Το ημερολόγιο δείχνει 29 Οκτωβρίου 2018. Το αεροσκάφος Boeing 737-MAX της Lion Air συνετρίβη στην Ινδονησία με τραγικό απολογισμό 189 νεκρούς. Πέντε μήνες αργότερα, τα ξημερώματα της 10ης Μαρτίου του 2019, ένα ακόμα ολοκαίνουργιο Boeing 737-MAX της Ethiopian airlines, συνετρίβη στην Αιθιοπία, λίγα λεπτά μετά την απογείωσή του, με 157 νεκρούς επιβαίνοντες.
Μετά την τελευταία τραγωδία, οι μετοχές της Boeing άρχισαν να παρουσιάζουν υποχώρηση, ενώ η Κίνα έγινε η πρώτη χώρα που έδωσε εντολή να καθηλωθούν τα αεροσκάφη 737-MAX, με τη Σιγκαπούρη, την Ινδία, την Τουρκία, τη Νότια Κορέα, την Ε.Ε., την Αυστραλία, τη Μαλαισία και τις ΗΠΑ να ακολουθούν. Έτσι, από τον Μάρτη του 2019 έως το Δεκέμβρη του 2020, ο στόλος του συγκεκριμένου μοντέλου Boeing παρέμεινε καθηλωμένος για ελέγχους και διορθώσεις στον σχεδιασμό του συστήματος ελιγμών και σταθεροποίησης όπου διαπιστώθηκαν σοβαρά ελαττώματα. Αφού κατηγορήθηκε για απάτη, η εταιρεία κλήθηκε να πληρώσει πάνω από 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια σε πρόστιμα και αποζημιώσεις και δέχθηκε σοβαρότατο πλήγμα στις παραγγελίες.
Όταν έγιναν οι έλεγχοι και τα Boeing επέστρεψαν στους αιθέρες, όλοι θεώρησαν ως δεδομένο ότι πια θα είναι ασφαλή. Μέχρι που στις 5 Ιανουαρίου του 2024, ένα Boeing 737 MAX-9 της Alaska Airlines που εκτελούσε πτήση από το Πόρτλαντ προς το Οντάριο της Καλιφόρνια αναγκάστηκε να πραγματοποιήσει αναγκαστική προσγείωση στο Όρεγκον, αφού ένα πώμα της πόρτας έσκασε κατά τη διάρκεια της πτήσης, προκαλώντας ταχεία αποσυμπίεση.
Λίγες ημέρες αργότερα, ένα Boeing 737-800 της ιαπωνικής All Nippon Airways αναγκάστηκε να ακυρώσει την απογείωσή του στις 13 Ιανουαρίου, αφού ένα παράθυρο στο πιλοτήριο έσπασε. Στις 18 Γενάρη, βίντεο που δημοσιεύτηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδειξαν φλόγες να βγαίνουν από ένα Boeing 747-8 πάνω από το Μαϊάμι.
Στις 7 Μαρτίου, ένα United Boeing 777-200 που κατευθυνόταν από το Σαν Φρανσίσκο στην Ιαπωνία αναγκάστηκε να ξαναδρομολογηθεί προς το Λος Άντζελες αμέσως μετά την απογείωση, αφού ένας από τους τροχούς του έπεσε, στις 11 του ίδιου μήνα, ένα Boeing 787-9 Dreamliner με προορισμό το Σίδνεϊ της Αυστραλίας στο Ώκλαντ της Νέας Ζηλανδίας αντιμετώπισε ένα τεχνικό πρόβλημα στη μέση της πτήσης που είχε ως αποτέλεσμα το σκάφος να έχει απότομη πτώση στη μέση της πτήσης, τραυματίζοντας 50 επιβαίνοντες, ενώ στις 13 Μάρτη ένα Boeing 777-300 με προορισμό το Σίδνεϊ στο Σαν Φρανσίσκο αναγκάστηκε να γυρίσει και να προσγειωθεί από εκεί που ξεκίνησε, αφού αναφέρθηκε διαρροή καυσίμου μετά την απογείωση.
Στις 5 Απριλίου, ένας πιλότος σε ένα Boeing 737 της Southwest Airlines εγκατέλειψε την απογείωση στο διεθνές αεροδρόμιο Τέξας Λάμποκ Πρέστον Σμιθ μετά από φλόγα που ξέσπασε από κινητήρα.
Την ίδια στιγμή, δύο πληροφοριοδότες -πρώην υπάλληλοι της εταιρείας-, βρέθηκαν νεκροί, αφού αποκάλυψαν ότι οι εργαζόμενοι του κολοσσού τελούσαν υπό πίεση και είχαν τοποθετήσει εξαρτήματα κατώτερης ποιότητας σε αεροσκάφη της γραμμής παραγωγής και ότι προμηθευτής της εταιρείας αγνόησε ελαττώματα στην παραγωγή του 737-MAX.
Τα περισταστικά με πτήσεις της Boeing συνεχίστηκαν, με αναγκαστικές προσγειώσεις λόγω προβλήματος στα φτερά, με σπασμένους τροχούς, φωτιά στον κινητήρα και διάφορα άλλα.
Ταυτόχρονα, λίγα μόλις 24ωρα πριν το τέλος του 2024, μια ακόμα τραγωδία με ένα Boeing 737 της Jeju Air που έπεσε στο Καζακστάν, επέφερε ένα σημαντικό πλήγμα στον αμερικανικό κολοσσό, σπέρνοντας φόβο και ανησυχία στο επιβατικό κοινό και δυσπιστία προς τα αεροπλάνα της Boeing.
«Η πιθανότητα ένα άτομο να έχει θανατηφόρο αεροπορικό δυστύχημα στην επόμενη πτήση είναι περίπου ένα στα εκατό εκατομμύρια»
Ο Δημήτρης Χελιώτης, Καθηγητής στο Τμήμα Μαθηματικών του ΕΚΠΑ, με διδακτορικό στο Τμήμα μαθηματικών του Πανεπιστημίου Στάνφορντ στις ΗΠΑ και ειδίκευση στη Θεωρία Πιθανοτήτων, μιλά στο READER για τις πιθανότητες που έχει κάποιος επιβάτης να εμπλακεί σε αεροπορικό δυστύχημα.
Εξηγώντας λίγα πράγματα για τη θεωρία των πιθανοτήτων, σημειώνει πως «η πιθανότητα είναι ένας αριθμός που ποσοτικοποιεί την αβεβαιότητα που έχουμε για κάτι. Αυτό συνήθως είναι ένα ενδεχόμενο που ίσως συμβεί στο μέλλον (π.χ., να γίνει σεισμός στο Αιγαίο το καλοκαίρι, να επιλεγεί ο αριθμός 14 στην επόμενη κλήρωση του Joker), αλλά μπορεί και να αφορά μια κατάσταση στο παρόν ή στο παρελθόν για την οποία δεν έχουμε πλήρη γνώση (π.χ., να υπάρχει ζωή σε άλλον πλανήτη του γαλαξία μας). Η πιθανότητα είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να βάλει τάξη, να βρει κανονικότητες, εκεί που υπάρχει αταξία.
Η θεωρία πιθανοτήτων ασχολείται με τους υπολογισμούς που κάνουμε με αυτούς τους αριθμούς. Πώς από τις πιθανότητες κάποιων ενδεχομένων υπολογίζουμε τις πιθανότητες άλλων, πιο σύνθετων ενδεχομένων που τα αρχικά προκαλούν. Μελετούμε το πώς διαδίδεται η αβεβαιότητα σε συστήματα που εμφανίζονται συχνά».
Για παράδειγμα, «οι αβεβαιότητες στις τιμές των μετοχών που διακινούνται στο χρηματιστήριο επηρεάζουν τον γενικό δείκτη του, και αυτό επηρεάζει τις τιμές προϊόντων που τιμολογούνται με βάση τον δείκτη. Άλλα συστήματα είναι αυτά που αποτελούνται από μεγάλο αριθμό σωματιδίων στον μικρόκοσμο. Για τον καθορισμό των πιθανοτήτων των αρχικών, πρωτογενών ενδεχομένων, υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις, και η φύση του προβλήματος που μελετούμε υποδεικνύει την καταλληλότερη. Τα τυχερά παιχνίδια είναι το εύκολο σενάριο, οι σεισμοί είναι δύσκολο».
Αναφορικά με τα περιστατικά των τελευταίων ετών ο κόσμος άρχισε να είναι πιο επιφυλακτικός με τα αεροπλάνα. Οπότε τον ρωτάω εάν αυτός ο φόβος έχει κάποια λογική.
«Το να μας φοβίζει το ταξίδι με αεροπλάνο δεν θα το λεγα παράλογο αλλά σίγουρα είναι ασυνεπές με την υπόλοιπη συμπεριφορά μας. Γιατί κάνουμε άλλες δραστηριότητες οι οποίες είναι πολύ πιθανότερο να απειλήσουν τη ζωή μας, για παράδειγμα οδηγούμε αυτοκίνητο ή (ακόμα πιο επικίνδυνο) δίκυκλο, κάνουμε αναρρίχηση, κάνουμε κακή διατροφή. Στη ζωή, ελάχιστα πράγματα είναι βέβαια, συνεχώς ρισκάρουμε, αλλά επειδή στην πτήση διακυβεύεται η ύπαρξή μας και δεν έχουμε καθόλου έλεγχο στην έκβασή της, είναι κατανοητό κάποιος να έχει ως κριτήριο την ανάληψη μηδενικού ρίσκου, να αποφεύγει όσο μπορεί τις πτήσεις», τονίζει ο κ. Χελιώτης.
Δεδομένου ότι σύμφωνα με το flightradar οι πτήσεις που γίνονται παγκοσμίως αγγίζουν τις 200.000 καθημερινά, πόσο πιθανό είναι να εμπλακεί κάποιος σε αεροπορικό δυστύχημα;
«Όταν εκτιμούμε την πιθανότητα ενός ενδεχομένου, έχει σημασία να κοιτάμε τα δεδομένα που είναι καταλληλότερα και να συνεκτιμούμε και άλλες πληροφορίες που γνωρίζουμε για τις συνθήκες μέσα στις οποίες πιθανόν να πραγματοποιηθεί αυτό το ενδεχόμενο.
Για παράδειγμα, αν θέλουμε να εκτιμήσουμε την πιθανότητα ένας φίλος μας ηλικίας 30 ετών να εμφανίσει ως τα 50 διαβήτη τύπου 2, δεν είναι καλή ιδέα να κοιτάμε τα στατιστικά όλου του πληθυσμού. Γνωρίζουμε πράγματα για τον φίλο μας, τι διατροφικές συνήθειες έχει, πόσο αθλείται, ποιες είναι οι συνθήκες εργασίας του. Πρέπει να βρούμε στοιχεία για άτομα όσο γίνεται αντίστοιχου προφίλ. Μια τέτοια πιθανότητα θα χρησιμοποιηθεί από ασφαλιστική εταιρεία στην τιμολόγηση της ασφάλειας υγείας που θα πουλήσει στον φίλο μας.
Αντίστοιχα, με τις πτήσεις, πρέπει να περιοριστούμε σε πτήσεις που μοιάζουν με αυτές που χρησιμοποιούμε. Άρα, εξαιρούμε πτήσεις ιδιωτικών αεροσκαφών, πτήσεις σε κράτη που οι μηχανισμοί ελέγχου είναι προβληματικοί, σε κράτη που εμπλέκονται σε πολέμους ή που υπάρχει τρομοκρατία. Από τα δεδομένα όλων των πτήσεων των τελευταίων ετών, βλέπουμε ότι για εταιρείες που έχουν τη βάση τους σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Αγγλία, η Αυστραλία, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και μερικές ακόμα, ένα άτομο που επιβιβάζεται αύριο σε μια πτήση τους μπορεί να ξέρει ότι η πιθανότητα να έχει θανατηφόρο αεροπορικό δυστύχημα είναι περίπου ένα στα εκατό εκατομμύρια», επισημαίνει ο κ. Χελιώτης.
«Αν το συγκρίνουμε με το Λόττο, το να καταθέσει ένα άτομο μόνο μία στήλη Λόττο και αυτή να κερδίσει, δηλαδή να είναι η 6άδα που θα επιλεγεί από τους αριθμούς 1 ως 49, είναι περίπου 5 φορές πιο πιθανό από το να συμβεί θανατηφόρο αεροπορικό δυστύχημα στην επόμενη πτήση στην οποία θα επιβιβαστεί το άτομο. Με όρους ρίψης νομίσματος, η πιθανότητα δυστυχήματος για ένα άτομο είναι πολύ κοντά στην πιθανότητα να ρίξουμε τυχαία ένα νόμισμα 26 φορές και να έρθει όλες τις φορές γράμματα. Δοκιμάστε το».
Γενικότερα, όπως λέει ο ίδιος, «η πιο πρακτική εφαρμογή των πιθανοτήτων στην καθημερινότητα, αφορά άτομα που παίζουν τυχερά παιχνίδια. Μπορεί να συγκρίνει κανείς διάφορα παιχνίδια και να βρει ποιο είναι λιγότερο επιζήμιο και κατά πόσον, γιατί όλα είναι σχεδιασμένα ώστε να είναι προς το συμφέρον του οργανισμού που τα διενεργεί.
Σε άλλο πλαίσιο, συνεχώς κάνουμε υποθέσεις για καταστάσεις που δεν γνωρίζουμε, και ας υποθέσουμε ότι παρατηρούμε ένα γεγονός που έχει ελάχιστη πιθανότητα να συμβεί αν αυτές οι υποθέσεις ισχύουν. Θα αναγκαστούμε να τις αναθεωρήσουμε. Αυτό είναι κάτι που το κάνουμε διαισθητικά, απλώς υπολογίζοντας κάποιες πιθανότητες έχουμε ένα είδος τεκμηρίωσης για τη στάση μας.
Περίφημη είναι η περίπτωση αθώωσης μιας νοσοκόμας στην Ολλανδία, της Lucia de Berk, το 2010, όταν ένας προσεκτικός υπολογισμός μιας πιθανότητας έπεισε το δικαστήριο για το εσφαλμένο της καταδίκης της σε ισόβια το 2004. Ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία έλειπαν, και η αρχική καταδίκη βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε έναν λαθεμένο υπολογισμό που έδινε ότι η πιθανότητα να συμβούν τουλάχιστον 14 θάνατοι σε περίοδο 4 ετών και κατά τη διάρκεια που είχε βάρδια μια αθώα νοσοκόμα, δηλαδή καθαρά από τύχη, ήταν 1 στα 342 εκατομμύρια.
Η πιθανότητα αυτή προφανώς είναι πολύ μικρή, οπότε η υπόθεση της αθωότητας για την de Berk δεν μπορούσε να σταθεί. Τον υπολογισμό διόρθωσαν δύο πανεπιστημιακοί στατιστικοί, που υποστήριξαν ότι η εν λόγω πιθανότητα κυμαίνεται μεταξύ του 1 στα 42 και του 1 στα 5 (το 1 στα 5 είναι 20%), δηλαδή είναι αριθμός που δεν κινεί υποψίες».
Καταλήγοντας, υπογραμμίζει πως «στη ζωή, συνεχώς κάνουμε επιλογές ανάμεσα σε ενδεχόμενα που μας παρουσιάζονται και τα οποία έχουν αβέβαιο αποτέλεσμα, και η διαίσθησή μας είναι το κύριο κριτήριο για αυτές τις επιλογές. Η θεωρία πιθανοτήτων οξύνει τη διαίσθηση και μας καθοδηγεί σε περιπτώσεις που η επιλογή δεν είναι προφανής σε πρώτη όψη και χρειάζεται κατάλληλους υπολογισμούς».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
