Η πρόσφατη συνάντηση των ηγετών των δύο υπερδυνάμεων του πλανήτη έφερε ξανά στο προσκήνιο αυτή την περίπλοκη σχέση. Από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και με την διάδοχη κατάσταση να είναι ο Ψυχρός (και ακήρυχτος!) Πόλεμος, διαμορφώθηκαν δύο στρατόπεδα σε Δύση και Ανατολή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ως η ηγέτιδα δύναμη του δημοκρατικού κόσμου και η Σοβιετική Ένωση ως η μητέρα της επανάστασης και του σοσιαλισμού.
Από το 1991, με την διάλυση του σοβιετικού μπλοκ δυνάμεων, αναδύθηκε η Ρωσική Ομοσπονδία. Το ιδεολογικό πρόσημο μπορεί να άλλαξε μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, αλλά η γεωπολιτική, πιθανότατα, δεν γνωρίζει από ιδεολογίες.
Συχνά, τα δύο στρατόπεδα συναντήθηκαν για να αποφασίσουν, όπως και τώρα, την επίλυση συγκρούσεων ή πιο σωστά, να καθορίσουν την διαμόρφωση του κόσμου. Ας σταθούμε στις 3 πιο σημαντικές συναντήσεις:
Τζον Κένεντι - Νικίτα Χρουστσόφ
Ήταν 4 Ιουνίου του 1961 και οι Βιεννέζοι είχαν γεμίσει τους δρόμους και τα μπαλκόνια της πόλης τους. Μια μεγάλη πομπή με μαύρα αυτοκίνητα έφτασε προς το κτίριο της αμερικανικής πρεσβείας στο κέντρο της αυστριακής πρωτεύουσας.
Ο ενθουσιασμός του πλήθους κορυφώθηκε όταν εμφανίστηκε ο 44χρονος Τζον Κένεντι, πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών από τον Ιανουάριο του ίδιου έτους. Νέος, γοητευτικός, εκπρόσωπος των ελπίδων και οραμάτων μιας γενιάς.
Στην άλλη μεριά, η σοβιετική αντιπροσωπεία έφτασε με τρένο από την Μόσχα. Ένα πλήθος Ρώσων μεταναστών υποδέχθηκε τον άνδρα από το Κρεμλίνο που χαρακτηριστικά αψύς, πότε χαμογελαστός και πότε βλοσυρός, σκληροπυρηνικός και αμετακίνητος. Ο Νικίτα Χρουστσόφ κατέβηκε από την αμαξοστοιχία και κατευθύνθηκε προς την αμερικανική πρεσβεία.
Ήταν μια πρώτη συνάντηση ανάμεσα στους δύο ηγέτες με σκοπό να υπάρχουν ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας ανεξαρτήτως εντάσεων. Ο Κένεντι ερχόταν λαβωμένος από την πρόσφατη αποτυχία στον Κόλπο των Χοίρων. Ο Χρουστσόφ με αυτοπεποίθηση αφού ο Γιούρι Γκαγκάριν είχε γίνει ο πρώτος κοσμοναύτης τον περασμένο Απρίλιο.
Κύριο θέμα συζήτησης μεταξύ άλλων, το Βερολίνο. Καθημερινά, εκατοντάδες κάτοικοι της ανατολικής πλευράς έφευγαν προς το δυτικό κομμάτι χωρίς να έχουν διάθεση να επιστρέψουν. Η κατάσταση για την Ανατολική Γερμανία είχε αρχίσει να γίνεται απελπιστική αφού εδώ και καιρό έχανε πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό.
Ο Χρουστσόφ ήταν αποφασισμένος και αυστηρός μη αφήνοντας πολλά περιθώρια στον Κένεντι. Οι συζητήσεις δεν κατέληξαν πουθενά. Απλώς επιβεβαιώθηκε η διάθεση για διάλογο. Τον επόμενο καιρό, θα ακολουθούσε μια τρομακτική κλιμάκωση. Το τείχος του Βερολίνου χώρισε την πόλη στα δύο. Στην Κούβα, ο πλανήτης έφτασε στο παρά πέντε ενός πυρηνικού ολέθρου.
Ο Κένεντι είχε πει στους δημοσιογράφους πως αυτή η συνάντηση με τον σοβιετικό ηγέτη ήταν η χειρότερη εμπειρία της ζωής του. «Με έσπασε στο ξύλο, με κατακρεούργησε». Με την αίσθηση (θεωρητικά) του νικητή, ο Χρουστσόφ είχε δηλώσει αντιστοίχως: «η πολιτική είναι μια αμείλικτη υπόθεση».
Ρόναλντ Ρίγκαν - Μιχαήλ Γκορμπατσόφ
Η εποχή λίγο πριν την ολοκλήρωση του Ψυχρού Πολέμου βρίσκει τα δύο στρατόπεδα με δύο ιδιαίτερες περιπτώσεις ηγετών.
Ο Ρόναλντ Ρίγκαν, ηθοποιός πριν ασχοληθεί με την πολιτική, είναι μέχρι και σήμερα το ιερό τοτέμ της Αμερικανικής Δεξιάς και θεωρείται ένας από τους πιο επιτυχημένους και αμφιλεγόμενους προέδρους. Χαρισματικός και φοβερά επικοινωνιακός, το πρόσωπο της Αμερικής την δεκαετία του ‘80.
Από την άλλη, στο Κρεμλίνο είχαν αρχίσει να πνέουν οι άνεμοι της αλλαγής. Μετά από μια σειρά γηραιών ηγετών που πέθαιναν πριν καν κλείσουν χρόνο στην εξουσία, ήρθε στο προσκήνιο κάποιος νεότερος, με φρέσκιες ιδέες και ένα διαφορετικό όραμα για τον σοσιαλισμό στα τέλη του 20ου αιώνα. Προσιτός αλλά δυναμικός, ευχάριστος αλλά όχι υποχωρητικός. Ήταν ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο τελευταίος σοβιετικός ηγέτης.
Οι δύο πλευρές αποφάσισαν με μια κάποια ποιητικότητα, να σπάσουν τους πάγους του Ψυχρού Πολέμου στην πρωτεύουσα της Ισλανδίας στις 11-12 Οκτωβρίου του 1986. Υπήρξαν οι πρώτες αβρότητες, η καλή διάθεση και ένα πνεύμα διαλόγου. Κύριο θέμα, ο περιορισμός των πυρηνικών.
Ήταν σαν μια παρτίδα σκάκι. Ο Γκορμπατσόφ ήταν έτοιμος να τα παίξει όλα για όλα προτείνοντας την κατάργηση και καταστροφή όλων των πυρηνικών κεφαλών. Το σύνολο του πυρηνικού οπλοστασίου της Σοβιετικής Ένωσης βρισκόταν στα πόδια του Αμερικανού προέδρου. Υπό έναν όρο: να περιορίσει το πρόγραμμα πυραυλικής προστασίας που είχε ανακοινώσει. Τι ήταν αυτό;
Από το 1983, η αμερικανική πλευρά είχε ξεκινήσει την προετοιμασία ενός συστήματος αμυντικής ομπρέλας από το διάστημα, που θα προστάτευε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε περίπτωση πυραυλικής επίθεσης καταρρίπτοντας την όποια απειλή πριν φτάσει στον στόχο της. Αυτή ήταν η κόκκινη γραμμή του Ρίγκαν. Ο Γκορμπατσόφ επέμενε, αυτό το πρόγραμμα να μείνει σε καθεστώς δοκιμών για τουλάχιστον 10 χρόνια.
Οι συνομιλίες σύντομα κατέρρευσαν. Ο Ρίγκαν σηκώθηκε από το τραπέζι και έβαλε το παλτό του για να αποχωρήσει μπροστά στον εμβρόντητο Γκορμπατσόφ. Η συνάντηση είχε ναυαγήσει. Παρά το δυσάρεστο κλίμα όμως, δεν είχε αποτύχει.
Για πρώτη φορά, η Σοβιετική Ένωση ήταν διατεθειμένη να συζητήσει για τα ανθρώπινα δικαιώματα πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα. Επίσης, αυτή η κουβέντα για τα πυρηνικά, άνοιξε τον δρόμο για την συμφωνία περιορισμού των όπλων που θα υπέγραφαν οι δύο ηγέτες έναν χρόνο μετά. Spoiler alert: αυτή η συμφωνία “πέθανε” το 2018 όταν ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε την αποχώρηση των ΗΠΑ επικαλούμενος παραβιάσεις της ρωσικής πλευράς.
Μπιλ Κλίντον - Μπόρις Γιέλτσιν
Το τέλος του σοβιετικού μπλοκ σήμανε και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Με μια κάποια θριαμβολογία (που αποδείχθηκε βιαστική και λανθασμένη), η Δύση ανακοίνωνε το τέλος της Ιστορίας. Η Σοβιετική Ένωση αντικαταστάθηκε από την Ρωσική Ομοσπονδία. Ο Γκορμπατσόφ πήγε σπίτι του και στην θέση του αναδείχθηκε ο Μπόρις Γιέλτσιν, ο πνευματικός πατέρας του σημερινού Ρώσου προέδρου.
Ο ρωσικός λαός υπέστη αλλεπάλληλα σοκ. Ο πιο σκληρός νεοφιλελευθερισμός σάρωσε τα πάντα. Οι ήδη δύσκολες συνθήκες των τελευταιών ετών έγιναν δυσκολότερες με την ένδεια να είναι το σήμα κατατεθέν της καθημερινότητας των ανθρώπων.
Στην άλλη μεριά του Ατλαντικού, ο Μπιλ Κλίντον περνούσε το κατώφλι του Λευκού Οίκου χωρίς να έχει τις έγνοιες των προκατόχων του. Αφού ευχαρίστησε τον πρεσβύτερο Τζορτζ Μπους για την ηγεσία του κατά την λήξη του Ψυχρού Πολέμου, ξεκίνησε την δημιουργία μιας νέας σχέσης με την Ρωσία πάνω σε μια διαφορετική βάση. Οι πρώην εχθροί έπρεπε τώρα να γίνουν φίλοι. Περίπου.
Καθώς η σύρραξη στην Βοσνία συνεχιζόταν, Γιέλτσιν και Κλίντον συναντήθηκαν στη Νέα Υόρκη τον Οκτώβριο του 1995. Η ατζέντα περιελάμβανε μεταξύ άλλων την συμμετοχή ρωσικών δυνάμεων στην Βοσνία αλλά και συζητήσεις για την περαιτέρω μείωση των πυρηνικών όπλων. Αυτή η συνάντηση δεν πέτυχε κάτι το ιδιαίτερο. Έμεινε στην Ιστορία για την συνέντευξη τύπου που ακολούθησε.
Ο Γιέλτσιν, υπερβολικά ευδιάθετος, ξεκίνησε τις δηλώσεις του κοροϊδεύοντας τους δημοσιογράφους που πιθανολογούσαν πως η συνάντηση των δύο ηγέτων θα ήταν μια καταστροφή. Δείχνοντας προς την κάμερα, είπε λίγο πριν σκάσει στα γέλια: «Λοιπόν, σας λέω πως εντέλει η καταστροφή είστε εσείς». Αγκαλιασμένοι οι δύο πρόεδροι έμειναν να γελάνε μπροστά στους δημοσιογράφους.
Ποια από τις δύο πλευρές τελικά θα γελάσει καλύτερα ως τελευταία θα μας το πει το μέλλον.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
