Επί της αρχής φαίνεται ανορθόδοξος ο τρόπος να μιλήσει κανείς για τον Μάο Τσε Τουνγκ μέσω μιας ταινίας του Ζαν-Λυκ Γκοντάρ. Ωστόσο η εν λόγω ταινία καταφέρνει να γίνει η κινηματογραφική μεταφορά του «μεγάλου τιμονιέρη», που ήρθε για να αλλάξει την σύγχρονη Κίνα και πέθανε σαν σήμερα.
Η «Κινέζα» σηματοδοτεί την μεταστροφή του «άρχοντα» της νουβέλ βαγκ, στην πιο πολιτικά στρατευμένη αλλά ταυτόχρονα αφαιρετική κινηματογραφική γλώσσα.
Λίγο πριν τον Μάη του '68 στο Παρίσι, 5 νεαροί Μαοϊκοί, πιστοί στις επιταγές της πολιτιστικής επανάστασης, μελετούν ενδελεχώς το «κόκκινο βιβλίο» του Μάο, το οποίο υπάρχει σε αφθονία σε κάθε σεκανς του βιβλίου.
Οι νέοι αυτοί φοιτητές απορρίπτουν το οτιδήποτε αστικό: την αστική κουλτούρα, την αστική τέχνη και αποφασίζουν να στραφούν στην τρομοκρατία προκειμένου να αλλάξουν ριζικά τα κοινωνικά και πολιτικά δεδομένα. Τα πράγματα άλλαξαν, όχι βέβαια με την επέλαση του ιδεώδους του Μάο, αλλά του σκληρού νεοφιλελεύθερου μοντέλου ανάπτυξης, αλλά οι ήρωες μας δεν το ξέρουν.
Δεν είχε τυχαίο που η «Κινέζα» αξιοποιεί τον Μάο αφηγηματικά, αισθητικά αλλά και πολιτικά. Το συγκεκριμένο βιβλίο, ειδικά την περίοδο πριν τον Μάη του '68 ήταν από τα πιο πολυδιαβασμένα. Οι νέοι της εποχής, βλέποντας την άνοδο των κομμουνιστικών κομμάτων, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις την στροφή στη σοσιαλδημοκρατία, το χρησιμοποίησαν προκειμένου να κατανοήσουν την πραγματικότητα με τα πιο απλά λόγια.
«Τα παιδιά του Μαρξ και της Κόκα κόλα»
Το βίωμα των νέων του 1968 ίσως και να ήταν πρωτόγνωρο. Ο παλιός κόσμος όπως τον γνώριζαν άλλαξε και γινόταν αρκετά ασταθής. Ο Γκοντάρ τοποθετεί την ιστορία σε ένα διαμέρισμα στο Παρίσι, όπου μια ομάδα νεαρών διανοουμένων συζητά, μελετά και αντιπαρατίθεται γύρω από τον μαρξισμό-λενινισμό και τον μαοϊσμό.
Κεντρική θέση έχει το Κόκκινο Βιβλίο του Μάο. Οι χαρακτήρες δεν αντιμετωπίζουν τον Μάο απλώς ως έναν πολιτικό ηγέτη. Ο μαοϊσμός γίνεται για αυτούς ένα σύστημα σκέψης, πολιτικής δράσης και αναζήτησης μιας εναλλακτικής κοινωνίας.
Η επιλογή του Μάο δεν είναι τυχαία. Στη δεκαετία του 1960, τμήματα της ευρωπαϊκής ριζοσπαστικής Αριστεράς έβλεπαν την Κίνα ως αντίβαρο στη Σοβιετική Ένωση και στον σοβιετικό κομμουνισμό. Ο μαοϊσμός εμφανιζόταν ως μια πιο επαναστατική, νεανική και αντιγραφειοκρατική εκδοχή του κομμουνισμού. Ωστόσο ο Γκοντάρ δεν κάνει απλά μια ταινία υπέρ του Μάο, αλλά θέλει να αναδείξει τις κινηματικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα, τις ρωγμές και τα αδιέξοδα της αριστεράς.
Ο Γκοντάρ μέσα στην 90λεπτη ταινία του καταφέρνει να μετατοπίσει το κινηματογραφικό βάρος, αντιμετωπίζοντας με σκληρούς όρους το σινεμά ως πεδίο ιδεολογικής ηγεμονίας αλλά και διαμόρφωσης αντίληψης, εικόνων και βιωμάτων.
Στη La Chinoise (1967) ο Γκοντάρ σπάει επανειλημμένα τον τέταρτο τοίχο. Οι χαρακτήρες κοιτούν απευθείας την κάμερα και απευθύνονται στον θεατή, ενώ σε αρκετές στιγμές η ίδια η κινηματογραφική διαδικασία αποκαλύπτεται: φαίνεται η κάμερα, ο οπερατέρ Ραούλ Κουτάρ και η κινηματογραφική κλακέτα
Τα έντονα χρώματα σε κόκκινο, μπλε και λευκό, δημιουργώντας τον χωρικό προσδιορισμό, τα συνθήματα στους τοίχους, ο απευθείας λόγος, η αφήγηση που σπάει τα στεγανά με τη βοήθεια του μοντάζ, αλλάζουν τα όσα ξέρουμε.
Η ρήξη με την παραδοσιακή αφήγηση γίνεται ταυτόχρονα ρήξη με έναν συγκεκριμένο τρόπο θέασης. Η ταινία δεν ζητά απλώς από τον θεατή να πιστέψει μια ιστορία αλλά τον αναγκάζει να αναρωτηθεί πώς παράγεται μια ιστορία, πώς παράγεται ένα νόημα και ποιος έχει την εξουσία να το οργανώνει. «Oi ασαφείς ιδέες πρέπει να αντιμετωπίζονται με καθαρές εικόνες», είναι μια φράση που βρίσκεται γραμμένη στον τοίχο του δωματίου και έχει διττό στόχο.
Αφενός το πως η ίδια η κινηματογραφική γλώσσα της Nouvelle Vague αλλάζει το γνωστό περιεχόμενο υιοθετώντας μια πιο αφαιρετική μορφή. Αφετέρου θέτει και ένα ερώτημα τόσο για τη γενιά του Μάη, που κανείς δεν είχε προβλέψει τι θα ακολουθούσε, αλλά και για τις επόμενες γενιές: Ποιος είναι τελικά ο στόχος; Πώς τα συγκεκριμένα προβλήματα απαιτούν και συγκεκριμένες λύσεις;
Έτσι, η ταινία έρχεται για να ανοίξει ερωτήματα, να δημιουργήσει ρωγμές και ασυνέχειες, και να δείξει την σπουδάζουσα νεολαία λίγο πριν γυρίσει τον κόσμο ανάποδα χωρίς να το ξέρει.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
