Σάββατο μεσημέρι στα Εξάρχεια. Συναντώ τον Νικόλα Ανδρουλάκη. Μη μπερδεύεστε, όχι αυτόν του ΠΑΣΟΚ, τον άλλον, τον νεότερο, που γράφει, σκηνοθετεί και παίζει. Εκείνον που δεν τον ενδιαφέρει όπως μου λέει να συστήνεται ως ο γιος του Μίμη Ανδρουλάκη καθώς αυτά τα βρίσκει «εύκολες επιφορτίσεις». Όπως μου λέει, «ο πατέρας μου δεν ανήκει σε ένα star system, δεν είμαι ο γιος της Άννας Βίσση».
Ο Νικόλας φοβάται τα αεροπλάνα, τις ασθένειες, τις απότομες αλλαγές και τις φυσικές καταστροφές.
Δεν έχει κάποιο συγκεκριμένο moto, ενώ στα 20 του κάποτε, στην προσπάθειά του να συγχωρέσει έναν έρωτα «χτύπησε» ένα τατουάζ που έλεγε «keep the chance» («κράτα τα ρέστα ~ ή την αλλαγή»). «Αυτό πια το βλέπω με μουσειακή αγάπη» μου λέει.
Κρατάει στα χέρια του κάτι βόλους με μαγνήτη, σαν κομπολόι και σε όλη τη διάρκεια της κουβέντας μας, απασχολεί τα χέρια του. Ενίοτε του πέφτουν στα δίπλα τραπέζια. Σηκώνεται τους πιάνει και δε διστάζει καθόλου να μιλήσει στους διπλανούς μας και να τους καλέσει στην παράσταση που ανεβάζει.
Ο Νικόλας θα παρουσιαστεί για τέσσερις βραδιές ως «Ο Ηλίθιος του Ντοστογιέφσκι» και εγώ έχω πολλά να τον ρωτήσω.
Γιατί επέλεξες να ανεβάσεις έργο με έμπνευση από τον Ντοστογιέφσκι;
«Ο Ντοστογιέφσκι φωτίζει τα πιο καθαρά πνευματικά παράδοξα, συλλογικά και προσωπικά. Τα έργα του έχουν βαθύ προσωπικό στίγμα. Δημιουργεί κοινωνίες και κόσμους ολόκληρους σε άρρηκτη σύνδεση με το προσωπικό του βίωμα. Τα προσωπικά του πάθη, λάθη, τις δυσκολίες και τα όνειρα.
Ο Ηλίθιος για εμένα είναι το πιο προσωπικό του έργο. Έτσι ο Ηλίθιος γίνεται μια ασκητική για μένα. Κάνω μια ευθεία αντιπαραβολή της ζωής μου και προσπαθώ να γίνομαι Ηλίθιος του Ντοστογιέφσκι στην πράξη».
Το να είσαι αγαθός στις μέρες μας σε κάνει ηλίθιο;
«Ανάλογα το πεδίο ορισμού. Στα social media κάτω από τις αναρτήσεις της παράστασης όσοι δεν γνωρίζουν κάνουν αστεία και αναφέρουν ως Ηλίθιο του Ντοστογιέφσκι τον πρωθυπουργό μας. Αυτό είναι παράδοξο.
Το να λες ηλίθιο έναν δόλιο χειραγωγό εξουσιαστή είναι αντίστοιχο με τα ατελείωτα χιουμοριστικά βιντεάκια ενώπιον της εξουσίας που τελικά την κανονικοποιούν και τη μετατρέπουν σε λαϊκή ποίηση και τελικά, συχνά, αντί να την ανατρέψουν την κάνουν οικεία.
Αν λες ηλίθιο το φιλαράκο σου, τον έρωτά σου, τη μάνα σου και τον πατέρα σου σε μια συζήτηση και μετά λες ηλίθιο τον μέγα δυνάστη δημιουργείται ένας παράξενος ομφάλιος λώρος.
Εμένα λοιπόν αυτή η εσωτερική αντίφαση με αφορά και συγκινεί ως φαινόμενο. Είναι ίδιες λέξεις με αντίθετα νοήματα. Ο δικός μου Ηλίθιος αποδέχεται τον ίδιο και τους άλλους, τις προσωπικότητες που δεν του ταιριάζουν. Αλλάζει, θα επιμείνει για τα πιστεύω του και παράλληλα θα συγκινείται».
Στην αφίσα της παράστασης βλέπουμε μια φωτογραφία δική σου που είσαι παιδί με τον Θανάση Βέγγο. Γιατί επέλεξες αυτή τη φωτογραφία;
«Είναι η πιο καθαρή πυξίδα που μπορώ να βρω. H αφίσα στα έργα μας άλλωστε δεν είναι μόνο για να σε καλέσει στην παράσταση. Είναι για να χωράει και μόνο σε αυτή την εικόνα κάτι απ' το έργο να σε συντροφεύει και να έχεις ένα θραύσμα, μια αντανάκλαση από όλο το έργο. Αυτή η εικόνα για μένα είναι όλο το έργο. Έρθεις δεν έρθεις.
Αυτός ο Νικόλας ο μπόμπιρας με αυτόν τον άνθρωπο, που για εμένα είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα Ηλίθιου του Ντοστογιέφσκι της εποχής του, πρωτίστως για τον τρόπο που έκανε τα έργα του και για το πώς ήταν ως πολίτης, ως καλλιτέχνης, ως επιχειρηματίας, λοιδορήθηκε, περιφρονήθηκε, παραλίγο να μπει και φυλακή για τις οικονομικές του αγαθοσύνες.
Άρα είναι ένα σύμβολο από μια ασπρόμαυρη εποχή που εμείς τη βλέπουμε με μια τρυφερή γλαφυρότητα. Αλλά δεν ήταν καθόλου έτσι. Ήταν με χούντες, με πληρωμένες παραγωγές, και με πολλούς ανθρώπους που στην εποχή μας θα ήταν cancelled. Άρα αυτός ο άνθρωπος πλάι μου, μοιραία, τυχαία, είναι μια πυξίδα. Να αγκαλιάζει και να δείχνει βλέμμα μπροστά».
Ο μπόμπιρας Νικόλας αν κοιτάξει τώρα τον ενήλικο Νικόλα, θα του πει «μπράβο, τα κατάφερες»;
«Θα τον προλάβει ο ενήλικας Νικόλας, γιατί πάει ανάποδα αυτό. Το πρώτο στάδιο είναι να συνομιλήσεις εσύ προς τη νηπιακή ψυχή. Είναι αμετροεπές να πιστεύουμε ότι κατευθείαν έχουμε τη φωνή τη μωρουδιακή τόσο οικεία. Το πρώτο στάδιο είναι να μπορείς να κοιτάξεις στα μάτια και να μιλήσεις στο παιδί εντός σου.
Δεν με ενδιαφέρει η επιβράβευση αλλά η ευγνωμοσύνη. Είναι πιο θεραπευτική και λυτρωτική».
Άκουσα ότι απέχεις από επιχορηγήσεις τα τελευταία χρόνια.
«Ναι, πολύ συνειδητά. Αλλιώς πώς θα μπορούσα να λέω ότι η υπουργός Πολιτισμού φέρεται σαν μια γραφική φιγούρα δοσίλογου από ταινία του Χάρι Πότερ; Πέρυσι τη συνάντησα στο αεροπλάνο γυρίζοντας από Θεσσαλονίκη. Αυτή έχει μάθει να τη γλείφουν από μπροστά και πίσω από την πλάτη της να της λένε ψόφο.
Εγώ την κοίταξα μες στα μάτια και της είπα «δοκιμάστε να αγαπάτε περισσότερο». Μου λέει «νομίζω ότι αγαπάμε αρκετά». «Νομίζω -της λέω- ότι μπορείτε πολύ περισσότερο». Έφυγε σαστισμένη. Ήταν μια κατάματη αλήθεια που δεν την έγλειψε ούτε και την καταράστηκε.
Θα μου πεις και τι άλλαξε; Δεν το κάνω για τη Μενδώνη. Για μένα το κάνω. Εμένα αλλάζω. Να μπορώ να απευθύνομαι μες στα μάτια κάθε μα κάθε ανθρώπου. Πολιτική πράξη είναι να αλλάξει καθένας από εμάς».
Η παράσταση παρουσιάστηκε πρώτα περιφερειακά. Συγκεκριμένα ξεκίνησες από τη Θεσσαλονίκη και τώρα έρχεται και στην Αθήνα. Γιατί ξεκίνησες από τη Θεσσαλονίκη και όχι από την Αθήνα;
«Δεν θα μπορούσα να κάνω ένα πραγματικό πείραμα χωρίς να πράξω το θεμελιώδες. Ο ήρωας στο έργο φτάνει σε μια πόλη που δεν είναι η δική του.
Εμφανίστηκα σαν ένας Ηλίθιος μικρός πρίγκιπας Μίσκιν στην Θεσσαλονίκη και προσπάθησα να καλέσω ανθρώπους να γνωριστούμε, να ψάξουμε τι δεν πάει καλά. Άλλωστε στην Θεσσαλονίκη συμβαίνουν τα πράγματα σε μια πιο κανονική κλίμακα. Πιο άμεση, πιο οικεία».
Υπάρχει κάτι που να σου έχει συμβεί σε παράσταση και να το θυμάσαι έντονα;
«Στην Πάτρα, μια κυρία, γύρω στα 50, που είχε έρθει μόνη της η οποία στο πεντάλεπτο πάνω σηκώνει το χέρι να μιλήσει, γιατί δίνω τέτοια δυνατότητα στο κοινό, και λέει "ώπα αυτό δεν είναι ο Ηλίθιος του Ντοστογιέφσκι".
Όχι απλώς δεν έφυγε αλλά στο τέλος σηκώθηκε όρθια και έβγαλε έναν πύρινο λόγο δέκα λεπτά, μίλησε ορμητικά για τη σημασία οι νέοι να χειραφετηθούν. Στο τέλος μου είπε "να σου έδινα την κόρη μου", αφήνοντας έτσι κι ένα ακούσιο θραύσμα πατριαρχίας, σαν να κάνει συνοικέσιο στο Ιράν.
Στον αντίποδα, ένας έγκριτος κριτικός τέχνης στη Θεσσαλονίκη, μεγάλης ηλικίας, έγραψε μια κριτική και στον τίτλο χαρακτήρισε την παράσταση φλύαρη. Με βρήκε φλύαρο, τον Ηλίθιο. Του έκανα αίτημα φιλίας στο Facebook. Άργησε να το δεχτεί, ίσως ένιωσε άβολα ή δεν το είδε για καιρό. Θα ήθελα να είχε σηκώσει το χέρι και να το πει αυτό στην παράσταση.
Είχε την ευκαιρία μες στην παράσταση να εκφραστεί και να γίνει όλο βαθιά συγκινητικό κι άρα να μην ήταν φλύαρο, όπως το βίωνε, αλλά έκανε απλώς την ασκημένη του συνήθεια».
Υπήρξε ποτέ άβολο να είσαι ο γιος του Μίμη Ανδρουλάκη;
«Δεν έχει πλέον τόση αναγνωρισιμότητα, όσο περνούν τα χρόνια. Οι πολύ νέοι δυστυχώς δεν τον ξέρουν. Όταν πήγα στρατό στην Ρόδο πριν δέκα χρόνια ήταν η πρώτη φορά που έζησα τα νέα παιδιά να μην ξέρουν ποιος ήταν ο Μίμης. Βέβαια ως παιδάκι, τη δεκαετία του '90 έχω φάει πολλά τσιμπήματα στα μάγουλα από κόσμο στον δρόμο που τον αναγνώριζε.
Κι ήταν δύσκολο ψυχικά όταν ήμουν Α' Γυμνασίου και τότε έκαιγαν οι ζηλωτές το αλησμόνητό του μυθιστόρημα, το Μ εις την ν -και θυμάμαι να με ρωτάνε τα παιδιά στο σχολείο «γιατί καίνε τα βιβλία του μπαμπά σου; Είναι κακός;».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
