Κυκλοφορεί συχνά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κάτι μεταξύ σοβαρού και αστείου. Η έλλειψη ελεύθερου χρόνου που έχουν οι υποψήφιοι διδάκτορες και γενικότερα οι άνθρωποι που επενδύουν σε ένα διδακτορικό, η έλλειψη ορίων για τον χρόνο εργασίας, η έλλειψη αποκαταστάσης συνθέτουν ένα σκληρό σκηνικό που γεννά ερωτήματα.
Μιλήσαμε με επιστήμονες από διάφορους κλάδους που έχουν ζήσει τι σημαίνει πραγματικά να εκπονείς ένα διδακτορικό τόσο στην Ελλάδα όσο και σε πανεπιστήμια του εξωτερικού.
Χάρης, KTH & Πανεπιστήμιο της Ουψάλα
Έκανα το διδακτορικό μου στη Σουηδία και εκεί το διδακτορικό έχει κανονικό, και σχετικά καλό μισθό με ασφάλεια. Το διδακτορικό είναι 4 ή 5 χρόνια ανάλογα αν περιλαμβάνει διδασκαλία. Είναι πάρα πολύ δύσκολο έως αδύνατο να μην είναι το πράγμα που σκέφτεσαι περισσότερο μέσα στην ημέρα σου εκτός αν έχεις οικογένεια ή το κάνεις παρτ τάιμ και έχεις άλλη δουλειά.
Ξέρω πολύ κόσμο που έκανε διδακτορικό, μόνο μια κοπέλα θυμάμαι που πήγαν όλα εντάξει. Όλοι οι άλλοι, σε διαφορετικό βαθμό, ζοριστήκαμε πολύ και η ψυχική υγεία μας σίγουρα επηρεάστηκε. Εγώ ασχολούμαι με πληροφορική και είμαι assistant professor σήμερα αλλά νομίζω ότι δε θα είχα ιδιαίτερο πρόβλημα να βρω δουλειά στην βιομηχανία μετά αν το επέλεγα. Άλλοι φίλοι όμως, και από θετικές επιστήμες ακόμη, ζορίστηκαν πολύ. Ανθρωπιστικές επιστήμες έχω την εντύπωση ότι είναι ακόμη μεγαλύτερο στοίχημα.
Όταν ήμουν στην Ουψάλα, σαν διδακτορικός είχες 3 πράγματα να κάνεις. Διδασκαλία, το οποίο ήταν στα όρια της εκμετάλλευσης, τα πρώτα χρόνια μου έφαγε πολύ χρόνο. Το δεύτερο είναι ότι πρέπει να παρακολουθήσεις κάποια μαθήματα υποχρεωτικά το οποίο παίρνει επίσης πολύ χρόνο. Και το τρίτο είναι μαζί με τα άλλα έπρεπε να βρεις χρόνο για την ερευνά σου. Καθώς δεν είχε πολλή δομή το πρόγραμμα μου, έτρεχα να προλάβω. Μετά από όλα αυτά βέβαια, δεν το μετάνιωσα καθόλου. Θεωρώ τον εαυτό πολύ τυχερό που είχα αυτή την ευκαιρία και λατρεύω τη δουλειά που κάνω σήμερα.
Άννα, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Η ισορροπία στην καθημερινότητα εξαρτάται από το αν υπάρχει σαφές όραμα, καθοδήγηση, σωστή επικοινωνία με τον/την υπεύθυνο/η καθηγητή/ρια και χρηματοδότηση. Αν δεν υπάρχουν αυτά, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Στη δική μου περίπτωση, ήταν δύσκολο να διατηρηθεί αυτή η ισορροπία, διότι δεν υπήρχε χρηματοδότηση από την αρχή, παρά μόνο μια υποτροφία που ήρθε 1.5 χρόνο αργότερα.
Συνεπώς, ισορροπείς ανάμεσα στην απόλυτη αφοσίωση και στην απόλυτη αδιαφορία, γιατί δεν ξέρεις αν αυτό που κάνεις θα πετύχει. Αν υπάρχουν απολαβές, είναι πιο βιώσιμο. Παρ’ όλα αυτά, είναι ένα πολύ μοναχικό ταξίδι που απαιτεί μεγάλη πειθαρχία. Υπάρχει έλλειψη χρημάτων στην έρευνα, κρατικής χρηματοδότησης, ασφάλειας υγείας και φοιτητικής στέγασης. Κάποια πανεπιστήμια βασίζονται κυρίως σε ευρωπαϊκά προγράμματα, ενώ άλλα δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε αυτά.
Ακριβώς επειδή τα μέσα στην Ελλάδα είναι περιορισμένα, οι ερευνητές γίνονται ανθεκτικοί και μπορούν να κάνουν πολλά με λίγα. Δουλεύουν έξυπνα και αντεπεξέρχονται, ακριβώς επειδή έχουν ζοριστεί. Υπάρχει επαγγελματική αποκατάσταση, απλώς απαιτεί ενεργή αναζήτηση και σωστή παρουσίαση του έργου σου. Η εντύπωση ότι το διδακτορικό δεν οδηγεί πουθενά δημιουργείται συχνά από ανθρώπους που είναι εκτός του χώρου.
Τελείωσα το διδακτορικό πριν 6 χρόνια. Το πρωί περιλάμβανε διάβασμα και γράψιμο στο εργαστήριο. Κάποιες μέρες την εβδομάδα έκανα μαθήματα σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές, καθοδήγηση διπλωματικών, ενώ άλλες μέρες δεν υπήρχε απολύτως τίποτα νέο.
Ειρήνη, Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης
Το διδακτορικό δεν είναι μια δουλειά με ωράριο που τελειώνει και «κλείνει» όταν φύγεις. Υπάρχει διαρκώς στο πίσω μέρος του μυαλού σου. Ένα από τα προνόμια είναι η ευελιξία - χρονική και χωρική. Δεν έχεις απαραίτητα ένα αυστηρό 9-5 και αυτό μπορεί να σου επιτρέψει να χτίσεις παράλληλες ταυτότητες πέρα από το διδακτορικό.
Ως εργασία με την έννοια του βιοπορισμού, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι βιώσιμη. Το βασικό ερώτημα είναι: έχεις χρηματοδότηση ή όχι; Τη χρονιά που δεν είχα υποτροφία, δούλευα παράλληλα σε H&M και σε ένα σχολείο για να τα βγάλω πέρα. Εκείνη τη χρονιά η πρόοδος στο διδακτορικό ήταν ελάχιστη. Είναι πολύ δύσκολο να δουλεύεις σε δύο-τρεις δουλειές και ταυτόχρονα να παράγεις πρωτότυπη έρευνα.
Διαβάστε ακόμη: «Πώς είναι η ζωή μου με τον κατώτατο μισθό»: Τρεις ιστορίες νέων εργαζομένων
Το βασικό είναι να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε το διδακτορικό ως κάτι μεταξύ «εκπαίδευσης» και «προσωπικού πάθους» και να το δούμε ως αυτό που είναι: απαιτητική, εξειδικευμένη εργασία που παράγει γνώση. Επίσης, θα ήθελα να υπάρχει μεγαλύτερη θεσμική λογοδοσία και υποστήριξη στο κομμάτι της επίβλεψης.
Και ίσως το πιο σημαντικό, να σταματήσει αυτή η σιωπηλή κανονικοποίηση της επισφάλειας, της εξάντλησης και της αβεβαιότητας ως κάτι «φυσιολογικό» ή ως ένα είδος τεστ αντοχής. Το διδακτορικό μπορεί να είναι δημιουργικό, ουσιαστικό και όμορφο αλλά για να είναι, χρειάζεται συνθήκες που το επιτρέπουν.
Είναι όντως κάτι σκληρό. Στις θεωρητικές σπουδές ειδικά, είσαι στην ουσία μόνος σου και καλείσαι να φέρεις εις πέρας ένα εξαιρετικά μακροπρόθεσμο και απαιτητικό πρότζεκτ. Είναι μαραθώνιος. Όταν όμως δεν βρίσκεσαι σε φάση υπαρξιακής κρίσης και δεν σε έχει κάνει ghosting ο supervisor, η καθημερινότητα του διδακτορικού μπορεί να είναι πραγματικά όμορφη.
Χρήστος, Πανεπιστήμιο Πατρών
Είναι αρκετά δύσκολο το θέμα της ισορροπίας. Δεν υπάρχει συγκεκριμένο ωράριο, και πρακτικά δεν θα μπορούσε να υπάρξει, καθώς τα πράγματα δεν εξελίσσονται πάντα όπως τα σχεδιάζεις. Οι διορίες των συνεδρίων και γενικότερα των παραδοτέων είναι αυτά που καθορίζουν τον προγραμματισμό της ζωής σου.
Στη δική μου περίπτωση, όπως ανέφερα, οι απολαβές δεν αποτελούν πρόβλημα, αντιθέτως, είναι αρκετά ανταγωνιστικές σε σχέση με τη βιομηχανία για έναν μηχανικό στην Ελλάδα. Το βασικό ζήτημα που εντοπίζω είναι ότι το πλαίσιο εργασίας είναι αρκετά άτυπο και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον εκάστοτε επιβλέποντα καθηγητή.
Η δική μου άποψη είναι ότι η επαγγελματική αποκατάσταση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, και σίγουρα από τον κλάδο. Υπάρχουν βιομηχανίες που στελεχώνουν υψηλόβαθμες θέσεις κυρίως με κατόχους διδακτορικού, αλλά και εταιρείες που δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην πρακτική εμπειρία εκτός πανεπιστημίου.
Στον δικό μου χώρο (μηχανικοί/προγραμματιστές), υπάρχει συχνά το επιχείρημα παραδειγμάτων όπως ο Bill Gates ή ο Steve Jobs, οι οποίοι δεν ολοκλήρωσαν καν προπτυχιακές σπουδές. Ωστόσο, συχνά παραβλέπεται ότι η επιτυχία τους βασίστηκε σε βαθιά τεχνολογική γνώση και καινοτομία. Για να καταλήξω, πρόκειται για μια απαιτητική διαδικασία που στις περισσότερες περιπτώσεις σε εξελίσσει σημαντικά. Το πώς θα αξιοποιήσει κάποιος αυτή την εμπειρία στην αγορά εργασίας παίζει καθοριστικό ρόλο.
Στη δική μου περίπτωση, το διδακτορικό λειτουργεί παράλληλα με την εργασία μου ως ερευνητής. Εργάζομαι κανονικά το πρωί και στη συνέχεια, ή παράλληλα, αφιερώνω χρόνο στο διδακτορικό. Βρίσκομαι στο τελικό στάδιο, όπου απαιτείται η συγγραφή της διατριβής, ίσως και το πιο μοναχικό κομμάτι. Συχνά αφιερώνω χρόνο και τα Σαββατοκύριακα, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο, ειδικά όταν υπάρχει η επιθυμία για προσωπικό χρόνο ή κοινωνικές δραστηριότητες.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
