Είναι βράδυ της 30ης Ιανουαρίου 1996, στην έκτακτη εκπομπή του Νίκου Χατζηνικολάου στο Mega, καλεσμένοι βρίσκονται έμπειροι δημοσιογράφοι όπως ο Σταύρος Ψυχάρης, ο Θόδωρης Καλούδης και ο Δημήτρης Ρίζος και πολιτικοί, όπως ο Υπουργός Εξωτερικών, Θεόδωρος Πάγκαλος. Ο Ψυχάρης αναφέρει ότι εκείνη τη στιγμή πετάνε εννέα αεροσκάφη στο Αιγαίο, εκ των οποίων τα τρία είναι οπλισμένα.
Η συζήτηση αφορά την πιθανότητα «θερμού επεισοδίου» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ο υπουργός δεν διαψεύδει, μιλάει ξεκάθαρα για κίνδυνο επεισοδίου που θα μπορούσε να προκαλέσει καταστροφές οπλικών συστημάτων και απώλειες ανθρώπινων ζωών. Δεν μιλαέι για γενικευμένο πόλεμο, αλλά για «τοπικό, πολεμικό αεροναυτικό επεισόδιο». Στην τηλεφωνική επικοινωνία που θα ακολουθήσει, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Γεράσιμος Αρσένης θα δηλώσει πως η κατάσταση είναι δύσκολη, υπάρχει κλιμάκωση στο Αιγαίο, λόγω δραστηριότητας των Τούρκων.
Αναφέρει επικοινωνία με τον Υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ για την αμοιβαία υποχώρηση στρατιωτικών δυνάμεων Ελλάδας και Τουρκίας. Γίνεται λόγος για ελληνική σημαία, που έχει κρεμαστεί στην βραχονησίδα Ίμια.
Σε μια αποστροφή του λόγου του, ο Γεράσιμος Αρσένης ρίχνει τη «βόμβα» και τους αφήνει όλους άφωνους:«...υπάρχουν πληροφορίες και πρέπει να σας το πω, ότι πρόσθετα πολεμικά πλοία της Τουρκίας προσεγγίζουν την περιοχή. Φυσικά, κάνουμε κι εμείς το ίδιο»
Σε νέα ερώτηση του ο Σταύρος Ψυχάρης μιλάει για το ενδεχόμενο γενικευμένου πολέμου. Ο υπουργός μετράει τα λόγια του, αλλά δεν ξεφεύγει από τη σκληρή αλήθεια.
«Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για παν ενδεχόμενο» προειδοποιεί. Οι δημοσιογράφοι θα τον πιέσουν να πει κάτι παραπάνω.
Ουδείς μπορεί να υποθέσει πού μπορεί να μας βγάλει αυτή η νύχτα. Στο τέλος της τηλεφωνικής επκοινωνίας ο υπουργός θα υπενθυμίσει στο τηλεοπτικό κοινό τι ακριβώς συμβαίνει εκείνη τη στιγμή: «Στρατιωτική κλίμάκωση» και κλήση εφέδρων προς επιστράτευση.
Ο δημοσιογράφος Νίκος Γεωργιάδης, ανταποκριτής από τη Σμύρνη, αναφέρει ότι η υπηρεσιακή πρωθυπουργός της Τουρκίας, Τανσού Τσιλέρ, «χρησιμοποιεί την κατάσταση» για να επικρατήσει σε ένα ασταθές πολιτικό σκηνικό. Όνειρεύεται να ξεχωρίσει, σαν μια νέα «Μπουμπουλίνα» που θα σύρει την Ελλάδα σε ταπεινωτικές διαπραγματεύσεις για τα όρια των χωρικών της υδάτων στο Αιγαίο.
Η εφημερίδα Χουριέτ μιλάει για «πόλεμο σημαίων» στην Βραχονησίδα Ίμια. To τούρκικο τηλεοπτικό κανάλι Star καλεί τους θεατές του να ψηφίσουν τηλεφωνικά «θα γίνει πόλεμος με το Γιουνανιστάν ή όχι;». Εσύ αποφασίζεις.
Μα τι συμβαίνει τελικά στα Ίμια;
Τις προηγούμενες ημέρες έχουν συμβεί τα εξής:
- 25-26 Ιανουαρίου 1996: Ο τότε δήμαρχος Καλύμνου, Δημήτρης Διακομιχάλης, συνοδευόμενος από τον αστυνομικό διευθυντή και δύο κατοίκους, ανέβηκε στη Μικρή Ίμια και ύψωσε την ελληνική σημαία για να τονίσει την ελληνική κυριαρχία μετά τις τότε τουρκικές διεκδικήσεις.
- 27 Ιανουαρίου 1996: Δύο δημοσιογράφοι της τουρκικής εφημερίδας Hürriyet μετέβησαν με ελικόπτερο στη βραχονησίδα. Υπέστειλαν την ελληνική σημαία και ύψωσαν την τουρκική, βιντεοσκοπώντας την πράξη τους, η οποία προβλήθηκε αμέσως από την τουρκική τηλεόραση προκαλώντας σάλο.
- 28 Ιανουαρίου 1996: Το περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού «Αντωνίου» κατέβασε την τουρκική σημαία και ύψωσε ξανά την ελληνική. Το ίδιο βράδυ, Έλληνες βατραχάνθρωποι αποβιβάστηκαν στη Μεγάλη Ίμια για τη φύλαξή της.
- 29 - 30 Ιανουαρίου 1996: Η Τανσού Τσιλέρ δίνει «χρησμό», πως η ελληνική σημαία δεν θα μείνει για πολύ στην Ίμια. Η ελληνική κυβέρνηση ενισχύει τη στρατωτική παρουσία στην περιοχή των Ιμίων, «ισοφαρίζοντας» την ήδη παρούσα τουρκική. Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκονται διπλωματικές πρωτοβουλίες και επικοινωνίες για την επίλυση της κρίσης, που φτάνουν ως την τηλεφωνική επικοινωνία του πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον.
Τα ξημερώματα της 31ης Ιανουαρίου 1996, ειδικές δυνάμεις του τούρκικου στρατού αποβιβάστηκαν στην Μικρή Ίμια.
Η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε συγκαλέσει εγκαίρως το ΚΥΣΕΑ, ενώ οι ελληνικές δυνάμεις στην περιοχή επιχειρούσαν χωρίς σαφείς κανόνες εμπλοκής, στο πλαίσιο της αναμονής αμερικανικής διαμεσολάβησης. Το «παιχνίδι νεύρων» μεταξύ των στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή, είχε εξελίχθεί σε κάτι πολύ επικίνδυνο.
Ο δημοσιογράφος Γιάννης Πολίτης, εργαζόμενος τότε στο Mega Channel, εκείνο το βράδυ «επιστρατεύτηκε» στην πιο οδυνηρή αποστολή της διαδρομής του. Μας μίλησε γι' αυτή.
«Ο κόσμος νομίζει πως εμείς οι δημοσιογράφοι μεταδίδουμε ψυχρά την είδηση, δεν έχουμε καμία σύνδεση με αυτό που λέμε στον αέρα. Δεν ισχύει. Για 'μένα το βράδυ που οι Τούρκοι στρατιώτες πάτησαν σε ελληνικό έδαφος, ήταν ένα βράδυ εφιαλτικό, δεν το ξέχασα ποτέ».
«Εκείνο το βράδυ θυμάμαι τρώγαμε με συναδέλφους σε μια ταβέρνα στα Ιλίσια. Συζητούσαμε διάφορα από την επικαιρότητα της εποχής, κυρίως όμως για τον Κώστα Σημίτη που είχε μόλις αναλάβει πρωθυπουργός, σε μια εποχή πολύ περίπλοκη για την κυβέρνηση και για τη χώρα. Ήμασταν χαλαροί, γελούσαμε και ξαφνικά με παίρνουν τηλέφωνο από το Mega, «Γιάννη φύγε αμέσως και πήγαινε Βουλή, έχουμε προετοιμασία για θερμό επεισόδιο με τους Τούρκους».
(κάνοντας ζάπινγκ στην ελληνική τηλεόραση γίνονται συζητήσεις για την ετοιμότητα των Ελληνών στρατιωτών και αεροπόρων και για το ενδεχόμενο πολέμου με την Τουρκία)
«Έγώ είχα ξανακάνει ρεπορτάζ γι' αυτό το θέμα. Είχαμε έντονες διαφωνίες με τους Τούρκους και πιο πριν, αλλά συνήθως λύνονταν με ήπιο τρόπο, με κάποιες ανακοινώσεις από τις δύο κυβερνήσεις. Ήμουν στο κοινοβούλιο, έβγαινα στον τηλεοπτικό αέρα του Mega, με την Έλενα Κατρίτση στο στούντιο και για να γεμίσω το χρόνο θυμάμαι πως έλεγα όλο το ιστορικό των ελληνοτουρκικών συγκρούσεων. Δεν έβγαινε κάτι καινούριο να πω και έπρεπε όταν θα ήμουν στον αέρα να έλεγα κάτι στο δελτίο».
(Ο Αργύρης Ντινόπουλος σε ερωτήσεις της παρουσιάστριας του δελτίου ειδήσεων του ΑΝΤ1, Όλγας Τρέμη για την πιθανότητα ελληνοτουρκικου πολεμικού επεισοδίου, δήλωνε πως, τουλάχιστον στα ακριτικά νησιά των Δωδεκανήσων, επικρατούσε ησυχία).
Όλοι οι πολιτικοί που προσέρχονταν στην Βουλή ήταν χαλαροί. Θυμάμαι ένα συνάδελφο που μιλώντας στον Θ.Πάγκαλο, έκανε σαρδάμ, του είπε «θα γίνει επιδείνωση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις;» κι εκείνος του απάντησε «ναι, θα γίνει επιδείνωση του καιρού».
Κάτι αλλάζει
(στο 2.21 του video, ο Γιάννης Πολίτης δίνει το ρεπορτάζ στην Έλενα Κατρίτση, ξημερώματα 31ης Ιανουαρίου 1996)
«Και ξαφνικά, μου λέει ο διευθυντής από το κοντρόλ του Mega «Τούρκοι κομάντος πατήσανε ελληνικό έδαφος».
«Εγώ διστάζω, δεν τολμάω να το πώ. Επιμένει όμως, μου λέει «Γιάννη άκουσες τι σου είπα»;
Για να σε βοηθήσω, πες, σύμφωνα με το πρακτορείο Αναντολού, Τούρκοι κομάντος...»
«Σκέφτομαι όμως πως αν υπάρχει έστω και μισή πιθανότητα να μην ισχύει αυτή η πληροφορία, να είναι κάποια προβοκάτσια, τότε θα έχω καταστραφεί ως δημοσιογράφος, θα πρέπει να φύγω από τη χώρα».
«Μου λέει "θα το πεις ή θα το πει πρώτος ο ΑΝΤ1;"»
«Λέω τελικά κάτι μπερδεμένο θυμάμαι, «σύμφωνα με πληροφορίες που μπορεί να έχει μεταδώσει το Αναντολού», μεταδίδω την πληροφορία με τρόπο που να έχω δρόμο διαφυγής»
«Η κατάσταση είναι πάρα πολύ σοβαρή. Τα δελτία ειδήσεων συνεχίζονται όλοι τη νύχτα, έχει έρθει και ο Θοδωρής Ρουσσόπουλος, είμαστε αρκετοί συνάδελφοι στο ρεπορτάζ. Τα πράγματα είναι κρίσιμα».
«Αυτό που ακόμα δεν γνωρίζουμε, αυτό που θα παραμένει ως «μαύρη τρύπα» στην ιστορία αυτού του επεισοδίου, είναι ότι αυτό που μεταδίδαμε εμείς στην τηλεόραση, οι ανώτατοι αξιωματούχοι της χώρας μας φαινόταν πως δεν το γνώριζαν ακόμα. Παραμένει ερωτηματικό το πώς δεν είχαν ενημερωθεί αμέσως τα μέλη της κυβέρνησης και ο ΓΕΕΘΑ γι' αυτό το τόσο κρίσιμο περιστατικό»
«Παρ' όλα αυτά, μην φαντάζεσαι πως και στην αντίπερα όχθη η ενημέρωση ήταν πολύ διαφορετική, όλοι οι δημοσιογράφοι είχαν την κυβερνητική ενημέρωση και αυτοί μετέδιδαν κατά κύριο λόγο».
Προς το ξημέρωμα
«Σαν να μην έφτανε η απόβαση των Τούρκων σε ελληνικό έδαφος, έχουμε μετά και την κατάρριψη του ελικοπτέρου, άλλη μια τραγωδία! Τελικά παρενέβησαν οι Αμερικάνοι με τον Ρίτσαρντ Χόλντμπρουκ αρχικά και έφυγαν οι Τούρκοι από την Ίμια, φύγαμε όμως κι εμείς. Τότε ακούστηκε για πρώτη φορά ο όρος «γκρίζες ζώνες» για το Αιγαίο».
Τεντωμένα τα νεύρα
«Ήμουν μέσα και σ' εκείνη τη στιγμή που ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης είπε το ευχαριστώ στους Αμερικάνους».
«Πιστεύω πως ο Σημίτης ήταν ένας ευρωπαϊστής πολιτικός, σε όλη του τη διαδρομή αναζητούσε τρόπους ώστε η Ελλάδα να είναι σε σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Πιστεύω πως αν δεν είχαν συμβεί τα Ίμια δεν θα είχει κάνει αυτή τη δήλωση. Πιστεύω πως εκείνο το βράδυ στο μυαλό του συνέβησαν πολλές «ανακατατάξεις» και σκληρές διαπιστώσεις μέσα του: ναι, μαζί με την Ευρώπη, αλλά για την άμυνα μας σε τέτοιες περιπτώσεις τι κάνουμε; Ποιος θα μας βοήθησει;»
(από 9.20 ως 15.30 η ομιλία Σημίτη στην Βουλή)
«Ίσως εκείνο το βράδυ να θυμήθηκε εκείνη τη ρήση του Χένρι Κίσινγκερ «Όταν θέλω να μιλήσω με την Ευρώπη, ποιον θα παίρνω τηλέφωνο;» και φτάσαμε στην παρέμβαση των Αμερικάνων και στην επίμαχη δήλωση του από το βήμα της Βουλής».
Και στο τέλος, ισορροπία;
«Το επεισόδιο των Ιμίων βέβαια είχε και συνέχειες μετά, είχαμε μερικούς μήνες αργότερα τη συμφωνία της Μαδρίτης, όπου έγινε μια απόπειρα να βρεθεί μια ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία. Ποιά ισορροπία βέβαια, που είχαμε βιώσει την ήττα, με τους Τούρκους κομάντος να έχουν πατήσει στο έδαφος μας. Όπως και να'χει, ήταν μια ήπια κατάσταση, σε σχέση με όσα είχαν συμβεί εκείνο το βράδυ.
Ήταν η πιο συναισθηματικά οδυνηρή εμπειρία της διαδρομής μου στη δημοσιογραφία».
«Τρελαθήκαμε εντελώς σε αυτόν τον τόπο; Είναι σοβαρά αυτά που βλέπω σήμερα στην τηλεόραση;» αναρωτιέται ο ηθοποιός Βασίλης Τσιβιλίκας για την κάλυψη του πολεμικού επεισοδίου των Ιμίων από τα ιδιωτικά κανάλια. Η εφημερίδα απαντά για τους «Πλεύρηδες που κάνουν εξωτερική πολιτική, σατιρίζοντας βιτριολικά την τηλεοπτική τρομολαγνεία εκείνων των ημερών.
Άλλαξαν πολλά έκτοτε; Μάλλον όχι.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
