Η εργασιακή καθημερινότητα για τους περισσότερους από εμάς είναι γεμάτη απαιτήσεις, υποχρεώσεις και, συχνά, αδιευκρίνιστους όρους που απλώς αποδεχόμαστε, επειδή «έτσι είναι τα πράγματα». Υπογράφουμε συμβάσεις χωρίς να διαβάζουμε τα ψιλά γράμματα, αποδεχόμαστε μειώσεις ή υπερωρίες χωρίς προσαύξηση, δεν ζητάμε άδειες που δικαιούμαστε και δεν μιλάμε όταν κάτι δεν μας φαίνεται δίκαιο – γιατί φοβόμαστε, γιατί δεν ξέρουμε ή γιατί νιώθουμε ότι δεν θα αλλάξει τίποτα. Όμως η αλήθεια είναι πως η νομοθεσία προβλέπει πολύ περισσότερα απ’ όσα γνωρίζουμε ή διεκδικούμε.
Ένας εργατολόγος μπορεί να ανατρέψει πολλά από αυτά που θεωρείς δεδομένα. Από το πότε δικαιούσαι να αποχωρήσεις από μια δουλειά χωρίς «ποινή», μέχρι το τι συμβαίνει αν ο εργοδότης σου σε πιέζει να απαντάς σε κλήσεις εκτός ωραρίου, υπάρχουν δεκάδες δικαιώματα που προστατεύουν τον εργαζόμενο, αλλά παραμένουν θαμμένα πίσω από τη γραφειοκρατία και την άγνοια. Κι όσο δεν τα γνωρίζουμε, τόσο πιο ευάλωτοι είμαστε σε καταχρηστικές πρακτικές που έχουν κανονικοποιηθεί.
Μιλήσαμε με τον Δημήτρη Καρτέρη -δικηγόρο με διδακτορικό και μεταπτυχιακό στη δημόσια διοίκηση που τα τελευταία 18 χρόνια ασχολείται με το εργατικό δίκαιο και τις συντάξεις, και μας ανέλυσε -με απλά λόγια- ποια είναι τα πιο συχνά δικαιώματα που οι εργαζόμενοι αγνοούν ότι έχουν.
1. Αποζημίωση σε περίπτωση πρόωρης απόλυσης
«Στον ιδιωτικό τομέα είναι δύο οι βασικές κατηγορίες ασφαλισμένων πλέον, αυτοί που έχουν συμβάσεις ορισμένου και όσοι έχουν συμβάσεις αορίστου χρόνου. Ιδίως τώρα το καλοκαίρι που πολλοί εργαζόμενοι φεύγουν για σεζόν, αντιμετωπίζουν προβλήματα αναφορικά με τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου.
Δηλαδή αν κάποιος πάει για σεζόν με οκτάμηνη σύμβαση, και επειδή δεν πάει καλά η επιχείρηση, ή επειδή θέλουν να προσλάβουν κάποιον άλλο, μπορεί πολλές φορές οι εργοδότες να προχωράνε σε διαδικασία απόλυσης στο τρίμηνο για παράδειγμα.
Αν ο εργαζόμενος απολυθεί χωρίς να έχει λήξει η προθεσμία της σύμβασης -εκτός αν υπάρχει σοβαρός λόγος π.χ. κάποια κλοπή- υποχρεούται ο εργοδότης να τον αποζημιώσει για όλους τους μισθούς που έπρεπε να του δώσει μέχρι τη λήξη της σύμβασης. Οπότε να ξέρει πως έχει δικαίωμα να κυνηγήσει τα δε δουλευμένα του με πολλές πιθανότητες επιτυχίας», επισημαίνει ο κ. Καρτέρης μιλώντας στο reader.gr.
2. Δικαίωμα αποζημίωσης στη συμπλήρωση ενός έτους
«Αν κάποιος έχει σύμβαση αορίστου χρόνου και εργαστεί τουλάχιστον ένα έτος και μία ημέρα, εφόσον υπάρξει καταγγελία από τον εργοδότη του για οποιονδήποτε λόγο για να απολυθεί, έχει δικαίωμα αποζημίωσης – αναλογική με τα έτη και με το μισθό του».
3. Τα «ψιλά γράμματα» της υπερωριακής απασχόλησης
«Η βασική εργασία είναι πενθήμερο και οκτάωρο. Πριν ο εργαζόμενος προχωρήσει στην υπογραφή της σύμβασης, πρέπει να διαβάσει πολύ καλά τη ρήτρα. Κανονικά, εάν κάποιος παίρνει τον βασικό μισθό και δουλεύει υπεριωριακά, πρέπει να παίρνει την αναλογία των υπερωριών. Πάρα πολλοί εργοδότες δεν δηλώνουν στη σύμβαση τον βασικό μισθό – πχ. αν είναι 800 ευρώ, μπορεί να δηλώσουν 1.000 για παράδειγμα.
Ωστόσο στη σύμβαση λέει ότι ο εργαζόμενος θα δουλέψει υπερωριακά. Δηλαδή σου δίνει 1.000 ευρώ αντί για το βασικό, αλλά μπορεί αυτά στη ρήτρα να καλύπτουν πιθανή εργασία το Σαββατοκύριακο. Στην ουσία βάζουν την προσαύξηση της υπερωρίας στη συμφωνία που κάνει με τον υπάλληλο, οπότε εκεί την πατάνε οι περισσότεροι. Μπορεί ο άνθρωπος να δουλεύει υπερωριακά όλη μέρα και να μην παίρνει την αναλογία που δικαιούται με τις υπερωρίες, διότι έτσι έχει υπογράψει στη σύμβαση.
Παράλληλα, είναι πολύ σημαντικό να ξέρει ο εργαζόμενος ότι δεν μπορεί να έχει άλλη ειδικότητα από αυτή που προσλήφθηκε. Δεν μπορεί να είναι το παιδί για όλες τις δουλειές. Για παράδειγμα, ο υπάλληλος γραφείου έχει πάρα πολλές αρμοδιότητες ακόμα και να φέρνει καφέδες. Άρα όποιος εργαζόμενος θέλει, όσο μπορεί και είναι εφικτό, πριν υπογράψει κάτι, θα πρέπει να διαβάζει τη σύμβασή του».
4. Αποζημίωση για μη χορήγηση άδειας
«Ένα πολύ σημαντικό πράγμα είναι ότι πάρα πολλοί εργαζόμενοι δεν παίρνουν όλη την άδεια, και πολλοί εργοδότες «τρώνε» ημέρες. Αν κάποιος ασφαλισμένος εργαζόμενος δεν πάρει όλη την άδεια, έχει δικαίωμα αποζημίωσης «περί μη ληφθείσας αδείας». Άρα ή παίρνει άμεση χρηματική απολαβή ή μπορεί να πάρει εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος το υπόλοιπο της αδείας του».
6. Το ωράριο των remote εργαζομένων
«Όταν γίνεται μία σύμβαση, αναγράφεται ρητώς ο τόπος παροχής εργασίας. Αν υπάρχει συγκεκριμένος τόπος εργασίας που είναι εντός της παροχής της υπηρεσίας, είναι υποχρεωτικό να δουλεύει ο ασφαλισμένος εργαζόμενος εκεί που έχει συμφωνηθεί. Οτιδήποτε άλλο είναι καταχρηστικό. Μπορεί σε αυτό το πλαίσιο να αναγράφεται ότι ο εργαζόμενος αντίστοιχα θα είναι remote. Αλλά το θέμα είναι ότι πρέπει να αναγράφεται ρητώς ο τόπος εργασίας. Επίσης, ο εργαζόμενος σε τηλεργασία δεν υποχρεούται να απαντά σε mails, μηνύματα ή κλήσεις εκτός ωραρίου».
7. Ανώνυμη καταγγελία στο Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας
Αν κάποιος απολυθεί επειδή διεκδίκησε άδεια, υπερωρία, διάλειμμα ή ασφαλιστική κάλυψη, αυτό μπορεί να χαρακτηριστεί εκδικητική απόλυση.
«Ο εργαζόμενος μπορεί ν' ασκήσει όλα τα έννομα δικαιώματά του, όμως το δικαστικό είναι το τελευταίο κομμάτι. Αρχικά υπάρχει η Επιθεώρηση Εργασίας. Από τις περισσότερες επιθεωρήσεις που έχω συνεργαστεί, παρότι έχουν αρχικό προκαταρκτικό χαρακτήρα -είναι κάτι σαν τον ανακριτή- είναι πάρα πολύ βασικό να υπάρχει μια γνωμοδότηση από οποιαδήποτε επιθεώρης εργασίας. Αυτό δεν το ξέρει ο πολύς κόσμος και είναι ένα πολύ χρήσιμο όπλο στη φαρέτρα του ασφαλισμένου που διεκδίκει τα δικαιώματά του. Οι επιθεωρήσεις εργασίας κάνουν πάρα πολύ καλή δουλειά στις περισσότερες περιπτώσεις.
Πρέπει να αναφέρουμε ότι ο κάθε εργαζόμενος μπορεί ανώνυμα να καταγγείλει εργοδοτική αυθαιρεσία στο ΣΕΠΕ (Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας), καθώς εργοδότης δεν θα ειδοποιηθεί για το όνομα αυτού που τον κατήγγειλε. Η καταγγελία μπορεί να γίνει και από άλλο συνάδελφο.
Στη συνέχεια μπορεί να προχωρήσει δικαστικά. Πρέπει να προσέξουν το εξής: πολλοί εργοδότες έχουν στις εταιρείες 10-15 άτομα δικά τους και αν προχωρήσει η υπόθεση δικαστικά, εκείνοι θα πάνε ως μάρτυτες υπεράσπισης. Δεν είναι τόσο εύκολο αν ο εργαζόμενος δεν έχει χειροπιαστά στοιχεία να καταφέρει κάτι. Οπότε πρέπει να προετοιμάσει το έδαφος με καταγγελία στην Επιθεώρηση εργασίας και μετά να προχωρήσει δικαστικά.
Και εννοείται ό,τι συζητά ο εργαζόμενος να είναι γραπτώς μέσω mail τα οποία έχουν αποδεικτική ισχύ ακόμα και στα δικαστήρια.
8. Παραίτηση και απόλυση
«Ακόμα και στη διαδικασία της απόλυσης, υπάρχουν στοιχεία που ο εργαζόμενος δεν ξέρει. Αν για παράδειγμα θέλει να απαραιτηθεί, είναι καλό να ενημερώσει τον εργοδότη ένα μήνα πριν την παραίτηση, διότι ο εργοδότης μπορεί να τον κυνηγήσει επειδή φεύγει καταχρηστικά και τον αφήνει ξεκρέμαστο.
Αντίστοιχα αν ο εργοδότης απολύσει ξαφνικά τον εργαζόμενο, πρέπει να του καταβάλλει όλη τη νόμιμη αποζημίωση. Αν δεν καταβήθει η αποζημίωση, ο εργαζόμενος μπορεί να το πάει δικαστικά. Ό,τι λεφτά βάλει ο εργοδότης στην τράπεζα, καλό θα είναι ο εργαζόμενος να τα μεταφέρει, γιατί πολλοί εργοδότες πάνε στο ΑΤΜ μαζί με τον εργαζόμενο και παίρνουν πίσω την αποζημίωση εκβιαστικά. Είναι κάτι που συμβαίνει συχνά.
Εάν κάποιος είναι υπάλληλος 20 χρόνια και ο εργοδότης θέλει να αποφύγει να του βάλει αποζημίωση γιατί δεν τον συμφέρει, μπορεί να του κάνει προειδοποίηση και να του πει να δουλέψει ακόμα από 1 μέχρι 4 μήνες και να του καταβάλει ένα εώς τέσσερα μηνιάτικα. Ωστόσο στον εργαζόμενο αναλογεί να πάρει το 50% της αποζημίωσης, οπότε πρέπει να το διεκδικήσει».
9. Απαγορεύεται η βιντεοσκόπηση προσωπικών δεδομένων
«Σήμερα απαγορεύεται ρητώς και κατηγορηματικώς κάθε είδους βιντεοσκόπηση ή χρήση προσωπικών δεδομένων. Δυστυχώς είναι κάτι που γίνεται κατ' εξακολούθηση σε πολλούς χώρους εργασίας πλέον. Μπορεί να υπάρχει κάμερα μόνο για λόγους, διαφύλαξης του ταμείου στο λογιστήριο, η οποία να βλέπει μόνο ταμείο και όχι τους υπαλλήλους, και φυσικά να υπάρχεο ενημέρωση και του προσωπικού και των πελατών της όποιας εταιρείας. Εάν κάποιος δεν συνανεί σε αυτό και συνεχίσει να υφίσταται η όποια βιντεοσκόπηση, εύκολα μπορεί να κάνει καταγγελία. Και επειδή είναι προσωπικά δεδομένα, μπορεί να ληφθεί οποιαδήποτε αποζημίωση στον εργαζόμενο που δεν επιθυμεί. Είναι απολύτως παράνομη και η χρήση στοιχείων, όχι μόνο βιντεοληπτικού υλικού, αλλά και προσωπικών δεδομένων από mails, προσωπικές συνομιλίες κ.λπ.».
10. Γονεϊκά δικαιώματα και για τους πατεράδες
Όπως ξέρουμε υπάρχουν δικαιώματα για τις μαμάδες γιατί προφανώς πρέπει να προστατευτεί η μητρότητα, αλλά πλέον, υπάρχουν δικαιώματα και για τους πατεράδες όπως π.χ. άδεια ανατροφής ή μειωμένο ωράριο. Βέβαια είναι πολύ σπάνια η κτίση κάποιου δικαιώματος από τον πατέρα. Γίνεται μεν, αλλά όχι τόσο συχνά.
Από την άλλη, είναι πολύ συχνή η καταχρηστική εργασία. Δηλαδή, λένε σε μία μητέρα ότι από τον 7ο μήνα και μετά μπορεί να δουλέψει από το σπίτι με τηλεργασία. Αυτό είναι παρανόμο και υπάρχει, εννοείται, προστατευτικό πλέγμα που προστατεύει απόλυτα τον εργαζόμενο. Το θέμα είναι τι διάθεση έχεις να κυνηγήσεις τα δικαιώματά σου.
11. Ειδική προστασία σε εργαζόμενους με χρόνιο ή σοβαρό πρόβλημα υγείας
Εργαζόμενοι με παθήσεις που ανήκουν στο πλαίσιο της αναπηρίας ή χρόνιων ασθενειών (π.χ. αυτοάνοσα, ογκολογικά) έχουν δικαίωμα προσαρμογής θέσης εργασίας ή ευέλικτου ωραρίου ή remote εργασίας, εφόσον υπάρχει ιατρική τεκμηρίωση από ειδική επιτροπή του ΙΚΑ.
«Μετράει φυσικά και πότε απέκτησαν το πρόβλημα υγείας, εάν έχουν προσληφθεί βάσει του προβλήματος ή αν είναι κάτι που προέκυψε μετά και, φυσικά, εάν το πρόβλημα αυτό εμπίπτει στο να μην μπορούν να ασκήσουν καλά τα καθήκοντά τους. Θέλω να πω ότι έχει έρεισμα ο εργοδότης να πει, ότι ένας οδηγός απορριμματοφόρου, αν πάθει πάρκινσον δεν μπορεί να εργαστεί εκεί. Δεν απολύεται, αλλά έχει δυνατότητα ο εργοδότης να τον πάει σε άλλη θέση».
12. Παράνομη η απλήρωτη πρακτική
«Κανένας εργαζόμενος δεν πρέπει να πάει σε μία δουλειά ως πρακτικάριος χωρίς οποιαδήποτε εξασφάλιση. Και αν δει επίσης ότι η εκμάθηση του αντικειμένου ξεπερνάει ένα εύλογο χρονικό διάστημα, καταλαβαίνει πως τα πράγματα ότι θα είναι λίγο επικίνδυνα για τον ίδιο. Οπότε θα απέτρεπα την αμμισθί εργασία, γιατί ακόμα και η πρακτική -που ποτέ δεν είναι πρακτική αλλά κανονική εργασία- πρέπει να αμειφθεί.
Έχω δει πολλές περιπτώσεις ανθρώπων - από ντελιβεράδες μέχρι οτιδήποτε μπορείτε να σκεφτείτε- που τους παίρνουν για δύο μήνες χωρίς μισθό και τους διώχνουν. Αυτό το έχουμε πάρα πολύ και εμείς με τους ασκούμενους δικηγόρους, που είναι εργασιακός μεσαίωνας. Πολλοί γνωστοί δικηγόροι παίρνουν ασκούμενους δικηγόρους μόλις πάρουν πτυχίο και δουλεύουν 18 μήνες τσάμπα, με το προκάλυμμα ότι θα μάθουν τη δουλειά κοντά τους. Έτσι πολλά παιδιά δουλεύουν τσάμπα και δεν έχουν καθόλου χρήματα και καμία κάλυψη».
13. Αποκλειστική χρήση ηλεκτρονικής κάρτας
«Οι εργαζόμενοι θα πρέπει να προσέξουν την ηλεκτρονική κάρτα. Στην ουσία είναι αυτό το οποίο αποτρέπει τόσο τον εργοδότη από το να μην πληρώσει μια υπερωρία, όσο και τον εργαζόμενο από το να πάει στη δουλειά του στην ώρα του. Αλλά αυτό έχει γίνει προφανώς για να καλυφθούν οι άνθρωποι οι οποίοι δουλεύουν υπερωριακά. Σε καμία περίπτωση η κάρτα εργασίας δεν πρέπει να φεύγει από την κατοχή μας. Εφόσον κάποιος εργαζόμενος έχει κάρτα ηλεκτρονική κάρτα δεν θα πρέπει να του λέει στο τέλος του μήνα, ο προϊστάμινος, το αφεντικό ας την σε εμένα να τη χτυπήσω και φύγει νωρίτερα. Η κάρτα είναι προσωπικό κεκτημένο. Αν φύγει από τον έλεγχό μας μπορεί καλύστα να μας δημιουργήσει τα οποιαδήποτε προβλήματα. Γιατί η κάρτα δεν είναι κάτι που το βλέπετε εσείς οι δύο, ο εργαζόμενος και ο εργοδότης. Υποτίθεται ότι περνάει ηλεκτρονικά στα κεντρικά, στο υπουργείο. Ο εργοδότης μπορεί να χτυπήσει την κάρτα του εργαζόμενου 5 το απόγευμα που τελειώνει το ωράριό του αλλά ο άνθρωπος να είναι μέχρι τις 7 εκεί. Άρα είναι άτυπη ομηρία».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
