Ωμή βία, σεξουαλικά αδικήματα, εξευτελισμός μέσω social media. Αυτά είναι μερικά από τα εγκλήματα του κύκλου της βίας και της παραβατικότητας ανηλίκων που βλέπουμε καθημερινά στα αστυνομικά δελτία. Σε μια προσπάθεια να μπει φρένο, η Κυβέρνηση ανακοίνωσε ένα σύνολο νομοθετικών μέτρων τα οποία ναι μεν θα λειτουργούν αποτρεπτικά καθώς προβλέπουν αυστηρές ποινές τόσο για τους γονείς όσο και για τα παιδιά. Υπάρχει όμως η ανάγκη να εξεταστεί το φαινόμενο πιο βαθιά, καθώς στη βία αντανακλώνται παθογένειες που αναζητούν θεραπεία. Γιατί μόνο με νόμους, δεν φτιάχνεις κοινωνίες.
Η τρέχουσα εικόνα της κατάστασης με βάση τα επίσημα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. σοκάρει. Τα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ αποτυπώνουν την αγριότητα του φαινομένου καθώς στους οκτώ μήνες του 2024 σημειώθηκαν συνολικά 8.978 συλλήψεις ανηλίκων. Πρόκειται για αριθμό αυξημένο κατά 46% σε σχέση με το 2023. Στις συλλήψεις αυτές σημειώθηκαν 667 συλλήψεις για σωματικές βλάβες, 776 για ναρκωτικά, 2.050 για ληστείες/κλοπές και 93 για βιασμό.
Μετά και την εισήγηση των νέων νομοθετικών πρωτοβουλιών από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, ζητήσαμε από δύο ειδικούς να ρίξουν φως στην αθέατη πλευρά του σκοτεινού φαινομένου, στον ψυχισμό των ανηλίκων και στους λόγους που βρισκόμαστε ως κοινωνία αντιμέτωποι με τα αυξημένα ποσοστά παραβατικότητας σήμερα. Επιχειρώντας να εστιάσουμε στο κομμάτι της πρόληψης, ενώνουμε τις κουκκίδες που οδηγούν σε μια πιο ολιστική προσέγγιση της βία στις τρυφερές ηλικίες.
Κεφάλαιο Οικογένεια και το βαρύ φορτίο των οικονομικών κρίσεων και της πανδημίας
Η οικογενειακή δομή είναι ένας βασικός παράγοντας. Η Εύη Αβδελίδου, σχολική Ψυχολόγος, PhD και Ψυχοθεραπεύτρια παιδιών, εφήβων και ενηλίκων, απαντώντας στους λόγους που έχουν οδηγήσει στη σφοδρότητα του φαινομένου, έρχεται να υπογραμμίσει τη σκιά της οικονομική κρίσης και της πανδημίας στη σύγχρονη οικογένεια.
«Αρχικά, θα πρέπει να θυμίσουμε ότι η εφηβεία είναι μία εποχή όπου τα παιδιά είναι πιο «ανοιχτά» στο να διαπραγματευτούν σε ψυχικό επίπεδο ζητήματα επιθετικότητας, λόγω των ορμονικών αλλαγών και των πολλαπλών κρίσεων διαμόρφωσης ταυτότητας και επανατοποθέτησής τους στον κόσμο, ως μελλοντικοί ενήλικες.
Όμως, προκειμένου να φτάσουν τα παιδιά στην εκδήλωση βίαιων συμπεριφορών, ίσως ο βασικός λόγος είναι η συχνή έλλειψη αίσθησης μίας σχέσης εμπιστοσύνης με τους γονείς τους, αφού είναι σαν να μην τους αντιλαμβάνονται ως σταθερό σημείο αναφοράς. Αυτό έχει ως βάση του την έλλειψη χρόνου με τους γονείς, ώστε να χτιστούν συναισθηματικές εμπειρίες εγγύτητας και ασφάλειας».
«Οι γονείς των παιδιών αυτής της γενιάς έχουν χτυπηθεί από δύο οικονομικές κρίσεις και την πανδημία, που τους έχουν αφήσει κουρασμένους, θυμωμένους και σε αντιπαράθεση με τους θεσμούς. Πολλές φορές αναγκάζονται να εργάζονται σκληρά και ως αντιστάθμισμα αυτού, να δυσκολεύονται να κρατήσουν τη θέση τους ως γονείς, δηλαδή να ματαιώσουν την εκπλήρωση των επιθυμιών των παιδιών όταν χρειάζεται, να τους πουν «όχι» ή να θέσουν συνέπειες, όταν τα παιδιά δοκιμάζουν τα όρια της συμπεριφοράς τους.
Έτσι, τα παιδιά βρίσκονται σε σύγχυση για τη λειτουργία των κανόνων και του "νόμου", ενώ ταυτόχρονα κυκλοφορεί ανάμεσα σε γονείς, παιδιά και θεσμούς ασυνείδητος θυμός. Ο θυμός αυτός βρίσκει την έκφρασή του, τελικά, ανάμεσα στους συνομηλίκους, οι οποίοι είναι, λόγω ηλικίας, πιο ευαίσθητοι δέκτες και πομποί της επιθετικότητας».
Φάκελος «Αδράνεια»
«Τους έβλεπα στην αρχή και καθόντουσαν με ηρεμία. Αναρωτιόμουν τι έκαναν. Ξαφνικά ακούω τη γυναίκα μου να φωνάζει "θα τη σκοτώσουν". Δεν έχω ξαναδεί τέτοιο ξύλο, ούτε από ενήλικες», είπε χαρακτηριστικά ο άνδρας που έσωσε τελικά από τον άγριο ξυλοδαρμό την 14χρονη στη Γλυφάδα.
Η ψυχοθεραπεύτρια Γεωργία Κρυπαράκου, μας εξηγεί πως υπάρχουν διάφορες θεωρίες στην επιστήμη της Ψυχολογίας που επιχειρούν να προσεγγίσουν τη στάση αδράνειας που παρατηρείται σε περιστατικά ξυλοδαρμού. «Συχνά παρατηρείται το φαινόμενο της απόσυρσης ευθύνης είναι μια από αυτές, το οποίο εξηγεί ότι, όταν πολλά άτομα είναι παρόντα σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, κάθε άτομο τείνει να πιστεύει ότι κάποιος άλλος θα αναλάβει την πρωτοβουλία να βοηθήσει. Επομένως μειώνεται η ατομική αίσθηση ευθύνης».
Ακόμα μια θεωρία είναι αυτή της Κοινωνικής Σύγκρισης. «Οι άνθρωποι συχνά παρακολουθούν τις αντιδράσεις των άλλων για να καθορίσουν πώς να αντιδράσουν. Αν κανείς δεν αντιδράσει, μπορεί να οδηγηθούν στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος. Ο φόβος αντικτύπου είναι μια τρίτη θεωρία που μπορεί να εξηγήσει το φαινόμενο. Με βάση αυτή τη θεωρία μερικοί άνθρωποι μπορεί να φοβούνται ότι η παρέμβασή τους θα έχει αρνητικές συνέπειες για τους ίδιους, είτε από τον επιτιθέμενο είτε από άλλους.
Τέλος η έλλειψη εκμάθησης διαχείρισης των συναισθημάτων ενισχύει τη στάση αδράνειας σε καταστάσεις κρίσης. Οι άνθρωποι μπορεί να βιώσουν έντονα συναισθήματα, όπως το άγχος ή η σύγχυση, που τους καθιστούν ανίκανους να αντιδράσουν εάν δεν έχουν μάθει πως να διαχειρίζονται αυτά τα δύσκολα συναισθήματα».
«Η εμπλοκή των αγοριών και των κοριτσιών και τα στερεότυπα για τα δύο φύλα»
«Τα τελευταία χρόνια στα γραφεία μας φτάνουν περιστατικά άσκησης ακραίας βίας από κορίτσια στην εφηβεία» αναφέρει χαρακτηριστικά η Κα. Εύη Αβδελίδου.
«Η εμπλοκή των αγοριών και των κοριτσιών με τη βία μπορεί να σχετίζεται, εξίσου, με τα στερεότυπα για τα δύο φύλα, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Από τη μία, μπορεί να υπάρχει στα αγόρια η ανάγκη να επιβεβαιώσουν ότι είναι δυνατοί, κυρίαρχοι και άφοβοι, καθώς και ότι υπερασπίζονται την τιμή μίας κοπέλας, τη φήμη της περιοχής όπου μένουν ή το ότι είναι αρχηγοί.
Τα κορίτσια από την άλλη, θύματα αιώνων σεξισμού, ίσως με την εμπλοκή τους σε βίαιες συμπεριφορές αποτινάζουν με έναν καταστροφικό τρόπο την καταπίεση και τη βία που έχουν υποστεί, ταυτιζόμενες με τον επιτιθέμενο. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια στα γραφεία μας φτάνουν περιστατικά άσκησης ακραίας βίας από κορίτσια στην εφηβεία, που εκλαμβάνονται από το σχολείο και τους συνομηλίκους συχνά πιο επικίνδυνα από τα αγόρια.
Ως προς κάποιους παράγοντες όπως η αποστέρηση της στοργής από τους γονείς, η έκθεσή των παιδιών σε βία στο οικογενειακό περιβάλλον και η έλλειψη εμπιστοσύνης στους ενήλικες, αυτοί είναι, ερευνητικά, πιθανόν, να ισχύουν τόσο για τα αγόρια όσο και για τα κορίτσια».
«Οι Κοινωνικοί ρόλοι επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα διαφορετικά φύλα θα ανταποκριθούν στις διάφορες καταστάσεις»
Η κ. Κρυπαράκου Γεωργία εστιάζει στο πως οι έφηβες και οι έφηβοι έχουν μάθει από την τρυφερή τους ηλικία να διαχειρίζονται την κοινωνική πίεση και τους κοινωνικούς τους ρόλους.
«Ιστορικά έχουν μελετηθεί και παρατηρηθεί σημαντικές διαφορές στα κίνητρα που παρακινούν κορίτσια και αγόρια να προχωρήσουν σε βίαιες συμπεριφορές σύμφωνα με την επιστήμη της ψυχολογίας. Για παράδειγμα, οι Κοινωνικοί ρόλοι επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα διαφορετικά φύλα θα ανταποκριθούν στις διάφορες καταστάσεις.
Τα αγόρια συχνά διδάσκονται να εκφράζουν την επιθετικότητα και να επιδεικνύουν κυριαρχία, ενώ τα κορίτσια μπορεί να επηρεάζονται περισσότερο από τις σχέσεις και την αποδοχή από τους συνομηλίκους τους. Μια άλλη διαφορά έγκειται στη διαχείριση της κοινωνικής πίεσης. Τα αγόρια μπορεί να νιώθουν πίεση να επιβεβαιώσουν την ανδρική τους ταυτότητα μέσω βίαιων συμπεριφορών, ενώ τα κορίτσια μπορεί να προχωρούν σε επιθετικές συμπεριφορές ως τρόπο διαχείρισης συγκρούσεων ή για να προστατεύσουν τον εαυτό τους και τους φίλους τους.
Τέλος μπορεί να οφείλεται στον τρόπο εκμάθησης της συναισθηματική έκφρασης. Τα κορίτσια συχνά έχουν εκπαιδευτεί να αναγνωρίζουν και να εκφράζουν συναισθήματα με τρόπους που μπορεί να περιλαμβάνουν τον λόγο και την επίλυση συγκρούσεων, ενώ τα αγόρια μπορεί να στραφούν πιο εύκολα σε σωματική βία. Αξίζει να σημειωθεί ότι η αλλαγή στους κοινωνικούς ρόλους έχει προκαλέσει αλλαγή σε σχέση με αυτή τη διάκριση».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
