκη Θεοδωράκη, παρ’ ότι ήταν ακόμα απαγορευμένος.
Στο πρόγραμμα, λοιπόν, ήταν η Μαρία Δημητριάδη, η Αφροδίτη Μάνου, ο Θόδωρος Δημήτριεφ. Ο Θάνος μου λέει: «Έχω κλείσει το πρόγραμμα, αλλά εντάξει» (εδώ ο Θάνος είπε μια κουβέντα με ένα μπιπ!), «θα είσαι κι εσύ μαζί μας!».
Ξεκίνησα, λοιπόν, να παίζω στη μπουάτ. Μάλιστα, είπα το «Γωνιά γωνιά» στην πρώτη μας εμφάνιση δύο φορές. Όταν τελείωσε αυτό το πρόγραμμα, κάναμε κάποιες πρόβες και ύστερα πήγαμε σε συναυλίες με τη Μαρία Δημητριάδη.
Κάναμε δοκιμές με τον Θάνο σε διάφορα πράγματα. Μάλιστα, μια φορά πήρα το μπουζουκάκι μου (είχα έξι μήνες που έπαιζα τότε) και πήγαμε στο στούντιο Columbia, όπου έπαιξα μπουζούκι στο «Αν η μισή μου καρδιά», στα «Πολιτικά Τραγούδια»
«Αυτό ήταν το ξεκίνημα της κοινής μας διαδρομής με τον Θάνο. Στο πέρασμα των ετών διατηρήσαμε μια στενή επαφή και από το ’81-’82 αρχίσαμε να δουλεύουμε με εντατικούς ρυθμούς, ξεκινώντας από το έργο «Ο Γέρος της Αλεξάνδρειας», ένα θέαμα που είχε γίνει στο Nouveau Théâtre de Belgique, με σκηνοθέτη τον Ανρί Ρονς, γύρω από την ποίηση και τη ζωή του Κωνσταντίνου Καβάφη.
Ο Θάνος είχε μελοποιήσει ποιήματα του Καβάφη κι εγώ υποδυόμουν έναν πλανόδιο μουσικό στους δρόμους της Αλεξάνδρειας, τραγουδώντας με το μαντολινάκι μου. Η παράσταση ήταν όλη στα γαλλικά, εκτός από τα τραγούδια, που ήταν στη γλώσσα του Καβάφη, στα ελληνικά. Είχε μεγάλη επιτυχία.
Δύο χρόνια μετά, παρουσιάσαμε ξανά έργα του Θάνου Μικρούτσικου και, στη συνέχεια, ο Ανρί Ρονς με κάλεσε να ερμηνεύσω τη «Σονάτα του Σεληνόφωτος», που είχε μελοποιήσει επίσης ο Θάνος».
«Πρόκειται για ένα δεκατετράλεπτο έργο, για πιάνο και φωνή, και θυμάμαι πως τότε κάναμε πρόβες με τον Θάνο για έναν ολόκληρο μήνα, από τις 10 έως τις 12 το πρωί, βήμα-βήμα, νότα-νότα, για να ανταπεξέλθω στην τεράστια δυσκολία του. Εγώ έλεγα πως ήταν πάνω από τις δυνάμεις μου. Να που όμως τελικά ποτέ δεν ξέρουμε ποιες είναι οι δυνάμεις μας.
Θυμάμαι, πριν φύγουμε για τις Βρυξέλλες, έγινε μια εκδήλωση εδώ, στην οποία πήγαμε να παρουσιάσουμε το έργο. Στην εκδήλωση ήταν και ο Γιάννης Ρίτσος. Θα τραγουδούσα το ποίημα ενώπιον του δημιουργού του. Ευτυχώς ήταν ο Θάνος εκεί, με πιάνει και μου λέει, θα με κοιτάς στα μάτια, δεν θα φοβάσαι τίποτα».
«Και πράγματι, ήρθε μετά ο Γιάννης Ρίτσος με μια μεγάλη αγκαλιά, και αυτή ήταν η απαρχή της γνωριμίας και των συναντήσεών μου με τον εθνικό μας ποιητή, συναντήσεις όπου κυρίως άκουγα, όπου γνώρισα τον πιο ευγενή άνθρωπο που έχω συναντήσει στη ζωή μου, που μου έδωσε συμβουλές τις οποίες κράτησα για μια ζωή.
Αυτό ήταν το ξεκίνημά μου με τον Θάνο Μικρούτσικο, λοιπόν, σε μια πορεία η οποία δεν έχει τελειώσει και ούτε θα τελειώσει. Μέχρι την τελευταία στιγμή, όταν έφυγε από τη ζωή, ήμουν δίπλα του. Κι αυτό γιατί δεν ήταν μόνο ο μέντοράς μου, ο δάσκαλός μου, ο φίλος μου, ήμασταν οικογένεια.
Εγώ και ο Θύμιος Παπαδόπουλος (μουσικός, ενορχηστρωτής, παραγωγός) ήμασταν δίπλα του, πάνω στο έργο του, ο καθένας συμβάλλοντας με τις δυνάμεις του. Επιμελήθηκα το αρχείο του Θάνου (audio), το οποίο μου ανέθεσε να ψηφιοποιηθεί. Εγώ, ο Θύμιος με τις παρτιτούρες του και ο Θάνος, πάντα μαζί μας.
Ο Θάνος ήταν ο πιο γενναιόδωρος άνθρωπος που γνώρισα. Και όσα ζήσαμε δεν θα τα ξεχάσω ποτέ, γιατί δεν είναι μόνο μαθήματα μουσικής, είναι μαθήματα ζωής».
Κάπου εδώ θα ανατρέψω την κουβέντα και θα ρωτήσω τον Κώστα Θωμαίδη, τι συμβαίνει όταν ο Θάνος παίρνει έναν τυχαίο αριθμό τηλεφώνου;
«Α, καλά! Μας έκανε επικές πλάκες με το τηλέφωνο. Ακόμα και στη μάνα του έχει κάνει φάρσα. Εμένα με έπαιρνε τηλέφωνο στο ραδιόφωνο, μιλούσε με γυναικεία φωνή, μου έπλεκε το εγκώμιο, «κύριε Θωμαίδη μου, αυτό, το άλλο» και δεν τον καταλάβαινα, κάθε φορά κι άλλη φωνή! Μέχρι που μου αράδιαζε δύο-τρεις λέξεις μάγκικες και πεθαίναμε στα γέλια! Ακόμα και ως υπουργός έκανε φάρσες σε άλλους υπουργούςμ έσπαγε το πρωτόκολλο!»
«Mια φορά ήταν να τον βγάλω στην εκπομπή μου στο ραδιόφωνο και επειδή ήταν υπουργός, θεώρησα πως ήταν σωστό να του μιλήσω στον πληθυντικό. Με αρχίζει «κύριε Θωμαίδη δεν καταλαβαίνω τον πληθυντικό σας!». Εγώ άλλαξα αμέσως σε ένικό. Μετά, όταν κλείσαμε την εκπομπή, με πήρε και μου άρχισε ένα υβρεολόγιο! (γελάει)»
Με ενθάρρυνε να υπερβαίνω τον εαυτό μου, να δοκιμάζω τις δυνάμεις μου σε ολοένα και πιο δύσκολα έργα. Είχα ένα καλό, πώς κάθε όργανο που έπαιρνα στα χέρια μου σε λίγους μήνες το μάθαινα. Ο Θάνος όταν έπαιρνα ένα πτυχίο στην μουσική, χαιρόταν σαν μικρό παιδί. Ακόμα μελετάω μουσική».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
