Ένα βράδυ του Αυγούστου. Η πόλη όχι και τόσο άδεια. H κίνηση στους δρόμους λιγοστή. Τηλεοράσεις στημένες σε μπαλκόνια, αυλές, ταβέρνες. Μια νύχτα που θα περάσει στην Ιστορία και στην νοσταλγική μνήμη. Για κάποιους, ως το αποκορύφωμα του ελληνικού ονείρου, για άλλους ως η αρχή του οικονομικού ολέθρου.
Προς το παρόν, υπάρχει η προσμονή, η αγωνία και το δέος μπροστά στην ιστορική συγκυρία. Χτύποι καρδιάς, η μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου και μια φωνή που αναγγέλλει την επιστροφή των Ολυμπιακών Αγώνων στον τόπο που γεννήθηκαν.
«Ολυμπιακοί Αγώνες καλώς ήρθατε σπίτι σας. Καλώς ήρθατε στην Ελλάδα».
Είμαστε στα χρόνια του εκσυγχρονισμού. Τότε που ο Κώστας Σημίτης με το επιτελείο του επιχειρούσαν να παρουσιάσουν ένα διαφορετικό όραμα και μια διαφορετική αντίληψη για το παρόν και μέλλον της χώρας. Η διεκδίκηση των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν κομμάτι αυτού του οράματος. Θα ήταν ταυτόχρονα και η απόδειξη πως η Ελλάδα μπορεί να τα καταφέρει σε όποια αποστολή αναλάβει.
Ίσως με έναν τρόπο δικαιωματικό, τα προηγούμενα χρόνια είχε ξεκινήσει μια προσπάθεια για την ανάληψη των Ολυμπιακών Αγώνων του 1996 καθώς ήταν ένας αιώνας μετά την πρώτη σύγχρονη Ολυμπιάδα στην Αθήνα του 1896. Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή όμως είχε διαφορετική γνώμη. Για το 2004, τα πράγματα έπρεπε να γίνουν διαφορετικά.
Η διαφορά, ίσως, θα έπρεπε να ξεκινήσει με τα πρόσωπα. Σε ένα δείπνο προς τιμήν της Χίλαρι Κλίντον, Πρώτης Κυρίας τότε των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Κώστας Σημίτης προσέγγισε την Γιάννα Αγγελοπούλου-Δασκαλάκη. Για να κάμψει τις αντιστάσεις της ως προς την συμμετοχή της στο όλο εγχείρημα, της πρόσφερε την προεδρία της επιτροπής διεκδίκησης. «Όσο δύσκολη κι αν είναι αυτή η πρόκληση, την αποδέχομαι» του απάντησε.
Η ίδια περιγράφει πως για να πείσει τα μέλη της επιτροπής επιστράτευσε το βασικότερο όπλο στην εθνική φαρέτρα: την φιλοξενία. Το κάθε μέλος θα δεχόταν μια σχεδόν βασιλική υποδοχή που θα συνοδευόταν από το αντίστοιχο δείπνο στην οικία της Γιάννας Αγγελοπούλου. Νότες από μπουζούκι, συνήθως συρτάκι και λιχουδιές της ελληνικής κουζίνας.
Η προσπάθεια διεκδίκησης των Αγώνων
Στο τέλος, γινόταν μια μικρή τελετή στο Ζάππειο. Σε έναν διαμορφωμένο χώρο, είχε στηθεί ένα μικρό αμφιθέατρο. Εκεί, η Γιάννα Αγγελοπούλου έλεγε την ιστορία της πόλης της Αθήνας και πως η θεά Αθηνά κατάφερε να κερδίσει την εύνοια των κατοίκων της σε σχέση με τον Ποσειδώνα. Το εκάστοτε μέλος της ΔΟΕ φύτευε μια μικρή ελιά και το όλο θέαμα έκλεινε με την ανάκρουση του εθνικού ύμνου της χώρας του.
Αφού είχε περάσει το μεγάλο τεστ με την διοργάνωση του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος Στίβου το 1997, η Αθήνα έβαλε πλώρη για την Ελβετία και την συνεδρίαση της ΔΟΕ για την ανάθεση. Η ελληνική πρωτεύουσα νίκησε και οι έξαλλοι πανηγυρισμοί των Αθηναίων αποτύπωσαν τον ενθουσιασμό της εποχής. Ανέμελα και διαφορετικά χρόνια…
«Αυτή η όψη της Ελλάδας, η σύγχρονη, δυναμική και ανταγωνιστική πήρε τους αγώνες και αυτή πρέπει να κερδίσει στο σκληρό ολυμπιακό αγώνισμα των υποδομών και της διοργάνωσης» έλεγε ο Κώστας Σημίτης το 1998.
Μέχρι και σήμερα, 21 χρόνια μετά, συζητάμε το κόστος της διοργάνωσης και το τι πήγε λάθος. Πόσο επιβαρύνθηκε ο κρατικός προϋπολογισμός και κατά πόσο η Ολυμπιάδα συνέβαλε στον δημοσιονομικό εκτροχιασμό. Δικαίως ή αδίκως;
Υπάρχουν διάφορες ή πιο σωστά, διαφορετικές εκτιμήσεις για το συνολικό κόστος. Το να προσπαθήσει κανείς να εντοπίσει ένα επίσημο έγγραφο που να περιγράφει με ακρίβεια το κόστος των αγώνων, είναι ολυμπιακό άθλημα από μόνο του. Μάλλον, λέει και πολλά για την κληρονομιά που μένει πίσω.
Ανεξαρτήτως αυτού όμως, ας δούμε αυτά που ξέρουμε και επιβεβαιώνουν φορείς και ερευνητές.
Από τα τέλη της δεκαετίας του ‘90, υπήρξαν σοβαρές καθυστερήσεις στις υποχρεώσεις που είχε αναλάβει η χώρα. Τα μεγάλα Ολυμπιακά έργα είχαν μείνει αρκετά πίσω. Αυτή η καθυστέρηση στην συνέχεια οδήγησε σε έναν αγώνα δρόμου ώστε να γίνουν όλα στην ώρα τους, επιβαρύνοντας έτσι τον αρχικό προϋπολογισμό.
Κάτι άλλο, εξίσου σημαντικό, ήταν η αρχική εκτίμηση από την επιτροπή διεκδίκησης για τους αθλητικούς χώρους. Το κόστος εκεί ξέφυγε κατά 25% περίπου και αρκετά από αυτά τα στάδια παραμένουν μέχρι σήμερα χωρίς εκμετάλλευση. Κορωνίδα όλου αυτού, είναι το Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας.
Στον φάκελο υποψηφιότητας του Αθήνα 2004, η επιτροπή δεν είχε καταγράψει προβλέψεις για το Ολυμπιακό Στάδιο. Ούτε ανάλογη κοστολόγηση γι’αυτό που θα ερχόταν. Το 2001 αποφασίστηκε η προσθήκη του στεγάστρου από τον Σαντιάγο Καλατράβα και η αναδιαμόρφωση ολόκληρου του ΟΑΚΑ. Το κόστος έφτασε περίπου τα 235 εκατομμύρια ευρώ σύμφωνα με τις τότε εκτιμήσεις. Για την ιστορία, οι εργασίες ολοκληρώθηκαν τον Ιούνιο, δύο μήνες πριν την τελετή έναρξης.
Ξεχωριστή μνεία θα πρέπει να γίνει εδώ για το σύστημα ασφαλείας των αγώνων, το γνωστό και μη εξαιρετέο C4I. Κι εδώ το κόστος ξέφυγε αρκετά καθώς η 11η Σεπτεμβρίου 2001 άλλαξε δραματικά τις προτεραιότητες. Το κορυφαίο βέβαια είναι πως το σύστημα ασφαλείας που είχε παραγγείλει η ελληνική κυβέρνηση παραδόθηκε συνολικά αφού οι αγώνες μας είχαν ήδη χαιρετήσει…
Πόσο ξέφυγε το κόστος;
Από το 2012 και μετά, με την αποκορύφωση της κρίσης, οι ευθύνες για τους αγώνες της Αθήνας έγιναν ένα εύκολο μπαλάκι. Η διοργάνωση έγινε ο αποδιοπομπαίος τράγος που σαν κοινό μυστικό ανάμεσα σε όλους μας έφταιγε για την κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας.
Μέχρι σήμερα, αν ψάξει κανείς στο ψηφιακό αρχείο του Κώστα Σημίτη, θα βρει έγγραφα που αναφέρονται στις δυσλειτουργίες της οργανωτικής επιτροπής ρίχνοντας εκεί την ευθύνη για τα προβλήματα της διοργάνωσης. Αντίστοιχα, μέχρι και σήμερα, η Γιάννα Αγγελοπούλου τονίζει πως οι αγώνες έβαλαν την Ελλάδα ξανά στον χάρτη χωρίς ιδιαίτερη βοήθεια από το κράτος που ούτε στην συνέχεια αξιοποίησε την κληρονομιά της Ολυμπιάδας.
Είναι κι αυτό από μόνο του ένα σημάδι για το τι συμβαίνει σε μια χώρα σαν την δική μας όταν αναλαμβάνει μια διοργάνωση τέτοιου μεγέθους. Οι χρόνιες παθογένειες μπαίνουν κάτω από τον μεγεθυντικό φακό και προβλήματα που συζητάμε στα λεωφορεία, στα καφενεία και στο σπίτι μας “φουσκώνουν” και πιάνουν περισσότερο χώρο.
Για κάποιους, η διοργάνωση ήταν αχρείαστη και πανάκριβη. Για άλλους, ήταν η ευκαιρία να αποδείξει η Ελλάδα πως μπορεί να κοιτάζει τους “μεγάλους” αυτού του κόσμου ίσα στα μάτια χωρίς να τους ζηλεύει τίποτα.
Μέσα σε όλο αυτό το οργανωτικό χάος, η λάμψη και το άλλο κομμάτι αυτής της κληρονομιάς του 2004 βρίσκεται αλλού.
Οι τελετές έναρξης και λήξης είχαν κάτι το ξεχωριστά μοναδικό. Μακριά από στείρους εθνικισμούς, η Ιστορία μας παρουσιάστηκε σαν όνειρο. Μέσα από το σαγηνευτικό όραμα του Δημήτρη Παπαϊωάννου και της ομάδας του, ταξιδέψαμε στις μνήμες και τις αναμνήσεις μας, μέσα στο χρωματιστό ψηφιδωτό που ονομάζεται ελληνική ιστορία.
Κι αν το κράτος σε τέτοιες οργανωτικές περιπτώσεις πνίγεται μέσα στα δικά του λάθη (είτε αυτά οφείλονται σε διαφθορά είτε σε ολιγωρία και ανικανότητα), νομίζω πως μπορούμε πάντα να ελπίζουμε, ως αντίδοτο, στην ομορφιά και το πνεύμα του πολιτισμού μας.
Συζητάμε μέχρι σήμερα και νομίζω πως θα συζητάμε για πολλά χρόνια ακόμη την κληρονομιά των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Με έναν μοναδικό τρόπο, αυτό το γεγονός ανέδειξε όλα μας τα θετικά και ταυτόχρονα όλα τα αρνητικά. Τις παθογένειες και τις δημιουργικές δυνάμεις που κουβαλάμε μέσα μας.
Άραγε, έχει δίκιο ο Σαββόπουλος όταν λέει «των Ελλήνων οι κοινότητες φτιάχνουν άλλο γαλαξία»;
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
