Στην οδό Δεληγιάννη, στην καρδιά των Εξαρχείων, οι γυναίκες μαζεύονται και ράβουν τσάντες, ποδιές, πετσέτες, ρούχα. Σε πρώτη ανάγνωση, μπορεί να το δει κανείς σαν μια δημιουργική απασχόληση, όμως η ουσία είναι πολύ βαθύτερη και δεν αφορά τη ραπτική.
Αφορά τη διαφυγή από μια ακραία μορφή σεξουαλικής εκμετάλλευσης, αφού οι γυναίκες αυτές, κυρίως μετανάστριες, είχαν πέσει στο παρελθόν θύματα trafficking. Οπότε, η ραπτική είναι το όχημα να ξεφύγουν από όλα εκείνα που τις στοιχειώνουν, να απεμπλακούν από μια κατάσταση ευαλωτότητας και να ενδυναμωθούν. Να βρουν τελικά το δικό τους νόημα στη ζωή, να κάνουν δικές τους επιλογές, να ενταχθούν στην κοινωνία και την εργασία, να ξορκίσουν από μέσα τους τα τραύματα.
Τα Νήματα Ελπίδας -Threads of Hope, είναι μια μη κερδοσκοπική επιχείρηση, η οποία βοηθά για τον σκοπό αυτό, προσφέροντας ασφαλείς θέσεις εργασίας σε γυναίκες που ήταν θύματα τράφικινγκ ή σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης, που λειτουργεί επίσημα ήδη από το 2014.
Μέσα στα γραφεία υπάρχει κίνηση. Ο ήχος από τις ραπτομηχανές είναι έντονος. Στ' αριστερά, υπάρχει ένα μεγάλο δωμάτιο στο οποίο δημιουργούνται τα προϊόντα. Ραπτομηχανές, υφάσματα, πατρόν, βελόνες και ραπτικά σύνεργα είναι παντού διάχυτα, ενώ μερικές γυναίκες δουλεύουν ασταμάτητα -απόλυτα συγκεντρωμένες- για να τελειώσουν με την επόμενη δημιουργία τους.
Σε ένα ακόμα δωμάτιο στα δεξιά, βρίσκονται συγκεντρωμένες οι παραγγελίες που είναι προς παράδοση, ενώ στο βάθος είναι τα γραφεία, γύρω από τα οποία υπάρχουν ράφια και κρεμάστρες, στα οποία είναι επιμελώς τοποθετημένα μερικά από τα προϊόντα -τσαντάκια μικρά, πορτοφόλια, πετσέτες, τσάντες, παιδικά ρούχα και ποδιές.
Ο Στέφανος Ματρόζος, υπεύθυνος οικονομικών και ανθρώπινου δυναμικού στα Νήματα Ελπίδας, μας υποδέχεται. Μερικά χρόνια πριν, ήταν και εκείνος σε κάποιες από τις εξορμήσεις του σωματείου Νέα Ζωή, το οποίο συναντούσε γυναίκες που εκδίδονταν στο χώρο εργασίας τους -είτε στους οίκους ανοχής, είτε στο δρόμο- για να τους προσφέρει βοήθεια.
«Κάτι που ακούγαμε πολύ από γυναίκες που ήθελαν να σταματήσουν αυτή τη δουλειά, ήταν ότι δεν ήξεραν τι θα κάνουν μετά, πώς θα επιβιώσουν και πως θα προσφέρουν τα απαραίτητα στα παιδιά τους, επειδή δεν ήξεραν τη γλώσσα και δεν είχαν ιδιαίτερες γνώσεις σε κάποιο αντικείμενο. Ήταν η μοναδική τους επιλογή», λέει ο Στέφανος μιλώντας στο Reader.
Όλο αυτό ξεκίνησε όταν, μια εθελόντρια της οργάνωσης που ήξερε ραπτική, θέλησε να διδάξει κάποια μαθήματα ραπτικής στις γυναίκες που ήταν θύματα Trafficking. Έτσι αγόρασαν τις πρώτες ραπτομηχανές και άρχισαν να εκπαιδεύουν τις γυναίκες. Η απήχηση ήταν μεγάλη, όμως το βασικότερο πρόβλημα ήταν πως τα έσοδα δεν επαρκούσαν ώστε να μπορούν να συντηρηθούν. Οπότε, επειδή αυτό το πράγμα ολοένα και μεγάλωνε, κάποια στιγμή οργανώθηκε αυτός ο φορέας, η ΑΜΚΕ που σήμερα ονομάζεται “Νήματα Ελπίδας”.
Η ραπτική δεν είναι απλά ένας τρόπος απασχόλησης, αλλά ένα μέσο ώστε να μπορέσουν στη συνέχεια οι γυναίκες να ανεξαρτητοποιηθούν, να ενδυναμωθούν, να αισθανθούν πια αυτοπεποίθηση και να εργαστούν -είτε για τα Νήματα, είτε για κάποιον άλλο φορέα. Παράλληλα, πέρα από την εργασιακή υποστήριξη, στα θύματα προσφέρεται και ψυχοκοινωνική, για να μπορέσουν να εκφράσουν και να ξεπεράσουν τις τραυματικές καταστάσεις που βίωσαν.
«Όταν έρχεται μια γυναίκα, ξεκινάμε με την εκπαίδευση. Η διάρκεια της εκπαίδευσης εξαρτάται από το ρυθμό που μαθαίνει – π.χ. μια κοπέλα που ήξερε ραπτική τελείωσε το πρόγραμμα σε τρεις εδομάδες, ενώ μια άλλη χρειάστηκε σχεδόν δύο χρόνια. Επίσης έχουν υποστεί πολύ δύσκολες καταστάσεις και υπάρχει τραύμα, όταν νιώσουν ότι πια βρίσκονται σε ένα ασφαλές περιβάλλον, αρχίζουν και έρχονται στην επιφάνεια πράγματα που τους έχουν επηρεάσει.
Όταν τελειώσει η εκπαίδευση, το επόμενο βήμα είναι ένα επιχορηγούμενο πρόγραμμα, όπου η γυναίκα έρχεται καθημερινά για να κάνει πρακτική, να μάθει τη δουλειά, να βοηθά στην παραγωγή και εμείς της δίνουμε κάποια χρήματα. Αυτό μπορεί να διαρκέσει έξι μήνες έως ένα χρόνο. Φυσικά αν υπάρχει δυνατότητα - χωροταξικά αλλά κυρίως οικονομικά- ακολουθεί πρόσληψη από εμάς. Οπότε στόχος είναι να παρέχουμε και τις θέσεις εργασίας. Είναι μια ολιστική κοινωνική επανένταξη», εξηγεί.
«Πέρα από αυτό, παρέχουμε και ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Ξεκινάει από την πρώτη μέρα που έρχεται η κοπέλα, όπου η διευθύντρια θα της πάρει μια μίνι συνέντευξη και η ψυχοθεραπεύτρια θα βοηθήσει σε περίπτωση που υπάρχει κάποια πολύ δύσκολη κατάσταση. Μας έχει τύχει να φύγει κοπέλα, εμφανώς ταραγμένη, ήδη από την πρώτη συνάντηση. Γιατί για κάποιες είναι η πρώτη φορά που θα μοιραστούν την ιστορία τους και τους συνταράσσει γιατί ίσως είναι η πρώτη φορά που συνειδητοποιούν τι έχουν περάσει. Πολλές φορές δεν έχουν καταλάβει ότι έχουν κακοποιηθεί, ίσως δεν έχουν ακούσει καν τη λέξη trafficking.
Την πρώτη φορά ρωτάμε την ιστορία τους ώστε να καταλάβουμε εάν έχουν background σεξουαλικής εκμετάλλευσης, ώστε να είναι στο target group μας και να μπορούμε να τις υποστηρίξουμε, αλλά στη συνέχεια δεν ασχολούμαστε με αυτό, εκτός αν οι ίδιες θέλουν να πουν κάτι. Η ψυχοθεραπεύτρια συναντάει όλες τις κοπέλες σε μια ομαδική συνάντηση, αλλά προσφέρονται και κατ' ιδίαν συναντήσεις αν κριθεί αναγκαίο ή αν το ζητήσει κάποιο πρόσωπο. Από εκεί και πέρα, προσπαθούμε να επικεντρωνόμαστε στο μέλλον, να προσφέρουμε ελπίδα», προσθέτει ο ίδιος.
Η εύρεση εργασίας γι' αυτά τα πρόσωπα, είναι κάτι πολύ σημαντικό. «Το βλέπουμε στη ζωή τους πώς με τα χρόνια αλλάζουν. Και όταν παίρνουν το πρώτο μισθό τους ή υπογράφουν το πρώτο συμβόλαιο, χαίρονται, χαμογελούν, μας αγκαλιάζουν. Και όσο περισσότερες γυναίκες φεύγουν από αυτή την ευάλωτότητα, τόσο λιγοστεύουν οι πιθανοί στόχοι για τους διακινητές. Επίσης οι γυναίκες αυτές που για χρόνια είναι κακοποιημένες, δεν έπαιρναν ποτέ αποφάσεις για τον εαυτό τους. Κάποιος άλλος κανόνιζε για τα χρήματα που είχαν, που θα κοιμηθούν, τι θα κάνουν, αν μπορούν να πάνε κάπου. Οπότε είναι πολύ σημαντικό γι' αυτές να παίρνουν τον μισθό τους και να τον ξοδέψουν όπως θέλουν. Είναι κάτι που τους αλλάζει τη ζωή».
Η ιστορία της Emily και της Grace
Πρίν από περίπου ένα χρόνο, η Emily μπήκε στο πρόγραμμα εκπαίδευσης. Εκδιδόταν στους δρόμους για πολλά χρόνια, αλλά έψαχνε απεγνωσμένα να βρει έναν άλλο τρόπο για να υποστηρίζει τον εαυτό της και τα παιδιά της.
Η Emily ήταν τόσο ανασφαλής και είχε τόσο χαμηλή αυτόεκτίμηση, που πίστευε ότι δεν θα καταφέρει ποτέ να μάθει να ράβει. Αλλά δούλεψε σκληρά και, μετά από λίγους μήνες, είχε μάθει πολύ καλά να ράβει -κυρίως ποδιές.
«Μια μέρα είχαμε μια παραγγελία για μια ποδιά. Ήταν από μια άλλη χώρα και προοριζόταν για δώρο γάμου. Πήραμε μια ποδιά της, την δείξαμε και της είπαμε που θα πήγαινε αυτή η ποδιά.
Η Emily σταμάτησε ό,τι έκανε, τα μάτια της γέμισαν με δάκρυα και είπε: “Ξέρετε, ποτέ δεν είχα σκεφτεί ότι θα έφτιαχνα κάτι που θα άρεσε σε κάποιον άλλον!”», αφηγείται ο Στέφανος. «Η Emily συνεχίζει να βελτιώνεται και τώρα είναι μια από τις καλύτερες μοδίστρες μας!».
Από την άλλη, η Grace μεγάλωσε σε μια οικογένεια με πολλά αδέλφια. Δεν μπορούσαν οικονομικά να υποστηρίξουν όλα τα παιδιά ώστε να πάνε στο σχολείο, οπότε η Grace έπρεπε να μείνει σπίτι και να βοηθήσει στην μικρή οικογενειακή φάρμα. Οι γονείς της, υποσχέθηκαν ότι θα την βοηθήσουν να γίνει κομμώτρια όταν μεγαλώσει. Αυτό ήταν το όνειρο της. Της υποσχέθηκαν ένα πιστολάκι, όμως τα χρόνια πέρασαν και δεν το πήρε ποτέ.
Όταν η Grace έγινε 20 χρονών, αποφάσισε να ψάξει για εργασία στην Ευρώπη. Της υποσχέθηκαν μια δουλειά που θα φρόντιζε ένα ζευγάρι ηλικιωμένων. Θα είχε επίσης πολλές ευκαιρίες να εκπαιδευτεί σαν κομμώτρια, της είπαν. Μόλις έφτασε στην Ευρώπη όμως, ανακάλυψε ότι όλα ήταν ένα ψέμα. Δεν υπήρχε κανένα ζευγάρι ηλικιωμένων, ούτε ευκαιρίες για κομμωτική. Αντιθέτως, την ανάγκασαν να εκδίδεται στους δρόμους της Αθήνας.
Κάποια χρόνια αργότερα, κάπως κατάφερε να ξεφύγει από τους δρόμους και ήρθε σε επαφή με τα Νήματα Ελπίδας. Σήμερα, έχει εξελιχθεί σε μια καλή μοδίστρα και, με τα μαθήματα που παρακολούθησε, έχει μάθει να γράφει και να διαβάζει. Η κομμωτική εξακολουθεί να είναι το όνειρο της αλλά όπως το είπε και η ίδια, “ένα βήμα την φορά!”.
Το trafficking ακολουθεί τα θύματα σαν σκιά
Δυστυχώς, ακόμα και σήμερα, το ποσοστό των γυναικών που καταφέρνουν να ξεφύγουν από το trafficking είναι πολύ χαμηλό και, ακόμα και αν καταφέρει κάποια να ξεφύγει, είναι δύσκολο να βρει δουλειά, να απορροφηθεί κάπου αλλού, με αποτέλεσμα να γυρίζει πίσω.
«Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν και στατιστικές που αποδεικνύουν ότι πολλές γυναίκες που θέλουν να σταματήσουν -νομίζω είναι το 97%, ξαναγυρνάνε πίσω. Και, από αυτές που γυρνάνε πίσω, το 80% ανέφερε ότι ο κύριος λόγος είναι ότι δεν μπορούσε να βρει δουλειά. Αυτό δείχνει ότι είναι ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα και προφανώς πρέπει να υπάρχουν και τα υπόλοιπα - η πρόληψη, η αναγνώριση των θυμάτων, η διάσωση», εξηγεί ο Στέφανος.
«Εδώ παρέχουμε κάποιες θέσεις εργασίας στην ραπτική. Προφανώς άμα πάρεις 100 γυναίκες δεν θα μπορούν όλες να μάθουν ραπτική. Άρα θα ήταν πολύ χρήσιμο να υπάρχουν και άλλες τέτοιες πρωτοβουλίες, να προσφέρουν και άλλες εναλλακτικές για τέτοιου είδους πληθυσμό. Κρατικά δεν γνωρίζω να υπάρχει κάτι, αλλά υπάρχουν κάποιες ακόμα ιδιωτικές πρωτοβουλίες».
Υπάρχουν κάποιες καταγραφές για τα θύματα trafficking στην Ελλάδα, όμως αυτό είναι κάτι μεταβαλλόμενο αφού στις περισσότερες περιπτώσεις δεν γίνονται καν καταγγελίες. Σύμφωνα με την Έκθεση του Εθνικού Μηχανισμού Αναφοράς που καταγράφει τα θύματα εμπορίας στην Ελλάδα, το πρώτο εξάμηνο του 2024, υπήρξαν 189 περιπτώσεις θυμάτων εμπορίας, 29 εκ των οποίων αφορούν παιδιά. Μάλιστα, η συντριπτική πλειοψηφία των θυμάτων -133 περιπτώσεις- προέρχεται από Αφρικανικές χώρες.
Το τράφικινγκ δεν είναι όπως στις ταινίες, δεν αρπάζουν μια γυναίκα σε ένα βαν και της βάζουν χειροπέδες. Δυστυχώς υπάρχουν πολλοί τρόποι εκβιασμού ή χειραγώγησης μιας γυναίκας, ιδίως αν είναι ευάλωτη, χωρίς χαρτιά, σε μια ξένη χώρα. Μπορεί να την έχουν πείσει ή να την εκβιάζουν χρησιμοποιώντας την οικογένειά της. Έτσι μπορεί να εξαναγκαστεί να πάρει αποφάσεις που δεν θα έπαιρνε σε άλλες περιπτώσεις. Οπότε μπορεί να μην είναι κλειδωμένη κάπου, να είναι ελεύθερη και να δείχνει χαρούμενη γι' αυτό που κάνει, αλλά φοράει το χαμόγελο γιατί πρέπει να βγάλει χρήματα.
Η εργασία ως όχημα απεγκλωβισμού
«Φτιάχνουμε τσάντες, ποδιές, πετσέτες, ρουχισμό εργασίας, γάντια και αξεσουάρ για την κουζίνα και κάποια διακοσμητικά, όπως θήκες για μαξιλάρια. Θέλουμε να έχουμε ποιοτικό προϊόν και αυτό που φτιάχνουμε να είναι ανταγωνιστικό, αλλά να δίνει και αξία στην γυναίκα που το έφτιαξε. Όλα τα προϊόντα φτιάχνονται και σχεδιάζονται εδώ και τα ράβουν οι γυναίκες που έχουμε προσλάβει. Πολλές φορές, άμα έχουμε κάποιο ωραίο σχόλιο πελάτη ή κάποια μεγάλη παραγγελία, τους το λέμε και ενθαρρύνονται. Και αμέσως βλέπεις το χαμόγελο στο πρόσωπό τους. Οπότε δε θέλουμε απλά να αγοράζουν οι άνθρωποι από εμάς μόνο για τον κοινωφελή σκοπό, αλλά επειδή όντως τους αρέσει και είναι χρήσιμο και ποιοτικό», υπογραμμίζει ο Στέφανος.
Τα προϊόντα και τις πρώτες ύλες τις αγοράζουν εντός Ελλάδας, αλλά είναι πολύ προσεκτικοί με τους προμηθευτές και τα εργοστάσια, γιατί υπάρχει και το εργασιακό τράφικινγκ, που δεν θα ήθελαν να είναι μέρος αυτού. Το μόνο που αγοράζουν εκτός Ελλάδας είναι το λινό. Οι ωφελούμενες γυναίκες είναι περίπου 10 το χρόνο, ενώ αυτή τη στιγμή έχουν 7 γυναίκες που έχουν προσληφθεί και εργάζονται κανονικά. «Μία από τις γυναίκες που είναι τώρα εδώ, όταν έκανα τις εξορμήσεις, τη συναντούσα έξω στον δρόμο. Και μετά από χρόνια, ξεκίνησε εδώ την εκπαίδευση και τελικά προσελήφθη», σημειώνει ο Στέφανος.
«Ιδανικά θα θέλαμε οι γυναίκες να μένουν για μικρό διάστημα μαζί μας και μετά να πηγαίνουν σε κάποια άλλη εταιρεία ή σε άλλο τομέα, ώστε να ανοίγουν θέσεις εργασίας για καινούργιες γυναίκες. Όμως, στην πράξη είδαμε πως αυτό είναι δύσκολο. Θέλουν χρόνο να προσαρμοστούν, να ενδυναμωθούν και πολλές φορές επειδή νιώθουν ασφάλεια εδώ, δε θέλουν να φύγουν. Πάντως, εμείς τις ενθαρρύνουμε να σκεφτούν κάτι παραπέρα, να δοκιμάσουν σε άλλο οργανισμό ή να ανακαλύψουν κάτι που τους αρέσει και θα ήθελαν να ακολουθήσουν. Και να τις βοηθήσουμε σε αυτό το όνειρο».
«Μια κοπέλα που δεν ήθελε να έρχεται λεωφορείο από μακριά, πήρε απόφαση και έβγαλε άδεια οδήγησης, πήρε το δίπλωμα, πήρε και ένα μεταχειρισμένο με αυτοκινητάκι και έρχεται με το αυτοκινητό της. Και μετά είπε ότι, επειδή στη χώρα της δεν είχε τελειώσει το λύκειο, πηγαίνει στο νυχτερινό λύκειο εδώ γιατί θέλει να τελειώσει τις σπουδές της. Και είναι κάτι που είναι πολύ ωραίο. Και το προβάλλουμε και στις υπόλοιπες κοπέλες να ενθαρρύνονται ότι μπορούν να το κάνουν και αυτές. Οπότε υπάρχει εξέλιξη».
Στο κομμάτι του μέλλοντος, ήδη έχουν ξεκινήσει τα τελευταία τρία χρόνια να συμμετέχουν στην έκθεση της Horeca – Hotel-Restaurant-Café, για να καλύπτουν τις ανάγκες για προϊόντα που έχουν εταιρείες, ξενοδοχεία, καφέ και να πουλάνε πιο μαζικά πράγμα που θα τους κάνει βιώσιμους.
«Κάτι άλλο που σκεφτόμαστε και είναι ένα όνειρο ακόμα, είναι να ανοίξουμε ένα φυσικό κατάστημα κάπου, στην Αθήνα, όπου να μπορεί εύκολα να έρθει κάποιος να βλέπει τα προϊόντα μας και να ψωνίζει. Τώρα μπορούν και από εδώ να ψωνίσουν, αλλά κυρίως από το ίντερνετ. Στέλνουμε σε όλη την Ελλάδα αλλά και σε όλο τον κόσμο τα προϊόντα μας.
Επίσης, ο στόχος μας είναι να είμαστε οικονομικά βιώσιμοι, ακόμα, όμως, οι πωλήσεις μας δεν είναι στο επίπεδο που θα θέλαμε. Οπότε έχουμε ανάγκη τις δωρεές. Κάνουμε έναν προγραμματισμό ώστε να μπορούμε να έχουμε τις ωφελούμενες που θα μπορούμε να καλύψουμε και να υποστήριξουμε. Αν είχαμε μεγαλύτερη υποστήριξη, πιθανότατα θα μπορούσαμε να έχουμε και περισσότερες ωφελούμενες», καταλήγει ο Στέφανος.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
